II SA/Kr 1311/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Daniel po rozpoznaniu w dniu 27 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H.R. na decyzję [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 9 czerwca 2009 r., nr [....] w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki postanawia: 1. zwolnić skarżącą z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w 4/5 części, w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych oddalić 2. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata W dniu [....] 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącej H.R. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie skargi na decyzję [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 9 czerwca 2009 r. We wniosku tym skarżąca oświadczyła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką. Ich miesięczny dochód z tytułu pobieranego przez skarżącą świadczenia emerytalnego wynosi [....] zł. Według oświadczenia córka skarżącej A.R. nie pracuje, jest osobą bezrobotną, nie posiadającą prawa do zasiłku z tego tytułu. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o pow. 245 m2 oraz działka o pow. 3995 m2. Skarżąca przedłożyła następujące dokumenty: zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia, zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w B. o zrejestrowaniu z dniem 2 września 2009 r. córki A.R. jako osoby bezrobotnej, decyzję ZUS o wysokości pobieranego świadczenia emerytalnego, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności skarżącej, a także kserokopie rachunków za energię elektryczną w wysokości 148,21 zł , za gaz -143,42 zł, za wodę i ścieki - 56 zł. Ponadto skarżąca przedstawiła terminarz spłat kredytów zaciągniętego w [....] Banku i w [....] na łączną kwotę [....] zł. Postanowieniem z dnia 15 września 2009 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej. W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżąca podniosła, że jej sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazała, że jej emerytura netto wynosi [....] zł. W lipcu 2009 r. zaciągnęła kredyt konsolidacyjny w [....] Banku, ponieważ raty wcześniej zaciągniętych kredytów na zakup opału, konieczne remonty domu oraz regulowanie rachunków za media uszczuplały w znacznym stopniu jej budżet. W sierpniu 2009 r. zmuszona była zaciągnąć kredyt w [....] " na zakup opału na nadchodzący sezon grzewczy. Podniosła, że zaciągnięte kredyty mają charakter wydatków koniecznych, gdyż uzyskiwana emerytura nie pozwala na poczynienie oszczędności. Ze względu na stan zdrowia wymaga lekarstw, które z uwagi na sytuację materialną nie zawsze wykupuje. Nadto podała, że córka jest zobowiązana do spłaty kredytu studenckiego zaciągniętego w latach 2004-2007 w wysokości [....] miesięcznie, którego spłata, z racji niemożności znalezienia przez nią pracy, również obciąża skarżącą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wniosek skarżącej częściowo zasługuje na uwzględnienie. Artykuł 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002, Nr 153, póz. 1270), stanowi, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z artykułem 246 § 1 pkt 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu skarżąca wykazała, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, jednakże nie w całym wnioskowanym przez nią zakresie. Zdaniem Sądu, sytuacja finansowa skarżącej uzasadnia zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w 4/5 części. Skarżąca otrzymuje stały miesięczny dochód w postaci emerytury, nadto jest właścicielką domu oraz działki o powierzchni 3995 m2. Fakt przyznania kredytów świadczy o tym, że również w ocenie instytucji finansowych jej sytuacja materialna pozwala jej terminowe wywiązywanie się z zobowiązań. Jednocześnie należy uznać, że uiszczenie kosztów sądowych w pełnej wysokości, z których największą dolegliwość finansową stanowić będzie wpis w kwocie 500 zł mogłoby stanowić dla rodziny skarżącej zbyt duże obciążenie finansowe. Dlatego też zasadne było zwolnienie jej z obowiązku ich ponoszenia w 4/5 części. Pozostała część kosztów postępowania sądowego, które skarżąca będzie zobowiązana uiścić pozwala na ich uiszczenie bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego skarżącej i rodziny. Również nie znajduje uzasadnienia wniosek o ustanowienie adwokata. Skarżąca nie wykazała bowiem w sposób wystarczający i skuteczny, aby nie była w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Posiada bowiem stały, pewny dochód z tytułu emerytury oraz posiada znaczny majątek w postaci dwóch nieruchomości. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa. Skarżąca, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w 4/5 od obowiązku uiszczania kosztów sądowych, należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu warto podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia potencjalne obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Konieczność poniesienia ewentualnych kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym zwolnieniu skarżącej w znacznej części od obowiązku uiszczania kosztów sądowych, nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych - z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 póz. 1270).