II SA/Kr 1357/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz (spr.) Sędziowie : Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk Sędzia WSA Monika Niedźwiedź po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. F. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 września 2024 r., nr DSE3-K0918-F2000530-17/24 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie je poprzedzające; II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. F. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. II SA/Kr 1357/24 UZASADNIENIE Decyzją z 26 sierpnia 2021 r. nr DSE2-K0218-F2000530-5/21, wydaną m.in. na podstawie art. 117 ust. 4 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 6b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.), Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił potwierdzenia, że J. F. był pozbawiony możliwości wykonywania swojego zawodu przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych za działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Podaniem z 12 lipca 2024 r. J. F. zażądał: 1) wznowienia postępowania (z uwagi na to, że bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu oraz zaistniał dowód w postaci postanowienia IPN z 14 czerwca 2022 r. o umorzeniu śledztwa w sprawie zbrodni komunistycznej będącej zbrodnią przeciwko ludzkości wobec śmierci osób podejrzanych); 2) stwierdzenia nieważności decyzji (jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, bo nie wynika z niej, dlaczego pozbawienie możliwości ukończenia aplikacji prawniczej nie jest pozbawieniem możliwości wykonywania zawodu prawnika). Postanowieniem z 1 sierpnia 2024 r. nr DSE3-K1063-F2000530-14/24, wydanym na podstawie art. 149 § 3 kpa, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił wznowienia postępowania z uwagi na niezachowanie terminu, o którym mowa w art. 148 § 2 kpa. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał, że 31 maja 2021 r. strona wniosła o wydanie decyzji, a 8 września 2021 r. wróciła ona z adnotacją "odmowa podpisu". 15 marca 2024 r. strona nadała ponowny wniosek o wydanie decyzji, a organ poinformował ją o trybach nadzwyczajnych (wznowieniowym i nieważnościowym). Następnie organ stwierdził, że wniosek o stwierdzenie nieważności zostanie rozpatrzony po uprawomocnieniu się niniejszego postanowienia i przystąpił do rozpatrywania przesłanki wznowienia (art. 145 § 1 pkt 4 kpa). W tym zakresie wskazał, że fakt nieodebrania decyzji nie daje podstaw do wznowienia postępowania. Odmowa przyjęcia pisma 30 sierpnia 2021 r. jest równoznaczna z jego doręczeniem. Wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa został nadany 15 marca 2024 r., a więc po upływie miesięcznego terminu od dowiedzenia się przez stronę o wydaniu decyzji. Poza tym strona nie była pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu, bo udzielała wyjaśnień w odpowiedzi na pisma z 14 czerwca i 19 lipca 2021 r., a 5 sierpnia 2021 r. odebrała zawiadomienie o zakończeniu postępowania dowodowego. Postanowieniem z 3 września 2024 r. nr DSE3-K0918-F2000530-17/24, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy swoje postanowienie. J. F. w skardze podniósł m.in., że nie wiadomo, kto i kiedy odmówił pokwitowania odbioru przesyłki, lecz mogła to być kobieta zameldowana przy ul. [...] (o czym świadczy to, że jej korespondencja omyłkowo znalazła się w jego skrzynce). Skarżący nie mógł odmówić pokwitowania odbioru przesyłki z myślą o tym, że zawiera ona niekorzystną dla niego decyzję (wszak nie znał kierunku rozstrzygnięcia) i w ten sposób uchroni się on od jej negatywnych skutków (wszak jako prawnik wie, że to nieprawda). Organ nie odniósł się do zarzutu nielogiczności swojego rozumowania, a w dodatku w spornej decyzji nie wyjaśnił, dlaczego dwukrotne usunięcie z aplikacji było represją, ale jednocześnie jej skutkiem nie było pozbawienie możliwości wykonywania zawodu prawnika. Skarżący zwrócił uwagę na to, że przesyłkę doręczał kurier (nie zaś listonosz, który go zna), a także na to, że o zainicjowanym przez siebie postępowaniu zapomniał, bo jest w zaawansowanym wieku i swoimi sprawami zajmuje się z doskoku (od 2018 r. pełni funkcję prezesa [...]). W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Sąd uwzględniając skargę na postanowienie: 1) uchyla postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Skarga okazał się skuteczna, aczkolwiek nie ze względu na podniesione w niej zarzuty. W literaturze prawniczej – gdy idzie o zbieg trybów postępowania – przyjmuje się, że postępowanie administracyjne rządzi się trzema zasadami: zasadą pierwszeństwa trybu zwyczajnego, zasadą niekonkurencyjności trybów nadzwyczajnych i zasadą pierwszeństwa usuwania w trybach nadzwyczajnych wad istotniejszych. Na tym polu Sąd dopatrzył się niżej opisanych nieprawidłowości. Choć organ dostrzegł, że podanie skarżącego z 12 lipca 2024 r. zawiera żądanie wszczęcia dwóch różnych postępowań nadzwyczajnych (wznowieniowego i nieważnościowego), to błędnie przyjął, że wniosek o stwierdzenie nieważności należy rozpatrzyć dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania wznowieniowego. Kolejność ta winna być bowiem odwrotna. Uruchomienie trybu wznowieniowego i trybu stwierdzenia nieważności decyzji powoduje bowiem odmienne następstwa dla weryfikowanej decyzji i sprawy administracyjnej. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie w którym ona zapadła, było dotknięte co najmniej jedną z kwalifikowanych wadliwości procesowych wykazanych wyczerpująco w art. 145 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość eliminacji z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami materialnoprawnymi, wyliczonymi w art. 156 § 1 k.p.a. [...] ( por. Wyrok NSA z 7 maja 2019r. II OSK 1181/18, Lex nr 2682478). Wobec tego, że zastosowanie trybu stwierdzenia nieważności decyzji powoduje następstwa prawne dalej idące niż zastosowanie trybu wznowienia postępowania, należy dać priorytet pierwszemu z nich. Następstwem prawnym stwierdzenia nieważności decyzji jest bowiem bezprzedmiotowość postępowania w sprawie wznowienia postępowania, gdyż stwierdzenie nieważności oznacza wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji będącej przedmiotem postępowania wznowieniowego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 644/21). W razie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji należy na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawiesić postępowanie w sprawie wznowienia postępowania zakończonego tą samą decyzją (wyrok NSA z 28 listopada 2023r. II GSK 1044/20, Lex nr 3633302, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 244/19). Aktualnie zdecydowanie za pierwszeństwem postępowania nieważnościowego opowiada się także doktryna. "Wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w trakcie toczącego się już postępowania w sprawie wznowienia powoduje bowiem konieczność zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4, chyba że te postępowania prowadzone są przed tym samym organem. Następstwem prawnym stwierdzenia nieważności decyzji jest bezprzedmiotowość postępowania w sprawie wznowienia postępowania, które podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1. W przypadku odmowy stwierdzenia nieważności podejmowano by i prowadzono postępowanie w sprawie wznowienia. Jedynie wówczas, gdy oba postępowania prowadzone są przed tym samym organem organ powinien przedmiotem rozpoznania uczynić w pierwszej kolejności postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji" - tak Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 145 Kodeksu postępowania administracyjnego Opublikowano: LEX/el. 2024. . Niezależnie od powyższego organ słusznie zauważył, że strona nie była pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu, bo udzielała wyjaśnień w odpowiedzi na pisma z 14 czerwca i 19 lipca 2021 r., a 5 sierpnia 2021 r. odebrała zawiadomienie o zakończeniu postępowania dowodowego; spór dotyczy zatem jedynie ostatniej czynności procesowej, która wieńczy postępowanie przed organem pierwszej instancji, tj. doręczenia decyzji z 26 sierpnia 2021 r. Tymczasem o tym, że "strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu" (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.) można mówić wtedy, gdy nie brała ona udziału w jakiejkolwiek istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy czynności procesowej albo brała w niej udział, lecz nie miała rzeczywistej możliwości obrony swoich interesów. Jednakże rozpoznanie sprawy w trybie wznowieniowym, gdy został równocześnie zainicjowany tryb nieważnościowy, jawi się jako istotne naruszenie przepisów postępowania, co musiało doprowadzić do uchylenia orzeczeń. Z wymienionych przyczyn na Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.