II SA/Kr 1411/02

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 marca 2006r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Brachel-Ziaja( spr.) Sędziowie: WSA Mariusz Kotulski AWSA Wojciech Jakimowicz Protokolant Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2006 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala Decyzją z dnia [...].04.2002r., znak: [...] Wojewoda na podstawie art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. Nr 46, poz. 543 z 2000r. - 1. jedn/ oraz art. 138 § l pkt I kpa - po rozpatrzeniu odwołania J.K. od decyzji Prezydenta Miasta K. - miasta na prawach powiatu- z dnia 12.02.2002r. nr [...] orzekającej o odmowie zwrotu działki nr "1" o pow. 0,0850 ha obr.55 jedn. ewid. [...] m K. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda stwierdził, co następuje: Organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji wykazał, że nieruchomość objęta postępowaniem zwrotowym nie podlega przepisom ustawy o gospodarce nieruchomościami. Bowiem została ona zbyta przez J.K. umową sprzedaży zawartą w formie aktu notarialnego z dnia 16.06.1988r. Rep. [...] na rzecz Skarbu Państwa Południowego Okręgu Energetycznego PP K. - Zespół Elektrociepłowni K., a więc na podstawie przepisów kodeksu cywilnego. Skoro więc nabycie wnioskowanej do zwrotu nieruchomości nastąpiło bez zastosowania trybu wywłaszczeniowego określonego ustawą z dnia 29.04.1985r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości, to należało odmówić jej zwrotu. W odwołaniu od powyższej decyzji J.K. podniósł, że przedmiotowa działka pozostaje poza terenem elektrociepłowni, a zatem nie została wykorzystana na planowane cele. Ponadto podniósł, że podczas zawierania umowy sprzedaży działki nie był poinformowany o dalszych jej konsekwencjach. Dołączył też do odwołania kopię decyzji Urzędu Dzielnicowego K. – [...] z dn. 1.10.1987r. orzekającego o wywłaszczeniu dz. nr "1" obr. [...] jedn. ew. [...]. stanowiącej własność J.K., z przeznaczeniem pod budowę wywrotnicy wagonowej nr 2 dla Zespołu Elektrociepłowni K. W tym stanie rzeczy, po otrzymaniu odwołania wraz z aktami sprawy zlecono, na podstawie art. 136 k.p.a. organowi I instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego, mającego na celu jednoznaczne ustalenie na jakiej podstawie prawnej działka ozn. nr "1" stała się własnością Skarbu Państwa. Po przeprowadzeniu koniecznych ustaleń organ I instancji pismem z dnia 10.04.2002r. nr [...] wyjaśnił co następuje: Decyzją Urzędu Dzielnicowego K. – [...] nr [...] z dnia 01.10.1987r. orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa działki nr "1" obr.[...] jedn. ewidencyjna [...], stanowiącej własność J.K., z przeznaczeniem pod budowę wywrotnicy wagonowej nr 2 dla Zespołu Elektrociepłowni K. Wskutek rozpoznania odwołania od wskazanej decyzji, Urząd Miasta K. Wydział Geodezji Gospodarki Gruntami decyzją z dnia [...].02.1988r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Następnie aktem notarialnym z dnia 16.06.1988r. Rep. A [...] J.K. sprzedał Skarbowi Państwa Południowego Okręgu Energetycznego P.P. K. - Zespół Elektrociepłowni K. działkę nr "1" o pow. 0,0850 ha położoną w K. obr. [...] jedn. ewidencyjna [...] m. K. Powyższa umowa ujawniona została w księdze wieczystej KW [...], jako podstawa nabycia przedmiotowej działki na rzecz Skarbu Państwa. Rozpatrując złożone odwołanie oraz całość materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie Wojewoda zważył co następuje: Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21.08.1997 roku o gospodarce nieruchomościami /tekst jedn. Dz.U. z 2000 roku nr 46 poz. 543/ poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 ustawy, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Oznacza to, że w pierwszym rzędzie organ rozpatrujący sprawę jest zobowiązany ustalić czy nieruchomość uległa wywłaszczeniu. W przedmiotowej sprawie organ I instancji ustalił, że nieruchomość została sprzedana w drodze umowy cywilno-prawnej na rzecz Skarbu Państwa i w związku z tym nie mają zastosowania przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, w tym przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zakres przedmiotowy nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach i trybie określonym w art. 136 i nast. ustawy o gospodarce nieruchomościami określają przepisy art. 3 i 4 oraz art. 136 i art. 216 ustawy Przepis art. 136 ust 4 stanowi, że zwrotowi podlega nieruchomość nabyta w drodze umowy zgodnie z art. 113 ust. 3 ustawy., a wiec nieruchomość, która nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele, a nie została objęta wywłaszczeniem. Ta jednak sytuacja nie ma w niniejszej sprawie, a zatem nie ma zastosowania przepis zawarty w ust. 4 art. 136 u.g.n. Przez pojęcie zaś wywłaszczonej nieruchomości należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej w znaczeniu podmiotowym i konkretnej w sensie przedmiotowym decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących przepisów ustaw (i dekretów z mocą ustaw), regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. Istotne znaczenie dla określenia zakresu przedmiotowego nieruchomości podlegających zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w art. 136 i następne ustawy z dnia 21.08.1997 roku o gospodarce nieruchomościami mają postanowienia art. 216 omawianej ustawy, który nakazuje stosować przepisy rozdziału 6 działu III ustawy do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie: - art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 i z 1982 r. Nr 11, poz. 79), - ustawy z dnia 22 maja 1958r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 31, poz. 138, z 1961 r. Nr 7, poz. 47 i Nr 32, poz. 159, oraz 1972r.Nr27.poz. 192), - ustawy z dnia 31 stycznia 1961r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216, z 1972 r. Nr 49, poz. 312 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159, z 1972 r. Nr 27, poz. 193 oraz z 1974r. Nr 14, póz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192, z 1973r. Nr 48, poz. 282 i z 1985r. Nr 22, poz. 99), art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz.U. Nr 35, poz. 240 i z 1957r. Nr 39, poz. 172) – zgodnie z wyrokiem Trybunatu Konstytucyjnego z dnia 24.10.200k. sygn. akt Sk 22/2001 (Dz.U. Nr 129, poz. 1447), oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. Za trafny i nadal obowiązujący uznano w literaturze pogląd przedstawiony w uchwale Sądu Najwyższego z 24.09.1992 roku (sygn. akt III AZP 11/92), że poprzedni właściciel nieruchomości zbytej w drodze umowy na rzecz Skarbu Państwa lub gminy w czasie obowiązywania ustawy z dnia 29.04.1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości dla celu, który dawałby podstawę do wywłaszczenia nieruchomości, nie może żądać jej zwrotu na podstawie art. 69 ust. l tej ustawy. Stanowisko takie zostało powszechnie zaakceptowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okresie obowiązywania ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i należy przyjąć, że również w świetle postanowień art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość nabyta przez Skarb Państwa lub gminę w drodze umowy cywilnoprawnej w czasie obowiązywania ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie może być traktowana jako nieruchomość wywłaszczona. Ponieważ przedmiotowa nieruchomość nie mieści się w żadnej z kategorii nieruchomości podlegających zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach rozdziału III u.g.n,. to trafna jest decyzja negatywna organu I instancji o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący J.K. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji organu odwoławczego i ustalenia, że pozbawienie go prawa własności nastąpiło w drodze faktycznego wywłaszczenia nieruchomości. Skarżący wskazuje na okoliczność, że przedmiotowa działka była objętą postępowaniem wywłaszczeniowym. Jednakże w przypadku dobrowolnego odstąpienia nieruchomości w ówczesnych realiach politycznych i ustrojowych były korzystniejsze dla wywłaszczanego warunki przy sprzedaży, gdyż cena była zbliżona do rynkowej, a zwłaszcza następowała szybsza wypłata odszkodowania. W ten sposób wymuszano "dobrowolną" sprzedaż nieruchomości, a obecnie w ramach naprawiania wyrządzanych krzywd społecznych, powinien nastąpić zwrot nieruchomości zabranych pod przymusem. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie argumentując swoje stanowisko podobnie jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie powołanych ustaw. Właściwym przeto do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Skarga nie jest zasadna. Orzekające w sprawie organy administracji publicznej dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i analizy stanu prawnego. Bezsporną w sprawie jest okoliczność, że skarżący zbył przedmiotową nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym - umową sprzedaży zawartą na postawie przepisów prawa cywilnego w dniu 16.06.1988r. Rep A [...] Przeto konstatacja organów I i II instancji orzekających w sprawie, że nieruchomość ta nie mieści się w żadnej kategorii nieruchomości podlegających zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami jest prawidłowa Przepis art. 216 u.g.n - przytoczony w dosłownym brzmieniu w całości w uzasadnieniu organu odwoławczego, - wyszczególnia przepisy na podstawie, których nastąpiło przejęcie lub nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, a do których stosuje się przepisy rozdziału 6 działu III ustawy. Pośród wymienionych aktów prawnych nie ma umów cywilnoprawnych zawartych na podstawie kodeksu cywilnego w czasie obowiązywania ustawy z dnia 29.04.1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Trzeba też zauważyć, że omawiany przepis art. 216 u.g.n. jest normą o charakterze szczególnym, nie podlega więc interpretacji rozszerzającej. Nie można więc wywodzić z faktu, że jeżeli obejmuje on art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) czyli umowy zawarte w trybie tejże ustawy, to obejmuje również przez analogię umowy sprzedaży nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa zawarte w czasie obowiązywania ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniach z dnia 29.04.1995r., chociażby umowy te zostały zawarte w związku z wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, gdyż taka wykładnia jest niedopuszczalna, /podobnie NSA - w uzasadnieniu wyroku z dnia 5.05.2000, ISA53/99, LEX nr 55776/ Podniesiony przez skarżącego zarzut; wady oświadczenia woli przy zawieraniu przez niego umowy sprzedaży przedmiotowej nieruchomości nie mógł również w postępowaniu administracyjnym odnieść żadnego skutku. Te okoliczności mogą być przedmiotem badania w postępowaniu cywilnym przed właściwym sądem powszechnym. W tym stanie rzeczy Sąd nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.