II SA/Kr 1324/18

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 24 października 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie sprzeciwu na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie doprowadzenia budynku do stanu zgodnego z prawem p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. W dniu 17 września 2018r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie sprzeciwu na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 30.08.2018r. nr [...] przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie doprowadzenia budynku do stanu zgodnego z prawem . Skarżący wskazuje, iż domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, trudną sytuację materialną i bytową, zły stan zdrowia, bezrobocie członków rodziny. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Z akt sprawy wynika, iż S. D. jest rencistą, osobą schorowaną. Prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, synem, córką oraz wnuczką. 36 letni syn również jest osobą chorą, po wypadku. Córka nie pracuje. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący otrzymuje rentę w wysokości [...] zł. Syn również jest rencistą ze świadczeniem [...] zł. Córka i wnuczka bez dochodu, natomiast małżonka otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł. Łącznie zatem dochód 5 osobowej rodziny wynosi 3 223 z. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom jednorodzinny we współwłasności z żoną o pow. 170 m2 i wartości [...] zł, stodoła oraz 3,3 ha nieruchomości rolnej. Ponadto skarżący wykazuje 2 byki. Syn, córka, wnuczka nie mają żadnego majątku. Miesięczne zobowiązania rodziny zamykają się kwotą około [...] zł. Na życie dla 5 osobowej rodziny zostaje zatem miesięcznie około [...] zł co daje w przeliczeniu [...] zł na osobę. Skarżący w zobowiązaniach miesięcznych wykazuje również koszty OC i AC auta, jednakowoż nie zaznacza go jako majątku wartego powyżej kwoty [...]zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie uiścić pełnych należnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość stałych, pewnych dochodów w wysokości [...] zł w przeliczeniu na 5 członków rodziny - w odniesieniu do zwyczajowo przyjętych, podstawowych i wykazanych wydatków na utrzymanie w kwocie łącznej [...] zł , braku oszczędności i cennych ruchomości, faktu braku własnego dochodu dwóch członków rodziny - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną i zdrowotną skarżącego - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych danych i oświadczeń, biorąc pod uwagę specyficzną sytuację rodzinną - do takich osób należy. S. D. uwiarygodnił, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie wnioskowanym. Skarżący jest osobą schorowaną , podobnie jak jego dorosły syn – obydwoje są rencistami. Jedynym żywicielem rodziny z wynagrodzeniem jest małżonka skarżącego. Dorosła córka oraz wnuczka nie maja jakiegokolwiek dochodu własnego. Źródłem utrzymania rodziny są niewielkie świadczenia rentowe oraz wynagrodzenie małżonki strony, w całości przeznaczane na pokrycie kosztów bieżącego utrzymania i leczenia. Wnioskodawca nie posiada żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych, które mogłyby zostać spieniężone. Okoliczności te wskazują jednoznacznie, że opłacenie we własnym zakresie kosztów sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku dla rodziny. Podsumowując należy uznać, iż w aktualnej sytuacji finansowej, zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).