II SA/Kr 138/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku I. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 14 października 2008r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 4 marca 2009r. skarżąca I. S. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 14 października 2008r. wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż ponosi duże koszty utrzymania, od ponad 7 lat jest na emeryturze po przepracowaniu 35 lat w Zakładach "T.". W związku z przewlekłą chorobą stawów jest pod ciągłą opieką lekarzy specjalistów, wydatkuje znaczne kwoty na lekarstwa. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Jednak z pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy można wywnioskować, iż prowadzi go wspólnie z mężem. Przewodniczący - mając wątpliwości - wezwał stronę do wyjaśnienia, czy prowadzi gospodarstwo domowe samotnie czy wspólnie z mężem. Skarżąca w odpowiedzi przesłała jedynie ksero dowodu osobistego swego męża, poświadczające, iż jest on zameldowany pod innym adresem niż wnioskodawczyni. W żaden sposób nie odniosła się do zadanych pytań o wspólne gospodarstwo, zarobki męża, jego majątek, oszczędności itp. Samo odmienne miejsce zameldowania jeszcze o niczym nie przesądza i nie wskazuje, iż strony nie prowadzą ze sobą wspólnego gospodarstwa domowego. strona Skarżąca w formularzu wniosku wskazuje, iż źródłem utrzymania rodziny są jej dochody osiągane z tytułu emerytury w wysokości 1139,19 zł. Z oświadczenia skarżącej, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada ona dom w zabudowie szeregowej o pow. 170 m2. Wnioskodawczyni nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości czy też oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej należy stwierdzić, że uiszczenie aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w jej koniecznym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. w wysokości 500,00 zł bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów w kwocie 1139 zł, brak innych osób, nie osiągających dochodu na utrzymaniu, posiadany majątek nieruchomy, który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych, nawet wobec zwyczajowo przyjętych kosztów utrzymania i leczenia - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Ponadto, skarżąca nie uwiarygodniła, że faktycznie sama prowadzi gospodarstwo domowe. Jak wskazano bowiem powyżej, sam fakt zameldowania męża pod innym adresem jeszcze o niczym nie świadczy i niczego nie przesądza. Skarżąca nie odpowiedziała na żadne z pytań dotyczących jej męża, orzekający nie ma zatem pełnej informacji dotyczącej faktycznej sytuacji rodzinno - majątkowej strony. Ponadto strona wezwana była do uzupełnienia swego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dokumentów poświadczających jej wydatki na utrzymanie i leczenie, rachunków bankowych jej oraz osób z nią gospodarujących - skarżąca nie uczyniła zadość temu żądaniu, a także w żaden sposób nie odniosła się do kwestii, które należało wyjaśnić. Skoro zatem strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób wydatków związanych z zakupem leków czy kosztami utrzymania, argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego ( post. NSA z 3.03.2005r. OZ 1692/04 ). Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. wysokości stałego dochodu rodziny skarżącej przy faktycznej możliwości jego dysponowania, posiadanym majątku, nie wykazaniu nadzwyczajnych okoliczności obciążających budżet domowy, jak np. nadzwyczajne koszty związane ze spłatą kredytów itp., a także nie wyjaśnienia podstawowych kwestii dotyczących ew. wspólnego gospodarowania z mężem, jego dochodów, majątku i oszczędności - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy ponadto zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, a ma to miejsce w niniejszej sytuacji strony. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż po pierwsze skarżąca nie uzupełniła w należyty i wymagany sposób złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, uniemożliwiając tym samym orzekającemu pełną i rzetelną ocenę jej stanu majątkowego i rodzinnego. Po drugie, nawet w przedstawionej przez wnioskodawczynię aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawczynię kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącej na pogorszenie jej warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).