II SA/Kr 138/01

WyrokWSA w Krakowie2005-10-27

Skład orzekający: Joanna Tuszyńska, Aldona Gąsecka-Duda, Barbara Pasternak

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na budowę została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego, w szczególności przepisów Prawa budowlanego dotyczących kompletności projektu budowlanego i zgodności z planem zagospodarowania przestrzennego?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, stwierdzając naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 7 i 77 KPA) oraz przepisów materialnego prawa budowlanego (art. 34 i 35). Uzasadnieniem było stwierdzenie, że projekt budowlany nie spełniał wymogów formalnych i merytorycznych, w tym brakowało części opisowej, nie było jasności co do zgodności z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, a także nie rozwiązano kwestii gospodarki wodno-ściekowej i ochrony przeciwpożarowej.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi M. G. i M. K. na decyzję Wojewody M. zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą pozwolenia na rozbudowę budynku letniskowego dla J. i A. P. Skarżący zarzucali m.in. samowolę budowlaną w zakresie tarasu, niezachowanie wymaganych odległości przeciwpożarowych oraz brak rozwiązania kwestii gospodarki wodno-ściekowej. Organy administracji utrzymały w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając zarzuty za bezzasadne.
Rozstrzygnięcie
Uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody M. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy Ł. oraz zasądzenie od Wojewody M. na rzecz skarżących kwoty 10 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Sygn. akt IISA/ Kr 138/ 01 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 października 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Tuszyńska ( spr.) Sędziowie: WSA Aldona Gąsecka-Duda WSA Barbara Pasternak Protokolant: Karina Lutyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2005r. sprawy ze skargi M. G., M. K. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] 2000r., Nr: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Wojewody M. na rzecz skarżących M. G. i M. K. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. II SA/Kr 138/01 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...].08.2000r , na podstawie art.28 , art.33 ust. l , art.34 ust.4 , art.36 ustawy z dnia 7 lipca 1994r Prawo budowlane /Dz.U. Nr 89 poz.414 z późn.zm./, po rozpatrzeniu wniosku inwestora. Wójt Gminy Ł. zatwierdził projekt budowlany i wydał pozwolenie na budowę dla J. i A.P. na wykonanie rozbudowy budynku letniskowego i adaptację na mieszkalny na działce nr .[...] położonej w F. Powierzchnia całkowita części rozbudowywanej ma wynosić 148 m kw. W uzasadnieniu wskazano , inwestor wykazał się prawem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane i uzyskał wymagane przepisami szczególnymi uzgodnienia , pozwolenia lub opinie innych organów. Kompletny projekt budowlany spełnia wymagania określone w art.34 ust. l , 2 i 3 prawa budowlanego. W odwołaniu od tej decyzji M.G.-K. , M.K. i A.K. zarzucili , że zaznaczony w projekcie zagospodarowania działki od strony zachodniej taras o wymiarach 3 x 7m , zrealizowany został w 1996r bez pozwolenia na budowę. Zachodnia część tego tarasu leży w granicy ich działki nr [...]. Według projektu zagospodarowania działki przedmiotowa rozbudowa została zaprojektowana w odległości 11,7 m od lica ich budynku mieszkalnego , który jest wykonany w konstrukcji drewnianej z dachem pokrytym gontem. Zgodnie z rozporządzeniem z dnia 3 listopada 1992r w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków i innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. Nr 92 poz.46 z późn.zm.) odległość ta winna wynosić 15 m , zważywszy , że w projekcie sugeruje się pokrycie dachu gontem lub blachą. Nadto zarzucili, że projekt nie rozwiązuje kwestii gospodarki wodno-ściekowej. Do ich budynku i budynku inwestorów woda doprowadzana jest z sąsiedniej łąki i ujęcie posiada bardzo niewielką wydajność 1 m sześcienny na dobę. Dla tak znacznej rozbudowy winno być zaprojektowane nowe ujęcie wody. Inwestor winien również przewidzieć szczelny dół wybieralny. Dlatego też wnieśli o uchylenie decyzji organu I instancji. Decyzją z dnia [...] grudnia 2000r znak :[...] , wydaną na podstawie art.81 ust. l i art.82 ust.3 prawa budowlanego i art. 138 § l pkt l kpa Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z art.35 ust.5 prawa budowlanego właściwy organ wydaje decyzję o odmowie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę , jeżeli na terenie , którego dotyczy projekt zagospodarowania działki lub terenu znajduje się obiekt , w stosunku do którego orzeczono nakaz rozbiórki. Organ odwoławczy stwierdził , że w stosunku do przedmiotowego obiektu nakaz rozbiórki nie został wydany. Nadto , projektowana rozbudowa planowana jest z innej strony budynku niż taras i żadne roboty budowlane przy tarasie nie są planowane. W projekcie budowlanych nie przewidziano budowy nowych ani przebudowy istniejących instalacji służących do gromadzenia nieczystości ciekłych oraz zapewniających dostawę wody do budynku. Istniejąca instalacja jest wystarczająca dla potrzeb rozbudowywanego budynku. Nie jest trafny pogląd , że rozbudowywany budynek winien być usytuowany w odległości 15 m od budynku odwołujących się. Projektowany budynek ma konstrukcję murowaną i żelbetowe stropy. Na rysunku nr [...] projektu znajduje się zapis , że konstrukcja więźby dachowej , okładziny ścian i pokrycie dachu gontowego zostaną zabezpieczone preparatem ogniochronnym do stanu niepalności. Ze względu na to , że dach budynku nie rozprzestrzenia ognia (§ 271 rozp. z dnia 14 grudnia 1994r w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie) oraz , że jest on usytuowany w zabudowie jednorodzinnej (§ 272 rozp.) , brak jest przesłanek do żądania usytuowania projektowanej części obiektu w odległości większej niż podana w § 12 ust.4 pkt l i 2 omawianego rozporządzenia. Akta sprawy zostały uzupełnione o opinię Zespołu Uzgadniania Dokumentacji Projektowej oraz warunki techniczne przebudowy urządzeń energetycznych. Przed wydaniem decyzji sprawdzono projekt zagospodarowania działki z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego i wymaganiami ochrony środowiska , kompletność projektu budowlanego i posiadanie wymaganych opinii, uzgodnień , pozwoleń i sprawdzeń oraz wykonanie projektu przez osobę uprawnioną. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję skarżący podtrzymali zarzuty zgłoszone w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie , podzielając stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1271), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dlatego też właściwym do rozpoznania skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Zgodnie z treścią art.3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania , nie będąc przy tym związanym granicami skargi / art.134 ustawy/. Treść art.32 ust.4 prawa budowlanego , w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, była następująca : " Pozwolenie na budowę może być wydane wyłącznie temu, kto: 1) złożył wniosek w tej sprawie w terminie ważności decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, jeżeli jest ona wymagana zgodnie z przepisami o zagospodarowaniu przestrzennym, 2) wykazał prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Z kolei przepis art.35 prawa budowlanego stanowił , że : "przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę lub odrębnej decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego właściwy organ sprawdza: 1.1) zgodność projektu zagospodarowania działki lub terenu z: a) miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego i wymaganiami ochrony środowiska, b) wymaganiami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowaniu terenu, c) przepisami, w tym techniczno-budowlanymi, 2) kompletność projektu budowlanego i posiadanie wymaganych opinii, uzgodnień, pozwoleń i sprawdzeń, 3) wykonanie projektu przez osobę posiadającą wymagane uprawnienia budowlane. 2. Właściwy organ może badać zgodność projektu architektoniczno-budowlanego z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi i obowiązującymi Polskimi Normami, w zakresie określonym w art. 5. 3. W razie stwierdzenia naruszeń, w zakresie określonym w ust. l i 2, właściwy organ nakłada postanowieniem obowiązek usunięcia wskazanych nieprawidłowości, określając termin, a po jego bezskutecznym upływie, wydaje decyzję o odmowie zatwierdzenia projektu i udzielenia pozwolenia na budowę. 4. W razie spełnienia wymagań określonych w ust. l i 2 oraz w art. 32 ust. 4, właściwy organ nie może odmówić wydania decyzji o pozwoleniu na budowę. Przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę organ budowlany zobowiązany był zatem sprawdzić, czy spełnione zostały wymogi zawarte w art. 32, a także warunki zawarte w art. 35 prawa budowlanego. Dopiero w sytuacji spełnienia wskazanych wymagań organ zobowiązany jest do udzielenia pozwolenia na budowę. Sprawdzenie o jakim mowa w art.35 prawa budowlanego dotyczyć może zarówno tego , czy po dacie wydania decyzji, przewidzianej w art. 47 ustawy z 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym, nie zaszły zmiany w treści miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego , jak i tego czy planowana inwestycja zgodna jest z , nie zmienionym od tej daty wydania decyzji o wz i zt, planem zagospodarowania przestrzennego. Gdyby w trakcie realizacji kompetencji z art. 35 ust.' l pkt la i b Prawa budowlanego organ dostrzegł niezgodność pomiędzy decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu a miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, powinien zainicjować wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu i do czasu rozstrzygnięcia tego zagadnienia zawiesić postępowanie w sprawie wydania pozwolenia na budowę i zatwierdzenia projektu budowlanego, na podstawie art. 97 § l pkt 4 kpa. Nie wolno mu jedynie odmówić wydania pozwolenia na budowę w sytuacji dostrzeżenia takiej sprzeczności , gdyż ostateczną decyzją ustalającą warunki zabudowy i zagospodarowania terenu jest związany. W przedłożonych aktach administracyjnych na k. [...] znajduje się zupełnie nieczytelna kserokopia dokumentu zatytułowanego "WYRYS I WYPIS Z MIEJSCOWEGO PLANU OGÓLNEGO ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY Ł. ZATWIERDZONY UCHWAŁĄ RADY GMINY Ł. Z dnia [...] 1994r". Dokument ten nie jest wystarczający dla stwierdzenia zgodności projektu zagospodarowania działki z planem zagospodarowania przestrzennego. Organy obydwu instancji nie wypowiedziały się , czy projekt spełnia warunki decyzji wzizt. W aktach brak jest załącznika graficznego do decyzji wzizt. Zgodnie z treścią art.34 prawa budowlanego projekt budowlany powinien spełniać wymagania określone w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, jeżeli jest ona wymagana zgodnie z przepisami o zagospodarowaniu przestrzennym. Nadto zakres i treść projektu budowlanego powinny być dostosowane do specyfiki i charakteru obiektu oraz stopnia skomplikowania robót budowlanych. Projekt budowlany powinien zawierać: projekt zagospodarowania działki lub terenu, sporządzony na aktualnej mapie, obejmujący: określenie granic działki lub terenu, usytuowanie, obrys i układy istniejących i projektowanych obiektów budowlanych, sieci uzbrojenia terenu, sposób odprowadzania lub oczyszczania ścieków, układ komunikacyjny i układ zieleni, ze wskazaniem charakterystycznych elementów, wymiarów, rzędnych i wzajemnych odległości obiektów, w nawiązaniu do istniejącej i projektowanej zabudowy terenów sąsiednich. Stosownie do przepisów rozporządzenia wykonawczego do prawa budowlanego - rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 3 listopada 1998r w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego /Dz.U. Nr 140 poz.906/ projekt zagospodarowania działki lub terenu powinien zawierać część opisową oraz część rysunkową sporządzoną na kopii aktualnej mapy zasadniczej lub mapy jednostkowej, przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Część opisowa powinna określać m.in. przedmiot inwestycji, istniejący stan zagospodarowania działki lub terenu z omówieniem przewidywanych w nim zmian, w tym adaptacji i rozbiórek w zakresie niezbędnym do uzupełnienia części rysunkowej projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektowane zagospodarowanie działki lub terenu, w tym urządzenia budowlane związane z obiektami, układ komunikacyjny, sieci uzbrojenia terenu z przeciwpożarowym zaopatrzeniem wodnym, ukształtowanie terenu i zieleni w zakresie niezbędnym do uzupełnienia części rysunkowej projektu zagospodarowania działki lub terenu. Część rysunkowa powinna określać granice działki budowlanej lub terenu, usytuowanie, obrys i układ istniejących i projektowanych obiektów budowlanych, w tym urządzeń budowlanych z nimi związanych, z oznaczeniem wejść i wjazdów oraz liczby kondygnacji, charakterystycznych rzędnych, wymiarów i wzajemnych odległości obiektów i urządzeń oraz ich przeznaczenia, w nawiązaniu do istniejącej zabudowy terenów sąsiednich, urządzenia przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego, w tym rodzaj i wielkość źródeł, usytuowanie stanowisk czerpania wody i dojazd do nich dla samochodów straży pożarnej oraz charakterystyczne rzędne i wymiary, układ sieci i przewodów uzbrojenia terenu, przedstawiony z przyłączami do odpowiednich sieci zewnętrznych i wewnętrznych oraz urządzeń, w tym: wodociągowych, ujęć wody ze strefami ochronnymi, cieplnych, gazowych i kanalizacyjnych lub służących do oczyszczania ścieków, oraz określający sposób odprowadzania wód opadowych, z podaniem niezbędnych profili podłużnych, spadków, przekrojów przewodów oraz charakterystycznych rzędnych, wymiarów i odległości, wraz z usytuowaniem przyłączy, urządzeń i punktów pomiarowych, układ linii lub przewodów elektrycznych i telekomunikacyjnych oraz związanych z nim urządzeń technicznych, przedstawiony w powiązaniu z sieciami zewnętrznymi, z oznaczeniem miejsca i rzędnych w miarę potrzeby, przyłączenia do sieci zewnętrznych i złączy z instalacją obiektów budowlanych oraz charakterystycznych elementów, punktów pomiarowych, symboli i wymiarów. W myśl § 9 rozporządzenia powyższe dane mogą być zamieszczone na dodatkowych rysunkach, jeżeli poprawi to czytelność projektu zagospodarowania działki lub terenu. W razie konieczności przedstawienia układu sieci, przewodów i urządzeń instalacji zewnętrznych na oddzielnych rysunkach, należy do projektu załączyć zbiorczy rysunek koordynacyjny uzbrojenia działki lub terenu. Zatwierdzony przez organ projekt budowlany nie spełnia przedstawionych wyżej wymogów. Projekt zagospodarowania działki nie zawiera części opisowej. W projekcie zagospodarowania działki przewidziano do rozbiórki obiekt nazwany wiatą. Decyzja nie zawiera żadnej treści w tym zakresie. Strony projektu nie są ponumerowane. Stosownie do §12 rozporządzenia część rysunkowa projektu architektoniczno-budowlanego powinna przedstawiać m.in. rzuty wszystkich charakterystycznych poziomów obiektu, w tym widok dachu lub przekrycia oraz przekroje, konieczne do przedstawienia układu funkcjonalno-przestrzennego obiektu, rozwiązań budowlano-konstrukcyjnych obiektu i jego powiązania z podłożem oraz przyległymi obiektami budowlanymi, położenia sytuacyjno-wysokościowego i skrajnych parametrów instalacji i urządzeń technologicznych, związanych lub mających wpływ na konstrukcję obiektu budowlanego, funkcjonowanie instalacji i urządzeń oraz zasadnicze elementy wyposażenia technicznego, ogólnobudowlanego, umożliwiającego użytkowanie obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, w tym: a) instalacje oraz urządzenia sanitarne, grzewcze, wentylacyjne i gazowe, b) instalacje i urządzenia elektryczne i telekomunikacyjne oraz instalację piorunochronną, c) instalacje i urządzenia ochrony przeciwpożarowej określone w przepisach szczególnych, wraz ze sposobem powiązania instalacji obiektu bezpośrednio z sieciami (urządzeniami) zewnętrznymi albo z instalacjami zewnętrznymi na zagospodarowywanym terenie oraz związanymi z nimi urządzeniami technicznymi, uwidocznione na rzutach i przekrojach pionowych obiektu. Część rysunkowa powinna być zaopatrzona w niezbędne oznaczenia graficzne i wyjaśnienia opisowe umożliwiające jednoznaczne odczytanie projektu. Część rysunkowa projektu przebudowy obiektu budowlanego powinna wyróżniać graficznie stan istniejący. Wymogów tych część rysunkowa projektu nie spełnia. Zatwierdzony projekt budowlany nie zawiera projektów branżowych. W opisie projektu podano , że wysokość okapu nad terenem wynosi : 2,2 4,5. Wymiary podane na przekroju pionowym A-A pozostają w sprzeczności z tym opisem. Decyzja o pozwoleniu na nie obejmuje przebudowy istniejącej linii kablowej - zgodnie z warunkami technicznymi ZE z dnia 23.11.2000r. Projekt budowlany również nie obejmuje tego zakresu. Nadto , nie obejmuje on części konstrukcyjnej. Powracając do zakresu obowiązkowych sprawdzeń , jakich musi dokonać organ przed wydaniem pozwolenia na budowę , przypomnieć należy konieczność sprawdzenia projektu budowlanego z przepisami technicznymi. Wchodzi tu w grę przede wszystkim treść przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994r w sprawie warunków technicznych , jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie /tekst jednolity - Dz.U. z 1999r Nr 15 poz.140/. Z § 12 tych warunków wynika , że usytuowanie budynku na działce budowlanej powinno być dostosowane do linii i gabarytów zabudowy, określonych w planie miejscowym lub w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, zapewniać zachowanie odległości między budynkami i urządzeniami terenowymi oraz odległości budynku i urządzeń terenowych od granic działki i od zabudowy na działkach sąsiednich, określonych w rozporządzeniu, a także w przepisach odrębnych i szczególnych, w tym sanitarnych i o ochronie przeciwpożarowej. W zabudowie jednorodzinnej i zagrodowej nie ustala się wymagań w zakresie zachowania odległości między budynkami na działce budowlanej, z zastrzeżeniem przepisów ust. l oraz § 23, 35, 36 i 271. Budynek z pomieszczeniami przeznaczonymi na pobyt ludzi oraz do produkcji i przechowywania produktów żywnościowych powinien być wznoszony i użytkowany z zachowaniem odległości od źródeł zagrożeń i uciążliwości określonych w rozporządzeniu i w przepisach szczególnych, w tym dotyczących wymagań higienicznosanitarnych, oraz w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Jeżeli z warunków tych oraz w § 13, § 271, § 272 ust. 4 rozporządzenia , nie wynikają inne wymagania, należy zachować odległości zabudowy od granicy z sąsiednimi działkami co najmniej: 1) dla budynków zwróconych w stronę granicy ścianą z otworami okiennymi lub drzwiowymi - 4 m. 2) dla budynków zwróconych w stronę granicy ścianą bez otworów - 3 m. Stosownie do §271 ust. l rozporządzenia w wolno stojących budynkach, dopuszcza się stosowanie dachów rozprzestrzeniających ogień, pod warunkiem że odległość: 1) budynku od granicy działki wynosi więcej niż 12 m, 2) od innych budynków z dachami nie rozprzestrzeniającymi ognia wynosi więcej niż 15 m, 3) od innych budynków z dachami rozprzestrzeniającymi ogień wynosi więcej niż 24 m. Wyjaśnienia organu zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co do spełnienia tych wymagań rozporządzenia są niewystarczające. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy , rzeczą organu administracji będzie szczegółowe ustosunkowanie się do wyżej podniesionych okoliczności i uzupełnienie wskazanych braków projektu. Wobec powyższego uznać należy , że przy wydaniu zaskarżonej decyzji naruszone zostały przepisy prawa procesowego /art.7 i 77 kpa / oraz art.34 i 35 prawa budowlanego. Stosownie do treści art. 145 § l pkt a i c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też , na podstawie powołanego wcześniej przepisu i art. 135 ustawy orzeczono jak w punkcie I wyroku . O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200 ustawy.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło