II SA/Kr 1373/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. z dnia 16 września 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie udzielenia pozwolenia wodnoprawnego p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 300 zł od skargi na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. z dnia [...] września 2010 r. Nr: [...]w przedmiocie udzielenia pozwolenia wodnoprawnego skarżący W.W. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sadowych. Z danych zawartych w formularzu wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami A.W. i S.W. Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości [...]zł, świadczenie emerytalne jego matki w wysokości [...] zł oraz świadczenie rentowe ojca w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni 100 m² oraz nieruchomość rolna wielkości 3,9 ha. Skarżący dysponuje akcjami [...] o wartości 5.600 zł. Jest on właścicielem ciągnika, rok produkcji 1976, o wartości 5.000 zł oraz samochodu marki [...], o wartości 3.000 zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż jego sytuacja finansowa i majątkowa nie pozwala na uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 300 zł bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Wynagrodzenie skarżącego pozwala zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe rodziny. Gospodarstwo rolne generuje koszty, a nie przynosi żadnych dochodów. Z uwagi na trwające w pobliżu inwestycje – budowa drogi nr [...] oraz przygotowania do inwestycji, którą W.W. skarży, skarżący nie może racjonalnie wykorzystać gruntu rolnego. Brak zwolnienia od kosztów sądowych zamyka skarżącemu drogę do oceny poczynań administracji przez niezawisły i sprawiedliwy sąd. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, ani w części. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący uzyskuje stałe miesięczne dochody z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł, którymi może swobodnie dysponować. Stałymi dochodami z emerytury i renty dysponują także pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym rodzice skarżącego, a łączna wysokość tych dochodów wynosi 2.070 zł. Uzyskując stałe, pewne dochody skarżący posiada możliwość gromadzenia środków niezbędnych do prowadzenia zainicjowanego postępowania sądowego. Tym samym nie można stwierdzić, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Oprócz miesięcznych dochodów skarżący dysponuje także akcjami o wartości 5.600 zł. Posiadane zasoby pozwolą zatem skarżącemu pokryć koszty sądowe w sprawie w sposób całkowicie nieodczuwalny dla jego sytuacji majątkowej. Zaakcentować także należy, że skarżący jest właścicielem majątku nieruchomego znacznej wartości w postaci domu o powierzchni 100 m² oraz nieruchomości rolnej wielkości 3,9 ha Posiadanie majątku, a zwłaszcza nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Konkludując, zdaniem orzekającego sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala na poniesienie w niniejszej sprawie wpisu sądowego oraz innych ewentualnych kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącego kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jego skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie skarżącemu przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).