II SA/Kr 1349/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2015r na posiedzeniu niejawnym wniosku E.C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 19 sierpnia 2015r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od wpisu sądowego, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 23 listopada 2015r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję WINB w K. z dnia 19 sierpnia 2015r. wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, ciężką sytuację materialną. Stwierdza, iż jest wdową, samotnie wychowująca piątkę dzieci. Skarżąca utrzymuje rodzinę z minimalnej pensji , synowie się uczą, mają rentę rodzinną po ojcu. Córka i syn pracują dorywczo. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie w części. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z piątką uczących się dzieci. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawczyni jest dochód osiągany przez skarżącą z tytułu wynagrodzenia za pracę 800 zł ( od września 2015r. jest to kwota 1800 zł brutto ), umowy zlecenia 600 zł, renty rodzinnej dla trzech synów 900 zł, dochodów z umowy zlecenia córki ok. 1200 zł oraz dochodów z tytułu umowy o pracę syna jako ucznia rzemieślniczej szkoły zawodowej w kwocie 140 zł. Łączne zatem dochody 6 osobowej rodziny wynoszą ok. 3640 zł ( od września 2015r. 4640 zł ) Skarżąca podaje, iż ma kredyt w Banku [...] na sumę [...] zł ( rata miesięczna [...] zł ), pożyczkę w banku [...] 15000 zł. Koszty miesięczne utrzymania to prąd 264 zł, gaz 60 zł, woda 60 zł, telefon 88 zł. Ponadto rocznie : ubezpieczenie 365 zł, podatek 2309 zł, 554 zł, 139 zł. Z oświadczeń skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika , iż posiada ona dom o pow. 97,5m2 o wartości ok. 100 000 zł. Ponadto jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 11,23 ha, na którym prowadzi uprawę zbóż. Ponadto wykazuje zabudowania gospodarcze, garaż, 3 krowy, 3 maciory, 22 warchlaków. Ma samochód osobowy [...] oraz 2 ciągniki. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Dzieci wnioskodawczyni są współwłaścicielami domu oraz gospodarstwa ( spadek po ojcu ). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych należnych na obecnym etapie postępowania bez uszczerbku w koniecznym swoim i najbliższych utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów 6 osobowej rodziny w wysokości łącznie 4640 zł, wykazane obciążenia budżetu domowego , kredyty, pożyczki, samotne wychowywanie piątki uczących się dzieci - w odniesieniu do oświadczonych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości, bardzo trudnej życiowo sytuacji - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego nawet pomimo faktu, iż skarżąca posiada gospodarstwo rolne, z którego może czerpać pożytki. Ze względu na specyficzną sytuację rodzinną, małoletnie dzieci, obciążenia kredytowe, koszty codziennego życia - orzekający przychylił się do wniosku strony w tym zakresie. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej, wykazane koszty i obciążenia budżetu domowego – uiszczenie obecnie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych, natomiast zwolnienie skarżącej od wpisu sądowego i ew. innych kosztów zapewni jej przewidziane Konstytucją RP prawo do sądu. Natomiast zważywszy, iż skarżąca jest posiadaczem 11 ha gospodarstwa rolnego, ma potencjał do osiągania dodatkowych dochodów z tytułu uprawy tegoż gospodarstwa, hodowli zwierząt, ma dorastające dzieci, które same zaczynają zarabiać, a to rodzi nadzieje na przyszłość poprawy sytuacji bytowej rodziny - nie znajduje się obecnie podstaw do całkowitego zwolnienia jej od kosztów sądowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w formie wpisu sądowego należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).