II SA/Kr 1344/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia : NSA Wiesław Kisiel Sędziowie : NSA Piotr Lechowski AWSA Dorota Dąbek (spr.) Protokolant : Dorota Hajto po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2004 r sprawy ze skargi J. O. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia 27 marca 2001 r Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej -uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji- Uzasadnienie. Decyzją z dnia 27.03.2001r., nr [...] , [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] 2001r., Nr [...] , którą orzeczono o braku podstaw do stwierdzenia u J. O. chorób zawodowych wymienionych w poz. 2, 4, 6, i 15 wykazu stanowiącego załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji organu I instancji ograniczono się do wskazania, że zgodnie z orzeczeniami Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy "[...]" w Krakowie i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] rozpoznane u J. O. schorzenia nie spełniają kryteriów do uznania ich zawodowej etiologii, w związku z czym brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, skoro właściwa placówka służby zdrowia nie dokonała rozpoznania klinicznego choroby zawodowej i wypowiedziała się negatywnie w tej sprawie. Z treścią tej decyzji nie zgodził się J O.. W wyniku rozpatrzenia jego odwołania organ II instancji utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organu II instancji podniesiono, że zgodnie z przepisami Rozporządzenia Rady Ministrów dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych, warunkiem niezbędnym do stwierdzenia choroby zawodowej jest rozpoznanie choroby przez upoważnioną jednostkę służby zdrowia i ustalenie jej związku przyczynowego z wykonywaną pracą. W przedmiotowej sprawie zaś brak jest rozpoznania choroby zawodowej. Wskazano, że w latach 1966-1981 J. O. pracował w H. [...] w [...] na stanowiskach: garowego i wytapiacza surówki w narażeniu na pyły w stężeniu powyżej dopuszczalnych norm oraz ponadnormatywny hałas do 98 dBA. Od 1981r. J. O. przebywa na rencie. Podniesiono także, że J. O. był badany w kierunku chorób zawodowych przez właściwe placówki służby zdrowia. W orzeczeniu lekarskim z dnia [...] .1999r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy "[...]" w [...] po przeprowadzonych badaniach orzekł o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pylicy krzemowej płuc. Rozpoznano przewlekłe zapalenie oskrzeli w okresie wydolności układu oddechowego, przewlekły nieżyt śluzówki gardła i krtani podsychający, zaczynającą się zaćmę wieku starczego oraz obustronny niedosłuch typu mieszanego, nie spełniające warunków rozpoznania choroby zawodowej. Przeprowadzone w wyniku odwołania ponowne badania lekarskie w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] również nie doprowadziły do rozpoznania występujących u J. O. schorzeń jako zawodowych. W orzeczeniu lekarskim z dnia [...] .1999r. stwierdzono, że na zdjęciach płuc wykonanych w 1998r. i 1999r. nie stwierdza się zmian radiologicznych upoważniających do rozpoznania pylicy płuc. Wykonane badania czynnościowe układu oddechowego wykazują pełną wydolność w zakresie wentylacji i wymiany gazowej. Wobec powyższego, przy braku cech niewydolności oddechowej w badaniu gazometrycznym krwi oraz przy uwzględnieniu, że narażenie zawodowe ustało w 1981r., z lekarskiego punktu widzenia brak jest podstaw do przyjęcia zawodowego tła przewlekłego zapalenia oskrzeli. Przeprowadzona diagnostyka audiologiczna (audiometria tonalna i impedancyjna) wykazała obustronny niedosłuch typu odbiorczego. Średnie ubytki słuchu po odliczeniu poprawki na wiek wynoszą dla UP-28 dB, dla UL-29 dB. W badaniu otoskopowym stwierdza się zbliznowacenia obu błon bębenkowych. Wielkość ubytku słuchu oraz 18-letni okres, jaki upłynął od narażenia na hałas nie dają podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. W obrębie górnych dróg oddechowych w badaniu laryngologicznym nie stwierdzono cech nieżytu. Konsultujący okulista stwierdził nadwzroczność obu oczu. Odnośnie rozpoznanego u J. O. ubytku słuchu, [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny przyjął również stanowisko zespołu ekspertów zawarte w piśmie MZiOS z dnia [...] .1999r. dot. choroby zawodowej narządu słuchu u osób wykonujących pracę zawodową w ekspozycji na hałas, w przypadku stwierdzenia na podstawie specjalistycznych badań ubytku słuchu o wielkości nie przekraczającej 30 dB w uchu lepiej słyszącym. Przyjęta zasada "30 dB" oznacza, że dopiero ubytek słuchu powyżej 30 dB odpowiada pojęciu choroby, podczas gdy mniejsze niż 30 dB obniżenie ostrości słuchu nie pociąga za sobą skutków społecznych i zdrowotnych mogących stanowić o chorobie narządu słuchu. Dlatego decyzja o niestwierdzeniu u J. O. choroby zawodowej została utrzymana w mocy. W skierowanej do sądu administracyjnego skardze na powyższą decyzję J. O. nie zgadza się z orzeczeniem lekarskim, ponieważ jego zdaniem rozpoznane uszkodzenie słuchu powstało w następstwie pracy w hałasie. Zaskarżonej decyzji zarzucił, że w części dotyczącej narządu słuch została ona wydana z naruszeniem §1 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, które nie przewiduje żadnych ograniczeń ze względu na wielkość ubytku słuchu. Dodał jednocześnie, że dokonane przez Poradnię Laryngologiczną w [...] rozpoznanie z dnia [...]1998r. stwierdza obustronny niedosłuch z ubytkiem na oba uszy rzędu 80%. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Dodatkowo podkreślił, że występujące u osoby badanej schorzenia uważa się za choroby zawodowe, jeżeli są określone w wykazie chorób zawodowych i zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Tymczasem orzekające w niniejszej sprawie jednostki służby zdrowia właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych nie rozpoznały u skarżącego chorób zawodowych, wobec czego organy Inspekcji Sanitarnej nie miały podstaw do stwierdzenia tych chorób drogą decyzji administracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271), sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga w niniejszej sprawie została złożona [...] 2001r., a więc przed dniem 1 stycznia 2004r. W konsekwencji podlega rozpoznaniu zgodnie z wyżej wskazaną zasadą. W ocenie sądu wydane w niniejszej sprawie decyzje administracyjne naruszają prawo. Stosownie do §1 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 z późn. zm.), "za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy". Na pojęcie choroby zawodowej składają się zatem dwa elementy: istnienie schorzenia wymienionego w przedmiotowym wykazie, oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. W pozycji 15 wykazu chorób zawodowych wymieniono "uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu". Jeżeli zatem u danej osoby stwierdzone zostanie tego typu schorzenie, stanowi ono chorobę zawodową w rozumieniu cytowanych przepisów. W niniejszej sprawie przeprowadzone u skarżącego badanie audiometryczne wykazało niedosłuch obustrony typu odbiorczego. W orzeczeniu lekarskim z dnia [...] .1999r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy "[...]" w [...] po przeprowadzonych badaniach rozpoznał obustronny niedosłuch typu mieszanego, nie spełniający warunków rozpoznania choroby zawodowej. W orzeczeniu lekarskim z dnia [...] 1999r. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] stwierdził, w wyniku przeprowadzonej diagnostyki audiologicznej (audiometria tonalna i impedancyjna) obustronny niedosłuch typu odbiorczego. Średnie ubytki słuchu po odliczeniu poprawki na wiek wynoszą dla UP-28 dB, dla UL-29 dB, w wyniku zaś badania otoskopowego stwierdzono zbliznowacenia obu błon bębenkowych. Wielkość ubytku słuchu oraz 18-letni okres, jaki upłynął od narażenia na hałas nie dają uznano jednak za nie dające podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. Orzekające w sprawie organy administracyjne odmawiając uznania rozpoznanego u skarżącego ubytku słuchu za chorobę zawodową, uznały za zasadne stanowisko zespołu ekspertów zawarte w piśmie MZiOS z dnia [...] .1999r. dot. choroby zawodowej narządu słuchu u osób wykonujących pracę zawodową w ekspozycji na hałas. Przyjęto w nim zasadę "30 dB" oznaczającą, że dopiero ubytek słuchu powyżej 30 dB odpowiada pojęciu choroby, podczas gdy mniejsze niż 30 dB obniżenie ostrości słuchu nie pociąga za sobą skutków społecznych i zdrowotnych mogących stanowić o chorobie narządu słuchu. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego, a także Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok SN z 4 czerwca 1998r., sygn. akt III RN 36/98, OSNAPiUS 1999r., nr 6, poz. 192; także wyrok z dnia 5 listopada 1998r., sygn. akt I S.A. 1200/98, LEX nr 45833) przyjęty został pogląd, że brak jest podstaw prawnych do wyłączenia z pojęcia choroby zawodowej "uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu", ze względu na stopień uszkodzenia słuchu. Takiego ograniczenia omawianej choroby nie przewidują przepisy prawa materialnego, wskazując jedynie ogólnie, że chorobą zawodową jest "uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu". Każde zatem uszkodzenie słuchu przekraczające fizjologiczne uszkodzenie słuchu związane ze starzeniem się organu słuchu jest chorobą zawodową, jeżeli wywołane jest hałasem występującym w środowisku pracy. Wytyczne metodologiczne Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 1987 r. w sprawie rozpoznania chorób zawodowych, w których ustalono kryterium do przyjęcia choroby zawodowej ubytku słuchu odbiorczego co najwyżej 30 dB, nie są oparte na delegacji ustawowej, nie stanowią zatem źródła prawa mogącego być podstawą orzekania w sprawie chorób zawodowych. Tego typu resortowe zalecenia metodologiczne nie będace źródłem prawa powszechnie obowiązującego, nie mogły stanowić podstawy prawnej decyzji. Z tego powodu wydane w niniejszej sprawie decyzje zarówno organu II instancji, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Dlatego też, stosownie do treści art. 145 §1 pkt 1 litera a, zostały one uchylone. Dodatkowo podnieść należy, że w przedmiotowej sprawie doszło także do naruszeń prawa procesowego. Zgodnie z treścią § 10 cyt. powyżej Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych, podstawą wydania przez inspektora sanitarnego decyzji w sprawie choroby zawodowej jest orzeczenie lekarskie wydane przez upoważnioną jednostkę służby zdrowia i wyniki dochodzenia epidemiologicznego. Opierając się na orzeczeniach lekarskich, orzekające w niniejszej sprawie organy administracyjne stwierdziły, że skoro dwie upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych jednostki służby zdrowia nie znalazły podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, również inspektor sanitarny nie mógł wydać pozytywnej decyzji. Podnieść jednak należy, że przedmiotowe orzeczenia lekarskie wydawane na użytek postępowania w sprawie chorób zawodowych są w istocie opiniami w rozumieniu art. 84 §1 kpa (tak m.in. NSA w wyroku z 21 września 2001r., sygn. akt I S.A. 2870/00; z dnia 14 kwietnia 1999r., sygn. akt I S.A. 1931/98; z dnia 5 listopada 1998r., sygn. akt I S.A. 1200/98, LEX nr 45833) i jak każdy dowód winny być przez organ wszechstronnie ocenione. Bez tej opinii bądź sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 kpa. Organ nie może oprzeć rozstrzygnięcia na opinii lekarskiej lakonicznej, nie zawierającej przekonywającego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa. Mając taką opinię, organ zobowiązany jest wezwać biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii w kierunku przez siebie wskazanym bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia z zakreśleniem jej okoliczności, jakie winny być w opinii ustalone. Tymczasem w niniejszej sprawie orzeczenia lekarskie nie spełniają wskazanych powyżej wymogów proceduralnych. Uzasadnienia są jednozdaniowe. Ponadto w odniesieniu do wyników badań górnych dróg oddechowych oraz badań okulistycznych zdają się być rozbieżne w swej treści, orzeczenie bowiem I instancji wskazuje na istnienie przewlekłego nieżytu śluzówki gardła i krtani podsychającego oraz zaczynającą się zaćmę wieku starczego, natomiast w orzeczeniu II instancji po badaniu laryngologicznym nie stwierdza się cech nieżytu, konsultujący zaś okulista stwierdził nadwzroczność obu oczu. Wątpliwości te nie zostały przez organ administracyjny wyjaśnione. Wobec powyższego przyjąć należy, że decyzje organów obu instancji zapadły bez należytego wyjaśnienia sprawy, co naruszyło art. 7 i art. 77 §1 kpa. Zastrzeżenia budzi też zbyt lakoniczne uzasadnienie decyzji organu I instancji, które nie spełnia wymogów art. 107 §3 kpa. Przeprowadzone zatem w przedmiotowej sprawie postępowanie administracyjne było dotknięte wadami. Powyższe uchybienia proceduralne mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 litera c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowią zatem przesłankę do uchylenia decyzji obu instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracyjne winny w sposób prawidłowy i wyczerpujący przeprowadzić postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie choroby zawodowej, uwzględniając w tym zakresie zawarte powyżej wskazówki Sądu. Dopiero wydane w oparciu o takie postępowanie rozstrzygnięcie nie będzie obarczone wadami prawnymi. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji.