II SA/Kr 1392/16

WyrokWSA w Krakowie2017-03-10

Skład orzekający: Magda Froncisz, Krystyna Daniel, Iwona Niżnik-Dobosz

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy opłata produktowa za rok 2010 powinna być ustalana na podstawie przepisów ustawy o opłacie produktowej w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, mimo że postępowanie zostało wszczęte po tej dacie?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że do ustalenia opłaty produktowej za rok 2010 należy stosować przepisy ustawy o opłacie produktowej obowiązujące w chwili powstania obowiązku, czyli w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej przez ustawę o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, nawet jeśli postępowanie zostało wszczęte po wejściu w życie tej nowej ustawy. Podstawą prawną dla ustalenia stawek opłaty produktowej w drodze rozporządzenia, zgodnie z upoważnieniem ustawowym, jest zgodne z Konstytucją RP.
Stan faktyczny
Spółka cywilna A.T. i M.T. została zobowiązana do zapłaty zaległości z tytułu opłaty produktowej za rok 2010. Organ I instancji ustalił kwotę 10780,00 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło punkt decyzji dotyczący zobowiązania do wpłaty, umarzając postępowanie w tym zakresie, ale utrzymało w mocy decyzję w pozostałej części, tj. ustalenie wysokości zaległości. Skarżący podnieśli zarzuty dotyczące naruszenia przepisów Konstytucji RP, ustawy o gospodarce opakowaniami, ustawy o opłacie produktowej oraz przepisów KPA.
Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz Sędziowie : WSA Krystyna Daniel (spr.) WSA Iwona Niżnik-Dobosz Protokolant : starszy sekretarz sądowy Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2017 r. sprawy ze skargi A. T. i M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 2 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zaległości z tytułu opłaty produktowej skargę oddala Marszałek Województwa [....] decyzją z 28 czerwca 2016 r., na podstawie art. 17 ust. 1 i 3 w związku z art. 1, art. 3, art. 4 ust. 1, art. 12, art. 13, art. 15 ust. 1 i art. 19 ustawy z 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej (tj. Dz. U. z 2007 r., Nr 90, poz. 607 ze zm.) w związku z art. 73 pkt. 1 ustawy z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2013 r., poz. 888), rozporządzenia Ministra Środowiska z 14 czerwca 2007 roku w sprawie rocznych poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych (Dz. U. z 2007 r., Nr 109 poz. 752), rozporządzenia Ministra Środowiska z 18 grudnia 2007 r. w sprawie stawek opłat produktowych (Dz. U. z 2007 roku, Nr 247, poz. 1840), rozporządzenia Ministra Środowiska z 29 grudnia 2010 r. w sprawie wzoru rocznego sprawozdania o wysokości należnej opłaty produktowej (Dz. U. z 2010 r. Nr 259, poz. 1775), art. 53 § 4, art. 55 § 1 oraz art. 63 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2015 r, poz. 613 ze zm.), - w punkcie 1 określił wysokość zaległości z tytułu opłaty produktowej za 2010 rok dla A.T. , M.T. wspólników spółki cywilnej [....] S.C. w O. na kwotę 10780,00 zł; - w punkcie 2 zobowiązał ww. do wpłaty kwoty wraz z odsetkami naliczonymi na dzień wpłaty na konto Urzędu Marszałkowskiego Województwa [....] w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. W uzasadnieniu organ przedstawił w pierwszej kolejności uregulowania prawne mające zastosowanie w sprawie. Następnie podał, że spółka A.T. , M.T. s.c. jest przedsiębiorcą obowiązanym do ustalenia we własnym zakresie i wniesienia w ustawowym terminie opłaty produktowej. W trakcie kontroli w zakresie naliczania opłat za korzystanie ze środowiska oraz opłaty produktowej, przeprowadzonej w dniach: 3 września, 14 i 29 października, 2 listopada oraz 10 grudnia 2015 r. ustalono, że spółka od 1 września 2006 r. wprowadza na rynek krajowy produkty (wodę mineralną) w opakowaniach z tworzyw sztucznych, aluminium, stali i tektury. Oznacza to, że kontrolowany przedsiębiorca podlega obowiązkowi zapewnienia odzysku, a w szczególności recyklingu odpadów opakowaniowych. W okresie objętym kontrolą spółka nie zapewniła wymaganego poziomu odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych z wyżej wymienionych materiałów. Kontrolowany podmiot nie przedstawił dokumentów potwierdzających odzysk lub recykling odpadów opakowaniowych. Osiągnięty poziom odzysku i recyklingu w tym okresie wynosił 0%. W wystąpieniu pokontrolnym z 11 grudnia 2015 r., znak: [....] spółka została poinformowana o obowiązku przedłożenia Marszałkowi Województwa [....] zaległych rocznych sprawozdań o wysokości należnej opłaty produktowej, w tym za rok 2010, w terminie do 14 dni po otrzymaniu wystąpienia pokontrolnego. Do dnia wydania decyzji, strona nie przedłożyła zaległych rocznych sprawozdań o wysokości należnej opłaty produktowej. Po przeprowadzeniu weryfikacji informacji i danych przedłożonych przez przedsiębiorcę, zawartych w protokole z kontroli nr [....] , Marszałek Województwa [....] ustalił, iż opłata produktowa za 2010 rok dla A.T., M.T. wspólników spółki [....] s.c., wynosi 10 780,15 zł. Szczegółowe wyliczenie należnej opłaty produktowej za 2010 rok przedstawiono w tabeli. Poinformował jednocześnie, że ponieważ strona nie uiściła należnej opłaty, za zaległość będzie uważana kwota w wysokości 10 780,00 zł. Przedmiotowa kwota w związku z brakiem zapłaty stała się zaległością podatkową. Od zaległości podatkowej podmiot zobowiązany jest naliczyć samodzielnie odsetki zgodnie z art. 53 Ordynacji podatkowej. Odsetki naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu upływu terminu płatności do dnia wpłaty należności głównej. Termin płatności opłaty produktowej upływa z dniem 31 marca roku kalendarzowego, następującego po roku, którego opłata dotyczy. Od decyzji organu I instancji odwołanie złożyli A.T. i M.T. Odwołujący zaznaczyli, że nie kwestionują zasadności orzeczenia "od strony formalnej" jednakże od lipca 2010 r. M.T. cierpi na poważne problemy zdrowotne, co znacząco wpłynęło na życie rodziny, a sprawy prowadzonej firmy zeszły na dalszy plan. Odwołujący zwrócili się o "anulowania decyzji o ustaleniu zaległości z tytułu opłaty produktowej". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z 2 września 2016 r., znak: [....] , na podstawie art. 12 oraz art. 17 ust. 1 i 3, art. 19 ustawy z 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej w związku z art. 73 pkt. 1 ustawy z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, rozporządzenia Ministra Środowiska z 18 grudnia 2007 r. w sprawie szczegółowych stawek opłat produktowych, rozporządzenia Ministra Środowiska z 14 czerwca 2007 r. w sprawie rocznych poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych, art. 53 Ordynacji podatkowej oraz art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), uchyliło zaskarżoną decyzję w części, tj. punkt 2 decyzji i w tym zakresie umorzyło postępowanie, w pozostałym zakresie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji podał, że z dniem 1 stycznia 2014 r. w życie weszła ustawa z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, która w art. 68 dokonała obszernej nowelizacji ustawy o opłacie produktowej. Zgodnie z art. 72 ustawy o gospodarce opakowaniami do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Natomiast stosownie do art. 73 ust. 1 ustawy o gospodarce opakowaniami do powstałych przed dniem jej wejścia w życie obowiązków wynikających z ustawy o opłacie produktowej w zakresie uzyskania wymaganych poziomów odzysku i recyklingu, w tym do obowiązków sprawozdawczych oraz do zobowiązań z tytułu opłaty produktowej należnej za okres do dnia 31 grudnia 2013 r., stosuje się przepisy ustawy o opłacie produktowej obowiązujące w chwili powstania tych obowiązków, w tym zobowiązań z tytułu opłaty produktowej. W tym stanie rzeczy w analizowanej sprawie, w zakresie zasad ustalania opłaty produktowej, znajdują zastosowanie przepisy ustawy o opłacie produktowej w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce opakowaniami; natomiast do powstania obowiązku, w tym zobowiązania z tytułu opłaty produktowej należnej za okres 2010 r., zastosowanie znajdują przepisy ustawy o opłacie produktowej obowiązujące w chwili powstania tego obowiązku, w tym zobowiązania z tytułu tej opłaty produktowej. Organ II instancji zacytował art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1 art. 12 art. 15, art. 16, art. 17, art. 18, art. 19 ustawy o opłacie produktowej. Dalej organ stwierdził, że nie budzi wątpliwości ustalenie, że na A.T. i M.T. , prowadzących działalność gospodarczą pod firmą [....] spółka cywilna z siedzibą w O. , ciąży obowiązek uiszczenia opłaty produktowej za 2010 rok. Okoliczności tej nie kwestionują też odwołujący. Zobowiązani wprowadzają na rynek krajowy produkty w opakowaniach wymienionych w załączniku nr 1 do ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej oraz obowiązani są do ustalenia we własnym zakresie i wniesienia w ustawowym terminie opłaty produktowej. Zgodnie z treścią wystąpienia pokontrolnego z 11 grudnia 2015 r., nr [....] odwołujący zostali poinformowani o obowiązku przedłożenia Marszałkowi Województwa [....] zaległego rocznego sprawozdania o wysokości należnej opłaty produktowej za rok 2010 w terminie 14 dni od dnia otrzymania protokołu pokontrolnego. Wystąpienie zostało prawidłowo doręczone w dniu 30 grudnia 2015 r. Wobec nie dokonania wpłaty opłaty produktowej za rok 2010 Marszałek Województwa [....] pismem z 11 kwietnia 2016 r. zawiadomił o wszczęciu postępowania administracyjnego, a zawiadomieniem z 12 kwietnia 2016 r., zawiadomił strony postępowania o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Z tego uprawnienia strony nie skorzystały. Kolegium podzieliło ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ I instancji oraz zbadało prawidłowość ustaleń wysokości opłaty produktowej. Wyjaśniło, że okoliczności podnoszone w odwołaniu związane z sytuacją osobistą i zdrowotną stron ze względu na wiążący charakter przepisów prawa nie mają wpływu na przedmiot postępowania. Kolegium uchyliło punkt 2 zaskarżonej decyzji i w tym zakresie umorzyło postępowanie ze względu na to, że żaden przepis obowiązującego systemu prawa nie stanowił podstawy prawnej do orzekania przez organ pierwszej instancji o zobowiązaniu do wpłaty zaległej opłaty produktowej na rachunek bankowy. Natomiast termin płatności zaległej opłaty produktowej określa wprost art. 17 ust. 3 ustawy o opłacie produktowej. Ponadto zgodnie z treścią art. 19 ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej do opłat produktowych w zakresie nieuregulowanym w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują marszałkowi województwa. A.T. i M.T. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. , domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucili: - naruszenie art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez zastosowanie stawek podatku określonych w akcie wykonawczym, - naruszenie art. 72 ustawy z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi poprzez zastosowanie w zakresie zasad ustalania opłaty produktowej, w sprawie wszczętej po wejściu w życie wskazanej ustawy, przepisów ustawy z 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej, - naruszenie art. 3 ust. 7 ustawy z 11 maja 2001 roku o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej poprzez nieuwzględnienie faktu, iż część produktów sprzedawanych przez skarżących nie była wprowadzana przez nich na rynek krajowy w rozumieniu ustawy bowiem były one nabyte od podmiotu krajowego, - naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 8 i 11 kpa poprzez nie odniesienie się w uzasadnieniu decyzji do uwag i zastrzeżeń poczynionych przez stronę. W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że w doktrynie nie budzi wątpliwości fakt, iż art. 217 Konstytucji RP nakazuje uregulowanie w ustawie wszystkich konstrukcyjnych elementów podatków i innych danin publicznych, do których zaliczają się m.in. stawki tych danin. Niedopuszczalne (sprzeczne z Konstytucją RP) jest zatem określanie przedmiotowych stawek w akcie niżej rangi, w tym w rozporządzeniu. Powyższe znajduje pełne potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego np. w wyroku z dnia 6 marca 2002 roku (P 7/00, OTK-A 2002, Nr 2, poz. 13). W opinii skarżących opłata produktowa spełnia kryteria uznania jej za daninę mającą charakter podatku. Jak wskazuje się w doktrynie, przedmiotowa danina, wbrew mylącej nazwie jest podatkiem zaliczanym do grupy tzw. podatków środowiskowych, powszechnie stosowanych w wielu krajach Unii Europejskiej. Podkreśla się przy tym, iż przedsiębiorca ma do wyboru trzy sposoby zrealizowania obowiązku zapewnienia odzysku (samodzielnie, za pośrednictwem organizacji odzysku lub w drodze uiszczenia opłaty produktowej, w przypadku nie wypełnienia norm ochrony środowiska) i wybór sposobu zależy wyłącznie od rachunku ekonomicznego, danina ta nie ma charakteru sankcyjnego. Biorąc pod uwagę powyższe, uregulowanie stawek opłaty produktowej (będącej w istocie podatkiem) w treści rozporządzenia, uznać należy za niedopuszczalne, a w konsekwencji oparcie decyzji określającej zaległość z tytułu opłaty na stawkach wskazanych w rozporządzeniu za dokonane bez podstawy prawnej. Jak stanowią przepisy przejściowe ustawy z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (która to ustawa dokonała znaczącej nowelizacji przepisów ustawy 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej) - do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce odpadami stosuje się dotychczasowe przepisy ustawy o opłacie produktowej. A contrario - do spraw wszczętych po wejściu w życie ustawy o gospodarce odpadami zastosowanie znaleźć powinny przepisy ustawy o opłacie produktowej w brzmieniu uwzględniającym zmiany dokonane wspomnianą nowelizacją. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ przyjął, że w zakresie zasad ustalania opłaty produktowej znajdują zastosowanie przepisy ustawy o opłacie produktowej w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce opakowaniami. Przedmiotowe ustalenie ma charakter błędny. Opisana powyżej (i zauważona przez organ) nowelizacja odniosła skutek przed wszczęciem postępowania. Ustawa o gospodarce opakowaniami weszła w życie 1 stycznia 2014 r. Wszczęcie postępowania w przedmiotowej sprawie nastąpiło już po tej dacie. Ustalając wysokość opłaty produktowej zarówno organ l jak i II instancji oparły się zatem na nieaktualnym stanie prawnym. Skarżący podkreślili, że wskazując podstawę swojego rozstrzygnięcia organ l instancji wprost wskazał m.in. następujące przepisy ustawy o opłacie produktowej: art. 3, art. 12, art. 13, art. 19. Przepisy te zostały natomiast zmienione na skutek opisanej powyżej nowelizacji. Organ II instancji nie zauważył powyższego uchybienia. Jak stanowi art. 3 ust. 7 ustawy o opłacie produktowej produkt uważa się za wprowadzony na terytorium kraju tylko raz. Powyższe oznacza, iż przy obliczaniu należnej opłaty nie bierze się pod uwagę m.in. produktów nabytych od innego krajowego podmiotu i dalej odsprzedawanych. Zgodnie bowiem ze wskazanym przepisem przyjmuje się bowiem, że produkty te zostały wprowadzone na terytorium kraju przez któryś z poprzednich podmiotów z tzw. "łańcucha dostaw" (producenta, importera). Jak wynika z decyzji organu l instancji przy obliczaniu opłaty przyjęto bez wyjątku kryterium obrotu, tj. uznano, że celem określenia opłaty należy uwzględnić wszystkie bez wyjątku sprzedane przez skarżących w danym roku produkty. Zastosowano w związku z tym bezpodstawne domniemanie wprowadzenia przez skarżących na terytorium kraju (w rozumieniu ustawy o opłacie produktowej) całego sprzedawanego przez nich asortymentu. Takie założenie ma oczywiście charakter błędny. Ustalając wysokość opłaty organ powinien bowiem ustalić, które produkty zostały "wprowadzone do obrotu" w rozumieniu ustawy i w związku z tym wykluczyć produkty, które do obrotu zostały wprowadzone przez inny podmiot. W przeciwnym razie opłata mogłaby zostać uiszczona wielokrotnie, co jak wynika z brzmienia przepisów, nie było intencją ustawodawcy. Skarżący podkreślili, że część sprzedawanych przez nich produktów nie była wprowadzana na terytorium kraju w rozumieniu art. 3 ust. 7 ustawy o opłacie produktowej (nabywali je celem dalszej odsprzedaży od innego producenta). Zaznaczyli również fakt, iż art. 3 ust. 7 ustawy o opłacie produktowej jest jednym z przepisów, które zostały zmienione z dniem 1 stycznia 2014 r. Wreszcie zarzucili, że organ II instancji w zasadzie całkowicie pominął w treści uzasadnienia argumenty przytoczone przez skarżących w treści odwołania. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego, ustalonego i obowiązującego w dniu wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Zgodnie z przepisem art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z zm., zwana dalej w skrócie P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że Sąd bada w pełnym zakresie pod kątem zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, a nie celowości czy słuszności lub sprawiedliwości społecznej i z urzędu bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego, niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednak tylko w granicach sprawy, w której skarga została wniesiona. Rozpoznając niniejszą sprawę w oparciu o wskazane powyżej kryteria Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie podstawę prawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej (Dz. U z 2007r. Nr 90, poz. 607 ze zm., dalej w skrócie: ustawa o opłacie produktowej) w brzmieniu obowiązującym w czasie powstania tego obowiązku tj. w 2010 r. W tym miejscu należy wskazać, że wbrew zarzutom skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a wcześniej organ I instancji, słusznie wskazało, że w sprawie znajdują zastosowanie ww. przepisy. Powyższe wynika wprost z postanowień ustawy z 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2013 r., poz. 888; dalej w skrócie: ustawa o gospodarce opakowaniami), która weszła w życie z dnie 1 stycznia 2014 r. i która w art. 68 dokonała obszernej nowelizacji ustawy o opłacie produktowej. Zgodnie z treścią art. 72 ustawy o gospodarce opakowaniami do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, natomiast zgodnie z przepisem art. 73 ust. 1 tej ustawy do powstałych przed dniem jej wejścia w życie obowiązków wynikających z ustawy o opłacie produktowej w zakresie uzyskania wymaganych poziomów odzysku i recyklingu, w tym do obowiązków sprawozdawczych oraz do zobowiązań z tytułu opłaty produktowej należnej za okres do dnia 31 grudnia 2013 r., stosuje się przepisy ustawy o opłacie produktowej obowiązujące w chwili powstania tych obowiązków, w tym zobowiązań z tytułu opłaty produktowej. W tym stanie rzeczy w niniejszej sprawie, w zakresie zasad ustalania opłaty produktowej znajdują zastosowanie - jak wskazano wyżej - przepisy obowiązujące w chwili powstania tego obowiązku - w tym zobowiązania z tytułu opłaty produktowej obciążające M.T. i A.T. prowadzących działalność gospodarczą pn. [....] S.C.- w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce opakowaniami jakkolwiek w rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało wszczęte po dniu 1 stycznia 2014 r. (pierwsza kontrola w spółce obejmująca m. in. wprowadzanie na rynek krajowy produktów w opakowaniach została przeprowadzona w dniu 3 września 2015 r.). W sprawie decydujące jest bowiem to, że postępowanie dotyczy obowiązków powstałych przed 31 grudnia 2013 r. tj., konkretne za rok 2010 r. Wobec powyższego nie mógł być uwzględniony zarzut naruszenia przepisu art. 72 ustawy o gospodarce opakowaniami, gdyż nie znajduje on zastosowania w sprawie. Powyższe oznacza, że organy obu instancji trafnie przyjęły że w sprawie niniejszej należy zastosować przepisy ustawy o opłacie produktowej, a także rozporządzenia Min. Środowiska w sprawie rocznych poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych z 14 czerwca 2007 r. z załącznikiem (Dz. U. nr 109, poz. 752) oraz rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie szczegółowych stawek opłat produktowych z 29 grudnia 2010 (Dz.U. nr 259, poz. 1774) z załącznikiem nr 1 i 2. (w sprawie znajduje zastosowanie poz. 2, 4 i 5 zał. Nr 1) . Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 ustawy o opłacie produktowej ustawa określa obowiązki przedsiębiorców, w rozumieniu przepisów ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807, ze zm. ), wprowadzających na terytorium kraju produkty w opakowaniach, których rodzaje określa załącznik nr l do ustawy, i produkty wymienione w załącznikach nr 2 i 3 do ustawy oraz określa zasady ustalania pobierania opłaty produktowej i opłaty depozytowej. 1 a. Przepisy ustawy stosuje się również do przedsiębiorcy, który pakuje produkty wytworzone przez innego przedsiębiorcę i wprowadza je na rynek krajowy. 1 b. W przypadku gdy produkt lub produkt w opakowaniu jest wprowadzany na rynek krajowy przez przedsiębiorcę niebędącego wytwórcą produktu lub produktu w opakowaniu, który zlecił wytworzenie tego produktu lub produktu w opakowaniu oraz którego oznaczenie zostało umieszczone na produkcie lub produkcie w opakowaniu, obowiązki określone w ustawie obciążają tego przedsiębiorcę. 1 c. Przez oznaczenie, o którym mowa w ust. 1 b, rozumie się znak towarowy w rozumieniu ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U z 2003 r. Nr 119, poz. 1117, z późn. zm.) lub firmę, nazwę przedsiębiorcy, a w przypadku osoby fizycznej - imię i nazwisko przedsiębiorcy lub nazwę, pod którą wykonuje działalność gospodarczą. Zgodnie z brzmienia art. 3 ust. 1 ustawy przedsiębiorca, o którym mowa w art. 1, ma obowiązek zapewnienia odzysku, a w szczególności recyklingu odpadów opakowaniowych poużytkowych. Obowiązek odzysku może być realizowany przez przedsiębiorcę samodzielnie. Z obowiązku, o którym mowa w art. 3 przedsiębiorca rozlicza się na koniec roku kalendarzowego. Przedsiębiorca, który realizuje odzysk samodzielnie, który nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 3, jest obowiązany do wpłacania opłaty produktowej, obliczonej oddzielnie w przypadku nieosiągnięcia wymaganego poziomu:1) odzysku; 2) recyklingu. Art. 4 stanowi, że: 1. Obowiązek, o którym mowa w art. 3 ust. 1, może być realizowany przez przedsiębiorcę: 1) samodzielnie albo 2) za pośrednictwem organizacji odzysku, zwanej dalej "organizacją". 2) wykazie przedsiębiorców, w imieniu których działa organizacja oraz odpowiednio masie opakowań, wymienionych w załączniku nr 1 do ustawy, w których przedsiębiorcy wymienieni w wykazie wprowadzili na rynek krajowy produkty, lub wprowadzonych na rynek krajowy przez przedsiębiorców produktów, wymienionych w załączniku nr 3 do ustawy, z podziałem na poszczególne ich rodzaje - w przypadku organizacji. Zgodnie z art. 12 1. rozliczenie wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 3, następuje na koniec roku kalendarzowego. 2. Przedsiębiorca, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1, albo organizacja, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2, którzy nie wykonali obowiązku, o którym mowa w art. 3, są obowiązani do wpłacania opłaty produktowej, obliczonej oddzielnie w przypadku nieosiągnięcia wymaganego poziomu: 1) odzysku; 2) recyklingu. 2a. Do ponoszenia opłaty produktowej jest obowiązany również przedsiębiorca, który nie wykonuje obowiązku zapewnienia odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych w sposób określony w art. 4 ust. 1. 3.21) Opłatę produktową oblicza się jako iloczyn stawki opłaty i różnicy pomiędzy wymaganym a osiągniętym poziomem odzysku (recyklingu) przeliczonej na wielkość wyrażoną w masie produktów lub opakowań. 3a.22) Szczegółowy sposób obliczania opłaty produktowej należnej od przedsiębiorcy lub organizacji z tytułu niewykonania obowiązku odzysku, o którym mowa w art. 3 ust. 2a, określa załącznik nr 5 do ustawy. 4.23) Opłatę produktową oblicza się oddzielnie dla każdego rodzaju opakowań wymienionych w załączniku nr 1 do ustawy i produktów wymienionych w załączniku nr 3 do ustawy. 5.24) Nie wnosi się opłaty produktowej, której łączna roczna wysokość dla opakowań wymienionych w załączniku nr 1 do ustawy oraz produktów wymienionych w załączniku nr 3 do ustawy nie przekracza 50 zł. Przepis art. 13 stanowi, że podstawę obliczenia opłaty produktowej stanowi masa w kilogramach. Zgodnie z art. 15 przedsiębiorca i organizacja, o których mowa w art. 12 ust. 2 i 2a, są obowiązani do sporządzenia rocznego sprawozdania, zawierającego informacje, o których mowa w art. 73 ust. 2 pkt 1, pkt 2 lit. e oraz pkt 3 lit. d ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, na zasadach i w trybie określonych w tej ustawie. Z kolei przepis art. 17 stanowi, że: 1. W razie stwierdzenia, że przedsiębiorca lub organizacja, pomimo ciążącego obowiązku, nie dokonała wpłaty opłaty produktowej lub dokonała wpłaty w wysokości niższej od należnej, marszałek województwa wydaje decyzję, w której określa wysokość zaległości z tytułu opłaty produktowej, natomiast stosownie do treści art. 19 ponoszenia opłat produktowych stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują marszałkowi województwa. Konkludując, w świetle ww. uregulowań obowiązek wpłacenia opłaty produktowej powstaje na koniec roku kalendarzowego, a opłata produktowa jest wpłacana na odrębny rachunek bankowy urzędu marszałkowskiego do dnia 31 marca roku kalendarzowego następującego po roku, którego opłata dotyczy. Natomiast w sytuacji stwierdzenia, że przedsiębiorca lub organizacja, pomimo ciążącego obowiązku, nie dokonała wpłaty opłaty produktowej lub dokonała wpłaty w wysokości niższej od należnej, marszałek województwa wydaje decyzję, w której określa wysokość zaległości z tytułu opłaty produktowej. Przenosząc powyższe na okoliczności rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że jak wynika z dokumentów przedłożonych do akt administracyjnych organy obu instancji w sposób nie budzący wątpliwości ustaliły, że Skarżący działający jako spółka cywilna [....] są przedsiębiorcą w rozumieniu art. 1 ust. 1 cyt. ustawy, a tym samym w roku 2010r. ciążył na niej obowiązek zapewnienia odzysku, a w szczególności recyklingu odpadów opakowaniowych poużytkowych. Z dokumentów, w tym protokołu kontroli przeprowadzonej w dniu 3 sierpnia 2015 r. wynika, że spółka cywilna [....] w roku 2010 r. wprowadziła na rynek krajowy opakowania z tworzyw sztucznych o łącznej masie 4369 kg, opakowania z blachy stalowej o łącznej masie 2409 kg oraz opakowania z papieru i tektury o łącznej masie 898 kg. Ustalono także, że nie zapewniła ona odzysku i nie osiągnęła docelowych poziomów odzysku i recyclingu w wysokości określonej w Załączniku 4 do ustawy o opłacie produktowej. Należy wskazać, że w protokole kontroli z 3 września 2015 r., którego każdą stronę podpisał wspólnik spółki M.T. wskazano na s. 7 protokołu, że: "ewidencja opakowań wprowadzanych wraz z produktem na rynek krajowy prowadzona jest w oparciu o faktury zakupu opakowań i ewidencje produktów wprowadzonych na rynek krajowy", nadto w protokole stwierdzono, że ustaleń dokonywano na podstawie informacji uzyskanych od przedsiębiorcy – M.T. oraz analizy przedstawionych dokumentów, przy czym jak wynika z protokołu przedsiębiorca został poinformowany o możliwości wniesienia zastrzeżeń i o prawie odmowy podpisania protokołu oraz możliwości przedstawienia swojego stanowiska na piśmie właściwemu organowi w terminie 7 dni. Protokół kontroli podpisali: M.T. i dwaj inspektorzy dokonujący kontroli. Skarżącym przedłożono wystąpienie pokontrolne z 11 grudnia 2015 r. doręczone w dniu 30 grudnia 2015 r., w którym zostali poinformowani o obowiązku przedłożenia Marszałkowi Woj. [....] zaległego sprawozdania rocznego o wysokości opłaty produktowej za 2010 r. w terminie 14 dni. Sprawozdania takie nie zostało przedłożone. Zatem wobec nie wykonania obowiązku odzysku, co jest w sprawie bezsporne, Skarżący jak prawidłowo wywiodły organy byli zobowiązana do wniesienia opłaty produktowej od całej ustalonej ilości danego rodzaju opakowań wprowadzonych na rynek krajowy w roku 2010 r., a nie od ich części, jak podnoszą Skarżący w skardze i zarzucając, że organy nie uwzględniły iż "część produktów sprzedawanych przez skarżących nie była wprowadzana przez nich na rynek krajowy w rozumieniu ustawy, bowiem były nabyte od podmiotu krajowego. W tym miejscu należy zaznaczyć, że zarzut nieuwzględnienia ww. faktu nie został podniesiony ani w trakcie postepowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ I instancji podczas czynności kontrolnych, powyższe nie wynika również z przedłożonych organowi dokumentów, zarzut taki nie został też podniesiony w odwołaniu. Przeciwnie w odwołaniu od decyzji I instancji Skarżący nie tylko nie zakwestionowali w żaden sposób decyzji pierwszoinstancyjnej, ale napisali, że jej nie kwestionują "od strony formalnej", wnieśli natomiast o anulowanie ustalonej należności wskazując że mieli problemy zdrowotne co spowodowało, że sprawy firmy zeszły na dalszy plan. Nadto trzeba wskazać, że przed wydaniem decyzji I instancji byli zawiadomieni w trybie art. 10 § 1 k.p.a, Skarżący mieli zatem zapewniony w każdym stadium postępowania czynny udział, a także możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz prawo zgłoszenia żądań – z czego nie skorzystali. W tych okolicznościach podniesiony w skardze zarzut nieuwzględnienia przez organy faktu, że część produktów sprzedawanych przez skarżących była nabyta od innego podmiotu krajowego jest w ocenie Sądu niewiarygodna, nie znajduje też potwierdzenia w dokumentach i żaden dokument na ten fakt nie naprowadza. Zarzut ten po raz pierwszy podniesiony został w obszernej skardze, nie został jednak poparty żadnymi danymi, nie mówiąc o dokumentach handlowych, umowach lub fakturach, tak jak nie zostały one przedstawione w trakcie prowadzonej w 2015 r. kontroli przeprowadzonych przez organ I instancji. W konsekwencji powyższy zarzut należy uznać za bezzasadny, stanowisko organów za uzasadnione. Sąd nie stwierdził także, by doszło do naruszenia art. 6, art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. przy wydaniu skarżonej i poprzedzającej ja decyzji organu I instancji, którą SKO w K. prawidłowo zmodyfikowało, uchylając punkt II rozstrzygnięcia. Materiał zgromadzony w sprawie był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia przez organy. Strona miała możliwości zapoznania się ze zgromadzonymi materiałami. Organ odwoławczy nie uchybił art. 15 k.p.a. W toku postępowania organy podjęły szereg działań które mogły się przyczynić do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Należy podkreślić, że organy obu instancji przeanalizowały zebrany materiał zgodnie z zasadą dążenia do ustalenia prawdy obiektywnej. Wobec czego nie można zarzucić organom, by stanowisko swe sformułowały z naruszeniem art. 8 lub art. 11 k.p.a. Sporządzone uzasadnienia i rozstrzygnięcia spełniają zaś wymogi wynikające z art. 107 § 3 k.p.a. Wbrew zarzutowi skargi w zaskarżonej decyzji Kolegium odniosło się także do argumentacji odwołania informując, że okoliczności dotyczące sytuacji osobistej i zdrowotnej podniesione w odwołaniu ze względu na wiążący charakter przepisów prawa nie maja wpływu na przedmiot postępowania. Skarżący nie maja także racji zarzucając organom naruszenie przepisu art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez zastosowanie stawek podatku określonych w akcie wykonawczym, co w ich ocenie jest niedopuszczalne i stanowi o wydaniu decyzji bez podstawy prawnej. Ustosunkowując się do tego zarzutu trzeba wskazać, że zgodnie z treścią art.217 Konstytucji RP nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. Z kolei znajdująca zastosowanie w rozpoznawanej sprawie ustawa z 11 maja 2001 r. w o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz opłacie produktowej szczegółowo reguluje sposób ustalania wysokości należnej opłaty produktowej. I tak, w treści art. 12 i 13 określone zostały zasady i sposób oraz podstawa obliczana opłaty produktowej, natomiast w art. 14 określone zostały ustalone maksymalne stawki opłaty produktowej oraz zasady ich podwyższania oraz upoważnienie do wydawania przepisów wykonawczych dla Ministra Środowiska. Art. 12 stanowi, że: 1. Rozliczenie wykonania obowiązku, o którym mowa w art. 3, następuje na koniec roku kalendarzowego. 2. Przedsiębiorca, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1, albo organizacja, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2, którzy nie wykonali obowiązku, o którym mowa w art. 3, są obowiązani do wpłacania opłaty produktowej, obliczonej oddzielnie w przypadku nieosiągnięcia wymaganego poziomu: 1) odzysku; 2) recyklingu. 2a. Do ponoszenia opłaty produktowej jest obowiązany również przedsiębiorca, który nie wykonuje obowiązku zapewnienia odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych w sposób określony w art. 4 ust. 1. 3. Opłatę produktową oblicza się jako iloczyn stawki opłaty i różnicy pomiędzy wymaganym a osiągniętym poziomem odzysku (recyklingu) przeliczonej na wielkość wyrażoną w masie produktów lub opakowań. 3a. Szczegółowy sposób obliczania opłaty produktowej należnej od przedsiębiorcy lub organizacji z tytułu niewykonania obowiązku odzysku, o którym mowa w art. 3 ust. 2a, określa załącznik nr 5 do ustawy. 4. Opłatę produktową oblicza się oddzielnie dla każdego rodzaju opakowań wymienionych w załączniku nr 1 do ustawy i produktów wymienionych w załączniku nr 3 do ustawy. 5. Nie wnosi się opłaty produktowej, której łączna roczna wysokość dla opakowań wymienionych w załączniku nr 1 do ustawy oraz produktów wymienionych w załączniku nr 3 do ustawy nie przekracza 50 zł. Zgodnie z art. 13 podstawę obliczenia opłaty produktowej stanowi masa w kilogramach. Zgodnie z art. 14 .1. Maksymalna stawka opłaty produktowej wynosi: 1) dla opakowań wymienionych w załączniku nr 1 do ustawy - 3,84 zł za 1 kg; 4) dla produktów wymienionych w poz. 1 w załączniku nr 3 do ustawy - 2,57 zł za 1 kg; 6) dla produktów wymienionych w poz. 3 w załączniku nr 3 do ustawy - 2,57 zł za 1 kg dla opony nowej i używanej regenerowanej (bieżnikowanej) oraz 10,26 zł za 1 kg dla opony używanej nieregenerowanej (niebieżnikowanej). 2. Stawki opłat, określone w ust. 1, podlegają z dniem 1 stycznia każdego roku kalendarzowego podwyższeniu w stopniu odpowiadającym średniorocznemu wskaźnikowi cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, przyjętemu w ustawie budżetowej za rok poprzedni. 3. Minister właściwy do spraw środowiska, nie później niż w terminie do dnia 30 września każdego roku, ogłasza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", wysokość maksymalnych stawek opłat produktowych na następny rok. 4. Minister właściwy do spraw środowiska w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych oraz ministrem właściwym do spraw gospodarki określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe stawki opłat produktowych dla poszczególnych opakowań i produktów, o których mowa w ust. 1, kierując się negatywnym oddziaływaniem na środowisko odpadów opakowaniowych i poużytkowych z tych produktów i opakowań, kosztami ich zagospodarowania lub wzrostem średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem przyjętego w ustawie budżetowej za rok poprzedni. Odnosząc się zatem do zarzutu sformułowanego w skardze, zgodnie z którym organy ustaliły przedmiotową opłatę produktową przy zastosowaniu stawek w wysokości ustalonej w rozporządzeniu Min. Środowiska w sprawie szczegółowych stawek opłat produktowych z 29 grudnia 2010 (Dz.U. nr 259, poz. 1774) z załącznikiem nr 1 i 2. (w sprawie znajduje zastosowanie poz. 2, 4 i 5 zał. Nr 1) należy zauważyć, że stawki te nie przekraczają górnej granicy określonej w cyt. ustawie, a samo rozporządzenie zostało wydane na podstawie upoważnienia z art. 14 ust. 4 ustawy o opłacie produktowej. W ocenie Sądu zasadna jest taka wykładnia normy z art. 217 Konstytucji, wielokrotnie wskazywana przez Trybunał Konstytucyjny, w której wyliczenie zawarte w tym artykule obejmuje wszystkie istotne elementy stosunku daninowego, do których zaliczają się m.in.: określenie podmiotu oraz przedmiotu opodatkowania, stawek podatkowych, zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatku. Trybunał Konstytucyjny podkreślał również, iż wyliczenie zawarte w art. 217 Konstytucji nie ma charakteru wyczerpującego, co oznacza, że wszystkie istotne elementy stosunku daninowego powinny być uregulowane bezpośrednio w ustawie, zaś do unormowania w drodze rozporządzenia mogą zostać przekazane tylko te sprawy, które nie mają istotnego znaczenia dla konstrukcji danej daniny (por. wyrok TK z 16 czerwca 1998 r., sygn. U 9/97, OTK ZU Nr 4/1998, poz. 51; wyrok z 1 września 1998 r., sygn. U 1/98, OTK ZU Nr 5/1998, poz. 65 oraz wyrok z 9 lutego 1999 r., sygn. U 4/98, OTK ZU Nr 1/1999, poz. 4). Dla uzasadnienia swojego stanowiska Trybunał Konstytucyjny odwołał się do swojego najwcześniejszego orzecznictwa, w którym wypracowana została zasada, zgodnie z którą sprawy istotne z punktu widzenia założeń ustawy nie mogą być przekazywane do uregulowania w aktach wykonawczych (por. wyrok TK z 16 czerwca 1998 r., sygn. U 9/97, OTK ZU Nr 4/1998, poz. 51)". Tym samym obowiązek określenia przedmiotu opodatkowania oznacza także wymóg ustawowej regulacji podstawy opodatkowania (zob. wyr. TK z 27.11.2007 r., SK 39/06, OTK-A 2007, Nr 10, poz. 127) – komentarz Konstytucja RP, red. Safjan, Bosek, wyd. Nykiel, Mariański). W szczególności Trybunał Konstytucyjny akceptuje możliwość obniżania stawek ustawowych, zwłaszcza w podatku akcyzowym (wyr. TK: z 1.9.1998 r., U 1/98; z 17.11.2010 r., SK 23/07, OTK-A 2010, Nr 9, poz. 103), ale także w zakresie innych danin publicznych (wyr. TK z 28.11.2013 r., K 17/12, OTK-A 2013, Nr 8, poz. 125). Trybunał wskazuje, że takie rozporządzenia są wydawane w celu wykonania ustawy, a zatem zgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji. Nie wkraczają one także w sferę istotnych elementów stosunku podatkowego ustalonych w ustawie. "Trybunał Konstytucyjny przypomina, że normy konstytucyjne nie wymagają w każdym wypadku kwotowego określenia opłat w ustawie. Przepisy ustawy, w tym niekoniecznie przepis upoważniający do wydania rozporządzenia, mogą bowiem zawierać dostatecznie precyzyjne i obiektywne kryteria przedmiotowe lub wzory obliczeń, które będą pozwalały na określenie wysokości konkretnej opłaty. W uzasadnionych wypadkach prawodawca może posłużyć się też widełkami, wyznaczając przynajmniej maksymalną granicę wysokości opłaty" (wyr. TK z 25.6.2013 r., K 30/12, OTK-A 2013, Nr 5, poz. 61). Mając powyższe na uwadze , w tym także ww. orzeczenia TK, w których przyjmuje się, że ustawowe ustalenie stawki maksymalnej jest wystarczające, a także uwzględniając fakt, że zastosowane stawki z rozporządzenia Ministra Środowiska z 29 grudnia 2010 r. nie naruszają ustaleń zawartych w ustawie o opłacie produktowej , a przede wszystkim nie przekraczają stawek ustawowych należało przyjąć, że zarzut naruszenia normy z art. 217 Konstytucji RP nie mógł odnieść skutku. Reasumując, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i prawidłowy, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Mające natomiast zastosowanie w sprawie przepisy zostały także należycie zinterpretowane i użyte. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło