II SA/Kr 1414/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 8 września 2017r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia w sprawie odmowy wydania zaświadczenia p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych. W dniu 5 stycznia 2018r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie SKO w [...] z dnia 8 września 2017r. wydane w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na ciężką sytuację materialną. Podnosi, iż jest osobą samotną, schorowaną. Jej jedynym dochodem jest emerytura rolnicza. Po opłaceniu wszystkich kosztów i wykupieniu leków pozostaje jej bardzo niewiele środków na skromne wyżywienie. Nie ma osób bliskich, którzy ewentualnie mogliby jej pomóc. Wnioskodawczyni wykazuje – przedstawiając stosowne faktury i dokumenty – koszty utrzymania na kwotę łączną 191,47 zł oraz koszty ubezpieczenia 152 zł i zakupu opału na zimę 1470 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Od kwietnia 2016 r jest wdową. Źródłem utrzymania strony jest emerytura rolnicza w kwocie 1033,77 zł. Z oświadczenia skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiada ona dom po rodzicach, wymagający remontu z 1977 roku oraz 17 arową działkę, na której posadowiony jest dom. Nie wykazuje żadnych innych nieruchomości, nie posiada gospodarstwa rolnego. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Jako comiesięczne zobowiązania wykazuje zobowiązania z tytułu utrzymania domu na łączną kwotę 191,47 zł oraz koszty ubezpieczenia , a także zakupu opału na zimę w kwocie 1470 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową rodziny skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie należnego obecnie wpisu w pełnej wysokości, a także innych ew. kosztów nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić aktualnych kosztów sądowych w kwocie 100 zł należnego wpisu od skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość osiąganych dochodów przez skarżącą w kwocie łącznie 1033 zł z tytułu emerytury rolniczej, stan zdrowia ( skarżąca ma chory [...], [...], oczekuje na operacje [...] ), podeszły wiek, brak oszczędności, brak majątku, który nie służyłby do zaspokajania podstawowych potrzeb mieszkaniowych i mógłby przynosić pożytki, samotność - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od aktualnie wymaganego wpisu sądowego i ew. dalszych kosztów w sprawie. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej - uiszczenie wymaganych obecnie oraz przyszłych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób należy. Nie ma też innych osób bliskich, które ewentualnie byłby w stanie jej pomóc. Nie ma dzieci. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w formie obecnie wymaganego wpisu sądowego i ew. innych kosztów należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).