II SA/Kr 1368/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kremer Sędziowie NSA Grażyna Danielec NSA Piotr Lechowski (Spr.) Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2005 r sprawy ze skargi E. R. na decyzję Wojewody z dnia 8 maja 2003 r Nr [...] w przedmiocie odtworzenia treści aktu małżeństwa I. uchyla zaskarżoną decyzję wraz z utrzymaną nią w mocy decyzją organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane, III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej E. R. tytułem zwrotu kosztów postępowanie kwotę 50,- zł (słownie: pięćdziesiąt złotych). Decyzją z dnia 8 maja 2003 r [...] po rozpatrzeniu odwołania E. R., Wojewoda, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. z dnia [...] kwietnia 2003 r Nr [...] orzekającą o odtworzeniu treści aktu małżeństwa sporządzonego w 1988 w U. ( Szwecja ) i wpisującą nazwisko kobiety po zawarciu małżeństwa w brzmieniu "R.". W podstawie prawnej decyzji Wojewody powołano przepisy art. 35 ustawy z dnia 29 września 1986 r prawo o aktach stanu cywilnego ( Dz.U. Nr 36 , poz. 180 z późn. zm. ) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa. W uzasadnieniu decyzji Wojewody wskazano następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia. Dnia [...] kwietnia 2003 r E. M. "R." obywatelka polska , zamieszkała w Szwecji , za pośrednictwem Konsulatu Generalnego RP w Sztokholmie złożyła wniosek o odtworzenie treści aktu małżeństwa zawartego dnia [...] stycznia 1988 r w U. w S. z J. W. R.. We wniosku o odtworzenie treści aktu małżeństwa zawarto prośbę o wpisanie nazwiska wnioskodawczyni w brzmieniu "R." noszonego po zawarciu związku małżeńskiego z J. W. R. obywatelem szwedzkim. Zastępca Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K., decyzja z dnia [...] kwietnia 2003 r , z powołaniem na przepisy art. 7 ust. 1 pkt 2 i 35 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego oraz art. 104 kpa, odtworzył treść aktu małżeństwa zawartego dnia [...].01.1988 r w U. ( Szwecja ) pomiędzy J. W. R. a E. M. J., m.in. w ten sposób , że nazwisko kobiety noszone po zawarciu małżeństwa ma brzmienie "Rutkowska". Organ uznał, że decyzja uwzględnia żądanie strony w całości i z powołaniem na przepis art. 107 § 4 kpa odstąpił od sporządzenia jej uzasadnienia , oraz organ przyjął , że podlega wykonaniu w trybie art. 130 § 4 kpa. W odwołaniu od tej decyzji E. R. podnosiła , że zawarła małżeństwo w Szwecji według prawa szwedzkiego i nosi przyjęte wg. wyciągu z księgi małżeństw nazwisko w pisowni i brzmieniu "R.'' a nie "R." oraz , że dokumenty, w tym paszport , ma wystawione na nazwisko "R." , a decyzja zmienia tę pisownię. Odwołująca się wskazywała na przepisy § 4 pkt 3 i 4 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998r w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego , ich kontroli , przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego , ich odpisów , zaświadczeń i protokołów ( Dz.U. Nr 136 , poz. 884 z późn.zrn. ) , stojąc na stanowisku , że dopuszczają one pisownię nazwiska bez uwzględnienia formy właściwej dla nazwiska żeńskiego , przy złożeniu stosownego oświadczenia. Zdaniem Wojewody, mimo dostrzeżonych uchybień , zaskarżona decyzja wpisująca w rubryce nazwisko kobiety "R." jest prawidłowa. Organ odwoławczy powołał się na ustalenia dokonane w dodatkowym postępowaniu wyjaśniającym. Wynika z nich , że wyciągiem z parafialnej księgi małżeństw z dnia [...] lutego 1989 r Nr [...] oraz wyciągiem z ewidencji ludności , stwierdzono , że dnia [...] stycznia 1988 r w parafii Katedralnej w U., E. M. J. i J. W. R. zawarł związek małżeński oraz , że oświadczeniem złożonym przy zawarciu związku małżeńskiego , małżonkowie wybrali nazwisko "R." jakie będzie noszone przez każde z nich po zawarciu małżeństwa. Przyjmując ustalenie , że wnioskodawczyni jest obywatelką polską , zajął organ stanowisko , że fakt zawarcia małżeństwa w Szwecji z obywatelem szwedzkim nie ma doniosłości przy wpisywaniu do polskich ksiąg stanu cywilnego nazwiska w związku z odtworzeniem zagranicznego dokumentu potwierdzającego zawarcie małżeństwa, wskazując na przepisy § 4 ust. 2 i 4 powołanego Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 26 października 1998 r , podkreślono, że nazwiska zakończone na -ski,-cki,-dzki wpisuje się z zachowaniem rodzaju żeńskiego lub męskiego w zależności od tego czy dotyczy kobiety czy mężczyzny. Organ odwoławczy ustalił , że odtworzony zaskarżoną decyzją akt małżeństwa nie zawiera wszystkich danych wymaganych przepisami a w szczególności określenia stanu cywilnego małżonków oraz zapisu o nazwisku jakie będą nosić dzieci. Wytknięto organowi I instancji, że przeprowadził niepełne postępowanie wyjaśniające, że wydał decyzję niezgodną z żądaniem strony i zaniechał uzasadnienia tej decyzji, że bezzasadne w tej sytuacji było nadanie decyzji klauzuli opartej na przepisie art. 130 § 4 kpa, oraz wykonanie decyzji nieostatecznej przez sporządzanie aktu. Dostrzegając powyższe uchybienia , organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z powołaniem na art. 138 § 1 pkt 1 kpa , akcentując , że merytoryczne rozstrzygnięcia organu I instancji w kwestii pisowni nazwiska jest prawidłowe. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie na powyższą decyzję złożyła E. R.. Nie wskazując naruszonego przepisu prawa skarżąca zarzuciła , że decyzja jest dla niej krzywdząca , nieżyciowa i pomija to , że poprzedni paszport wydany miała na nazwisko R., a zmiana nazwiska w praktyce jest dla niej równoznaczna z odmową wydania paszportu. Skarżąca podniosła , iż w zaskarżonej decyzji już przesądzono sprawę używając pisowni jej nazwiska , która jest przedmiotem sprawy. Zarzuciła , że podkreślając uchybienia organu I instancji , organ odwoławczy nie uwzględnił wyjątkowej sytuacji skarżącej , która świadomie przyjęła nazwisko R., gdyż jej ośrodkiem życiowym jest Szwecja. Zdaniem skarżącej , albo przepisy prawa polskiego "nie są dopasowane do rzeczywistości" i nie uwzględniają obywateli zamieszkałych za granicą , albo są inne możliwości , o których nie została powiadomiona , albo też prawo nie traktuje równo wszystkich obywateli. Skarżąca powoływała się na znane jej przykłady kobiet w Polsce noszących nazwiska w formie męskiej. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko i podkreślając , że oświadczenie o przyjęciu pisowni nazwiska bez uwzględnienia formy właściwej dla rodzaju żeńskiego lub męskiego, dotyczy tylko nazwisk w postaci przymiotnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga wniesiona została do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie , przed dniem 1 stycznia 2004 r. Stosownie zatem do przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 , poz. 1271 z późn.zm.), wobec nie zakończenia postępowania przed tą datą , sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny , na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przedmiotem kognicji Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 , poz. 1270 ) , jest kontrola działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 , poz. 1269 ) - pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W sprawowaniu tej kontroli , Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy , nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art.134 ustawy Prawo o p.s.a.). Dokonana na tej płaszczyźnie kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji prowadzi do konstatacji, iż skarga jest uzasadniona. Przepis art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r Prawo o aktach stanu cywilnego ( Dz.U. Nr 36 , póz. 180 z późn.zm. ) - zwane dalej ustawą -stanowi , że czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego dokonuje siew formie : 1/ aktu stanu cywilnego , 2/ decyzji . 3/ postanowienia w sprawach określonych art.24, 25 i 89 - chyba , że z przepisów ustawy wynika inna forma załatwienia sprawy. W świetle art.33 ustawy , przewidziane w art.35 ustawy odtworzenie treści sporządzonego za granicą aktu urodzenia , małżeństwa lub zgonu na wniosek osoby zainteresowanej , organu państwowego lub z urzędu następuje w formie decyzji , a zatem analogicznie jak w sprawie o odtworzenie treści aktu stanu cywilnego na podstawie art.34 ust. 1 prawa o a.s.c. , po przeprowadzeniu zgodnego z przepisami kpa postępowania wyjaśniającego. Według przepisu art.35 Prawa o a.s.c jeżeli akt urodzenia , małżeństwa lub zgonu sporządzony został za granicą , a uzyskanie odpisu aktu nie jest możliwe lub związane z poważnymi trudnościami , można odtworzyć jego treść na wniosek osoby zainteresowanej , organu państwowego lub z urzędu. Brzmienie przepisu art.35 wskazuje , że do przesłanek faktycznych dających podstawę do otworzenia treści aktu urodzenia , małżeństwa lub zgonu sporządzonego za granicą należy : - sporządzenie i zarejestrowanie treści w/w aktu stanu cywilnego w zagranicznych księgach stanu cywilnego , - niemożliwość w uzyskaniu odpisu takiego aktu lub poważne trudności w jego uzyskaniu. Jeśli bowiem urodzenie , zawarcie małżeństwa lub zgon nastąpiło za granicą, a nie było zarejestrowane w zagranicznych księgach stanu cywilnego , to właściwym do rejestracji tego zdarzenia jest tryb z art.70 prawa o a.s.c, Powyższa regulacja w świetle art. 7 i 77 kpa oznacza , że dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego niezbędnego do załatwienia sprawy przez wyczerpujące zebrania i rozpatrzenie całego materiału dowodowego , wymagało poczynienia przez organ jednoznacznych ustaleń , iż akt małżeństwa został sporządzony i zarejestrowany w zagranicznych ( szwedzkich ) księgach stanu cywilnego oraz ; że niemożliwe lub poważnie utrudnione jest uzyskanie odpisu sporządzonego za granicą aktu. Oparcie decyzji na przepisie art.35 ustawy , wskazuje , iż obie te okoliczności przyjął organ I instancji za udowodnione , lecz bezpodstawne przyjęcie , że decyzja uwzględnia w całości żądanie skarżącej, która wyraźnie akcentowała sprawę pisowni nazwiska "R.", spowodowało zaniechanie sporządzenia uzasadnienia decyzji. Również organ odwoławczy dostrzegając powyższe uchybienia , nie poczynił ustaleń co do okoliczności , które warunkują oparcie decyzji odtwarzającej treść aktu urodzenia na podstawie art.35 ustawy , Prawo o aktach stanu cywilnego. Z treści przesłanych przez Konsulat Generalny R P w Sztokholmie przy wniosku skarżącej dokumentów zdaje się wynikać , iż akt małżeństwa został zarejestrowany w zagranicznych księgach stanu cywilnego , a przesłane dokumenty nie wykazują, iż nie jest możliwe uzyskanie odpisu tego aktu. Okoliczność zatem , że wniosek skarżącej złożono na standardowym druku o odtworzenie treści aktu małżeństwa nie zwalniała organów stanu cywilnego od ustalenia czy istnieją rzeczywiste przesłanki do zastosowania art.35 prawa o a.s.c. czy też wobec możliwości uzyskania odpisu zarejestrowanego w zagranicznych księgach stanu cywilnego , aktu małżeństwa , właściwym jest tryb transkrypcji - wpisania tego aktu do polskich ksiąg stanu cywilnego ( art.73 prawa o a.s.c. ). Przepis art.9 kpa obliguje organy administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych , które mogą mieć wpływ na ustalenia ich praw i obowiązków, oraz do czuwania nad tym by nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i do udzielenia w tym celu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jednoznaczne ustalenie, czy akt małżeństwa zawartego w Szwecji zestal zarejestrowany w tamtejszych księgach stanu cywilnego i czy możliwe jest uzyskanie jego odpisu , mogło wywołać potrzebę zastosowania art.9 kpa , a w szczególności pouczenia skarżącej o różnicy pomiędzy odtworzeniem treści aktu stanu cywilnego , a wpisaniem do polskich ksiąg stanu cywilnego aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą. Przepis art.13 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego , rozróżnia pomiędzy odtworzeniem aktu stanu cywilnego zarejestrowanego za granicą , wpisaniem treści aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą do polskich ksiąg stanu cywilnych oraz zarejestrowaniem w polskich księgach stanu cywilnego urodzenia , małżeństwa lub zgonu , które nastąpiły za granicą lecz nie były zarejestrowane w zagranicznych księgach stanu cywilnego. Wpisanie - czyli transkrypcja w trybie art.73 ust.1 w zw. z art. 13 prawo o a.s.c. - nie jest rejestracją zdarzenia - zawarcia małżeństwa za granicą lecz odzwierciedleniem w polskich księgach stanu cywilnego , zapisów tego aktu stanu cywilnego już zarejestrowanego w zagranicznych księgach stanu cywilnego. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 8 sierpnia 2003 V CK 6/02 ( OSN 78/2004 , poz. 131 ) podkreślił, że transkrypcja winna odpowiadać treści zagranicznego aktu małżeństwa , przy zastosowaniu przewidzianych przez prawo o aktach stanu cywilnego wymagań dla takiego rodzaju aktu ( art.62 ust. 1-4 prawa o a.s.c. ) oraz wymagań języka polskiego ( art.4 pkt 5 i art.5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1999 o języku polskim - Dz.U. Nr 90 , poz. 499 z późn.zm.). Zarazem w tym samym uzasadnieniu Sąd Najwyższy przyjął , iż przewidziane w § 4 ust. 2 i 3 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r w sprawie szczegółowych zasad sporządzenia aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego , ich kontroli , przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego , ich odpisów , zaświadczeń i protokołów ( Dz.U. Nr 136 ., poz. 884 z późn. zm. ) , zasady brzmienia (pisowni) nazwisk , przy transkrypcji ( wpisywaniu ) aktów stanu cywilnego , mogą być odmiennie niż stosowane przy sporządzeniu takich aktów. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w punkcie I-szym sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 , poz. 1270 z późn.zm.). Wobec treści zaskarżonych decyzji , na podstawie art. 152 powołanej ustawy , orzeczono ,. że nie mogą być one wykonane (Rozstrzygniecie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.). Orzeczenie o kosztach oparto na przepisie art.200 w zw. z art. 209 powołanej ustawy.