II SA/Kr 1335/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Daniel po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia 19 sierpnia 2016 r., znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowalnego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 18 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 1335/16 oddalającego wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca M. R. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Wskazała, że nie posiada oszczędności ani majątku, który mógłby zostać przeznaczony na zapłatę wpisu sądowego. Uiszczenie wymaganych kosztów musiałoby odbyć się ze szkodą dla niej oraz jej najbliższych. Obecnie nie ma możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Na wezwanie referendarza do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że "mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe z ...." – nie wpisując osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe, podała, że utrzymuje się z emerytury w kwocie 1650 zł, posiada dom o pow. 130 m2 z 1923 r oraz samochód marki [...] z 2010 r. Nadmieniła, że posiada rachunek w Banku [...] jednakże nie określiła wysokości zgromadzonych na nim środków, nie przedstawia też wyciągu z rachunku bankowego. Jednocześnie wskazała, że nie posiada "znaczących oszczędności oraz przedmiotów o większej wartości". Miesięczne koszty utrzymania oszacowała na kwotę 600 zł, nie popierając tego wyliczenia żadnymi rachunkami i fakturami. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z 18 stycznia 2017 r. oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych. Dane zwarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane w wybiórczym zakresie. Wnioskodawczyni przede wszystkim nie wyjaśniła, czy prowadzi gospodarstwo sama czy z innymi osobami, a jej sposób odpowiedzi na to pytanie budzi wątpliwości co do stanu faktycznego. Skarżąca dopiero po wezwaniu ujawniła, iż jest właścicielem domu a jej koszty utrzymania wynoszą ok. 600 zł. Nie potwierdziła tych oświadczeń żadnymi dokumentami. Nie wyjaśniła przy tym, czy dom jest jej jedynym majątkiem nieruchomym, a pośrednio zasugerowała, iż posiada również inne nieruchomości, nie wymieniając ich jednak. Nie potwierdziła wysokości otrzymywanego świadczenia emerytalnego. Potwierdziła, iż ma rachunek bankowy jednak nie wykazała wysokości środków na nim zgromadzonych, a jedynie enigmatycznie stwierdziła, iż nie posiada "znaczących oszczędności". Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego A. P. wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, zarzucając naruszenie art. 246, art. 252 i 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w całości, ewentualnie zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową, wyszczególniając wydatki. Wskazała mianowicie, iż utrzymuje się jedynie z emerytury wysokości 1650 zł i co istotne - gospodaruje i mieszka samotnie. Ponosić przy tym musi koszty zakupu żywności, środków higienicznych i środków czystości oraz bieżących opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wydatki w tym zakresie nie mogą być traktowane jako zbędne lub niecelowe. Sytuacja finansowa skarżącej tylko pozornie wygląda zatem dobrze. Należy mieć na uwadze, iż otrzymywana przez nią emerytura wystarcza jedynie na poniesienie bieżących kosztów i nie pozwala na odłożenie kwot, które mogłaby przeznaczyć na postępowanie sądowe. Ponadto przesłanką do zwolnienia od kosztów sądowych nie jest tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, lecz także sytuacja życiowa, ogólny stan majątkowy oraz rozmiar usprawiedliwionych potrzeb. Skarżąca wskazała przy tym, iż nie posiada przedmiotów, które mogłaby spieniężyć, nie pozbawiając się jednocześnie rzeczy będących niezbędnych do normalnego, codziennego funkcjonowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Od wydanego rozstrzygnięcia nie przysługuje już zażalenie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei zgodnie z pkt 2 ww. przepisu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego zawartym w zaskarżonym postanowieniu. Istotnie oświadczenie o stanie majątkowym złożone przez skarżącą budzi wątpliwości co do jego rzetelności. W niniejszej sprawie oświadczenie M. R. zawarte w urzędowym formularzu było niewystarczające do oceny czy faktycznie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia dodatkowych oświadczeń pozwalających na ustalenie pełnego obrazu jej sytuacji majątkowej. Wyjaśnienia zawarte w piśmie z 12 stycznia 2017 r. w dalszym ciągu pozostawiają jednak poważne wątpliwości co do okoliczności istotnych z punktu widzenia ustalenia kondycji finansowej. Skarżąca z jednej strony pisze nie jest w stanie ponieść kosztów bez szkody dla siebie i swoich najbliższych (formularz PPF k. 33 a.akt sądowych), z drugiej nie wykazuje osób z którymi prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe. Mimo wezwania o przedłożenie wyciągu posiadanego rachunku bankowego z ostatnich trzech miesięcy skarżąca podaje jedynie w jakim banku posiada rachunek, pomijając kwestię zgromadzonych na nim środków finansowych. Określenie, że nie posiada "znaczących oszczędności" nie pozwala sądowi na zweryfikowanie prawdziwości tego stwierdzenia i ustalenia, czy nie są one wystarczające dla uiszczenia kosztów sądowych. Znamienne jest również, że w sprzeciwie sporządzonym przecież przez profesjonalnego pełnomocnika sygnalizowane w zaskarżonym postanowieniu niejasności nie zostały w żadnym stopniu wyjaśnione. Mimo wyraźnego zarzutu dotyczącego nierzetelności złożonego oświadczenia majątkowego, autor sprzeciwu skupił się jedynie na dowodzeniu, że podany miesięczny dochód uzasadnia zwolnienie od kosztów. Wreszcie wypada zaznaczyć, że na stronach internetowych zawierających ofertę noclegową w [...] pod adresem [...], a więc adresem zamieszkania skarżącej istnieje możliwość wynajmu pokoi np.[...], [...]). Skarżąca nie wspomina o prowadzeniu takiej działalności. Konkludując powyższe rozważania, w ocenie sądu, orzeczenie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych wydane w niniejszej sprawie, uznać należy za prawidłowe. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.