II SA/Kr 1334/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2012r na posiedzeniu niejawnym wniosku T. P. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 31 maja 2011r., znak. [...] w przedmiocie umorzenia postępowania p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. ustanowić dla skarżącego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K.. W dniu 19 kwietnia 2012r. skarżący T. P. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie swej oraz H. P. skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. wydanej w przedmiocie umorzenia postępowania. Skarżący domaga się przyznania prawa pomocy z uwagi na niskie dochody, duże koszty utrzymania. Wskazuje, iż mieszka wraz z żoną, rodzina utrzymuje się z jego wynagrodzenia za pracę w kwocie 1000 zł . Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy jest wynagrodzenie za pracę w kwocie 1063 zł. Wskazuje na wydatki roczne na utrzymanie domu w kwocie 1800 zł, plus ogrzewanie 3500 zł, leki – 800 zł w skali roku. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiada on dom mieszkalny o pow. 180 m2 oraz działkę budowlaną o pow. 0,25 ara wraz z zabudowaniami gospodarczymi. Nie wskazuje natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Dodaje natomiast, iż na zasadach współwłasności posiada samochód osobowy [...] z 2007r. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania opłat sądowych w pełnej wysokości jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał bowiem w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnych na obecnym etapie kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Tym bardziej, iż z akt sprawy wynika, iż dotychczasowe opłaty sądowe były uiszczane w stosownym terminie. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów wnioskodawcy, brak innych, nie osiągających dochodu osób na utrzymaniu, brak szczególnych zobowiązań obciążających budżet domowy jak np. spłata kredytów, posiadany majątek, który zawsze mogą jego właścicielowi przynosić potencjalne pożytki czy też służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, jeśli jego posiadaczowi brakuje bieżących środków finansowych - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie strony od wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego o ustanowienie adwokata, orzekający uznał, iż wobec kosztów, jakie należałoby ponieść w celu ustanowienia pełnomocnika z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania jest obligatoryjny - w odniesieniu do dochodów, jakie otrzymuje skarżący ( z zeznania podatkowego przedstawionego na wezwanie Sądu wynika, iż roczny przychód skarżącego ze stosunku pracy wyniósł 12 323,78 zł, małżonki – 1025,25 zł ) i wykazanych kosztów utrzymania ( gaz – około 140 zł, woda, kanalizacja – 61 zł, energia elektryczna – 35 zł, leki – 59 zł, 49 zł, 84 zł, 56 zł ) – uznano, iż ustanowienie dla strony adwokata jest zasadne. Regulacje cyt. ustawy w zakresie przyznania prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz zasadności udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Poniesienie przez skarżącego, zdaniem orzekającego, pełnych kosztów postępowania ( tj. i kosztów sądowych i kosztów ustanowienia adwokata z wyboru ) mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym jego utrzymaniu. W takiej sytuacji odmowa przyznania stronie pomocy w postaci wyznaczenia adwokata mogłaby doprowadzić do pozbawienia jej konstytucyjnego prawa do sądu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w celu sporządzenia ew. skargi kasacyjnej należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art.203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla strony adwokata byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę aktualnie wymaganych kosztów sądowych przy jednoczesnym ustanowieniu dla niego kwalifikowanego pełnomocnika procesowego, nie naraża skarżącego na pogorszenie warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).