II SA/Kr 1370/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2015r na posiedzeniu niejawnym wniosku L. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 18 sierpnia 2015r. Nr [...] znak. [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego w 1/5 części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 30 listopada 2015r. skarżący L. S. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję WINB w K. z dnia 18 sierpnia 2015r. wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na trudną sytuację materialną, rodzinna i zdrowotną. Wskazuje, iż aktualnie prowadzi jednoosobowo działalność gospodarczą, jednakże ze względu na stan zdrowia z jej prowadzenia osiąga dochody pozwalające na minimum egzystencji. W styczniu 2015r. przeszedł zabieg kardiologiczny, po którym był niezdolny do pracy przez ponad pół roku. Jest samotnym ojcem wychowującym [...] letnią córkę. Matka dziecka wyprowadziła się z domu, nie płaci nałożonych na nią alimentów na córkę. Jest pozbawiona całkowicie praw rodzicielskich. Skarżący jako comiesięczne koszty utrzymania wskazuje 350 zł – koszt opłat za media oraz ok.500 zł koszty zakupu leków. Zdaniem orzekającego wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe aktualnie z małoletnia córką, uczennicą [...] klasy szkoły podstawowej. Źródłem utrzymania rodziny jest aktualnie – ze względu na stan zdrowia – niewielki dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ok. 1500,00 zł miesięcznie. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiada on dom o pow. 120 m2 o wartości 700 000 zł w K., działkę o pow. 46 ha, na której posadowiony jest dom oraz działkę o pow. 0,11 ha o wartości ok. 90 000 zł, niewykorzystywana rolniczo. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania innych nieruchomości, cennych ruchomości czy oszczędności. Wskazuje natomiast, iż posiada samochód osobowy [...] z 2008r, samochód ciężarowy [...], [...], pojazd specjalistyczny [...]. Dołącza karty leczenia szpitalnego, zaświadczenia lekarskie potwierdzające choroby układu pulmonologicznego oraz kardiologicznego wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie aktualnie wymaganego wpisu sądowego w całości nie byłoby, zdaniem orzekającego, możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony oraz jego najbliższych. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów 2– osobowej rodziny skarżącego w wysokości ok. 1500 zł w przeliczeniu na liczbę członków rodziny, fakt, iż wnioskodawca jest osobą schorowaną, po ponad półrocznym przebywaniu na zwolnieniu lekarskim, fakt, iż samotnie wychowuje małoletnią córkę, która nie osiąga własnych dochodów w odniesieniu do wysokości należnego wpisu - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w 1/5 części od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Dlatego przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia wpisu sądowego, zapewniające jednocześnie dostęp do sądu, zagwarantowany Konstytucją RP, należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Nie widzi się natomiast podstaw do pełnego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż rodzina posiada stałe źródła dochodu ( dochód z tytułu działalności gospodarczej – aktualnie skarżący już pracuje a zatem jest potencjalna możliwość poprawy bytu rodziny ) majątek, który nie służy jedynie do zaspakajania podstawowych potrzeb mieszkaniowych jak działka o pow. 0,11 ha, samochód, samochód ciężarowy, wartościowe sprzęty budowlane, które raz – można spieniężyć, a dwa są pomocą i służą zarabianiu pieniędzy. Nie można zatem uznać, iż wnioskodawca jest osoba skrajnie ubogą. Nie wykazuje kredytów, pożyczek, czy innych – poza specjalistycznym leczeniem – okoliczności znacząco wpływających na budżet rodzinny. Okoliczność zaś samotnego wychowywania córki i trudności oraz koszty z tym związane została wzięta pod uwagę przy częściowym zwolnieniu strony od należnych kosztów sądowych. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne, szczególnie wobec okoliczności, iż rodzina skarżącego posiada stałe, pewne źródło dochodu, sam skarżący ma majątek w formie domu w K., działek, sprzętu budowlanego, samochodów. Konieczność zaś poniesienia kosztów w części tj. części wpisu należnego od wniesionej skargi i ew. innych należności i opłat sądowych, które ew. będą wymagane na dalszym etapie postępowania, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych w chwili obecnej, pozwala aktualnie zaoszczędzić z osiąganego dochodu środki finansowe z przeznaczeniem na dalsze, ewentualne koszty, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).