II SA/Kr 1412/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H.M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H.M. na decyzję Wojewody z dnia 10 sierpnia 2012 r., nr [....] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i pozwolenia na budowę postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. . W dniu 5 listopada 2012r. skarżąca H.M. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2012 r. wydaną w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i pozwolenia na budowę. We wniosku skarżąca domagała się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości z uwagi na swoją trudną sytuację finansową. W uzasadnieniu swego wniosku podała, iż utrzymuje się z renty inwalidzkiej w kwocie 693,60 zł. Ponadto opiekuje się 85 letnią mamą, która choć mieszka oddzielnie to potrzebuje stałej opieki wnioskodawczyni. Skarżąca wskazała także, że korzysta również z emerytury matki, która wynosi ok. 1800 zł. Jak podała - wprawdzie posiada nieruchomości, jednak nie przynoszą one dochodów tylko wydatki na podatki, remonty i inne świadczenia. Wnioskodawczyni wskazała, iż wydatki na utrzymanie, leki, media pochłaniają w całości dochody strony oraz jej mamy. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2012r., sygn. akt II SA/Kr 1412/12 referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że skarżąca nie wykazała, aby osiągany comiesięczny, stały dochód rodziny skarżącej w kwocie 2 493,60 zł nie pozwalał jej na pokrycie na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych w wysokości 500 zł. Skarżąca złożyła sprzeciw na opisane wyżej postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W sprzeciwie tym skarżąca podniosła, że choć pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką i korzysta z jej pomocy finansowej, to nie jest uprawniona do dysponowania środkami finansowymi matki w celu pokrycia kosztów sądowych wszczętej przez siebie sprawy. Skarżąca wskazała również, że ze względu na wysokość osiąganego dochodu oraz stan zdrowia, nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu czy wzięcia pożyczki. Wskazała również, że "prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych w całości lub części i ustanowienie radcy prawnego albo adwokata. Ja ubiegam się tylko o zwolnienie od kosztów sądowych w istocie tylko o zwolnienie częściowe." Wobec powyższego zarządzeniem z dnia 6 grudnia 2012r. skarżąca została wezwana do: - przedłożenia wszelkich dowodów uprawdopodabniających miesięczne wydatki związane z utrzymaniem; - wskazania które nieruchomości stanowią własność jej, a które matki; - złożenia pisemnego oświadczenia o wysokości oszczędności; - przedstawienia aktualnych odcinków renty lub emerytury dokumentujących osiągane dochody w gospodarstwie domowym oraz sprecyzowania wobec zaistniałych rozbieżności czy żąda całkowitego (jak podała we wniosku) czy częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (jak podała w sprzeciwie). W odpowiedzi na ww. wezwanie, w piśmie z 20.12.2012r. skarżąca podała, że wnosi o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz podała, że jej miesięczne wydatki wynoszą 2400 zł. Skarżąca nie przedłożyła żądanych dowodów (np. rachunków) lub ich kopii na uprawdopodobnienie swoich twierdzeń. Nie określiła, które ze wskazanych we wniosków nieruchomości stanowią własność jej, a które jej matki. Nie podała wysokości zgromadzonych oszczędności, o których wspomina we wniosku o prawo pomocy. Nie przedłożyła żadnych dowodów dokumentujących wysokość osiąganych w gospodarstwie domowym dochodów. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Skarżąca ostatecznie sprecyzowała, tak jak w złożonym wniosku o prawo pomocy z 5.11.2012r., że żąda całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Taki wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie zasługuje na uwzględnienie. Artykuł 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 zwanej dalej p.p.s.a.) stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z treścią § 2 prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Artykuł art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżąca ubiegając się o udzielenie prawa pomocy winna była przekonać sąd, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tych kosztów we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Zdaniem sądu, zarówno z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy jak też z oświadczenia dołączonego na wezwanie sądu, nie wynika faktyczna sytuacja majątkowa skarżącej. Skarżąca nie zastosowała się do wezwania sądu i nie przedłożyła żądanych dowodów lub ich kopii. W sytuacji, gdy skarżąca nie udokumentowała wydatków związanych z aktualnym utrzymaniem siebie i matki, nie przedłożyła najnowszych odcinków renty i emerytury oraz nie złożyła stosownego oświadczenia o posiadanych oszczędnościach, przyjąć należy, iż nie wykazała swojej sytuacji majątkowej. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na wezwanie uniemożliwił sądowi dokonanie oceny sytuacji majątkowej skarżącej. Powyższe świadczy o tym, iż skarżąca nie może być uznana za osobę zasługującą na przyznanie prawa pomocy. Nadto, nawet opierając się tylko to na oświadczeniach skarżącej zawartych we wniosku o prawo pomocy z 5.11.2012r. i piśmie z 20.12.2012r. należy stwierdzić, że uiszczenie przez stronę aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny strony w wysokości 2 493,60 zł, niewskazanie nadzwyczajnych kosztów obciążających budżet domowy jak np. koszty kredytu, posiadany majątek nieruchomy (dwa mieszkania, nieruchomości rolne), który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych, czy też przynieść inne pożytki, posiadane oszczędności, brak innych osób, nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Skarżąca podniosła co prawda, że ponosi duże koszty związane z zakupem leków, z kosztami remontów natomiast twierdzeń tych nie poparła żadnymi dokumentami je potwierdzającymi. Skoro zaś strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób wydatków związanych z zakupem leków, argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego (post. NSA z 3.03.2005r. OZ 1692/04). Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu gospodarstwa domowego skarżącej, przy faktycznej możliwością jego dysponowania, posiadanym majątku, posiadanych oszczędnościach w relacji do wysokości kosztów jakie należy ponieść na obecnym etapie postępowania sądowego, nawet wobec zwyczajowych, choć nieudokumentowanych kosztów utrzymania - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. Wymagany natomiast na obecnym etapie postępowania sądowego wpis sądowy nie narazi skarżącej na znaczny uszczerbek i jest ona w stanie ponieść koszty postępowania sądowego (wpisu). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, przysługuje osobie fizycznej, jedynie wówczas gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że skarżąca występowała tylko o zwolnienie od kosztów sadowych w całości – co sama w sposób jednoznaczny potwierdziła w piśmie z 20.12.2012r. Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, ze względu na wykazane powyżej okoliczności (w szczególności ze względu na posiadane oszczędności i majątek nie służący do zaspokojenia podstawowych potrzeb mieszkaniowych rodziny), do takich osób nie należy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawczynię kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżącej na pogorszenie jej warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Biorąc po uwagę całokształt okoliczności sprawy należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych w całości, dlatego sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 1 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.