II SA/Kr 1422/15

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2016r na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi R. S., A. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 października 2015r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu podania p o s t a n a w i a I.oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 7 kwietnia 2016r. skarżący R. S. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi na postanowienie SKO z dnia 14 października 2015r. wydane w przedmiocie zwrotu podania. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż nie jest w stanie pokryć kosztów skargi kasacyjnej ani opłacić wynagrodzenia adwokata lub radcy. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Nie wykazuje żadnych dochodów. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż nie posiada on żadnych nieruchomości. Wnioskodawca nie wykazuje cennych ruchomości ani oszczędności. Jako zobowiązania miesięczne wskazuje koszty życia codziennego bez określenia ich wysokości oraz rodzaju. Na wezwanie Sądu z dnia 2 maja 2016r. do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: wyjaśnienie, z czego utrzymuje się skarżący, do kogo należą lokale mieszkalne, które strona wskazała w formularzu, również jako swoje miejsce zamieszkania, wyjaśnienie, czy posiada samochód, jakie są koszty miesięczne utrzymania oraz przedstawienie rachunku bankowego, wyjaśnienie, czy gospodarstwo domowe prowadzi sam czy z innymi osobami - skarżący wyjaśnił stosownym pismem, co następuje. Wskazał, iż podany adres do korespondencji to nieruchomość należąca do przyjaciela, u którego pomieszkuje. Skarżący zmaga się z chorobą alkoholową. Nie ma regularnych dochodów, utrzymuje się z datków, zbieractwa, pomocy osób dobrej woli, prac dorywczych polegających np. na pozamiataniu chodnika etc. Nie posiada żadnego majątku nieruchomego, rachunków bankowych, nie ponosi kosztów utrzymania, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Jest osobą bezrobotną, z uwagi na stan zdrowia i wiek nie może znaleźć stałej pracy. Żona i dzieci nie utrzymują ze stroną kontaktów ze względu na jego problemy alkoholowe. Na ponowne pismo sądowe nakładające obowiązek uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, datowane na dzień 30 maja 2016r. zawierające wezwanie do: złożenia zeznania podatkowego za 2015r, wyjaśnienia do kogo należy dom przy ul. [...] w Z. wraz z oświadczeniem, czy w miejscu tym prowadzona jest wynajem pokoi gościnnych, oświadczenia czy skarżący osiąga dochody z tytułu rękodzieła, a także przedstawienia orzeczenia o rozwiązaniu małżeństwa – wnioskodawca przesłał formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy właściwy dla sądów cywilnych. Na wystosowane wezwanie nie odpowiedział wcale. W przesłanym formularzu, właściwym dla sądów cywilnych, nie zawarł żadnych informacji uzupełniających. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym–gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych oraz koszów ustanowienia pełnomocnika we własnym zakresie. Dane zwarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącego w wybiórczym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno wysokości uzyskiwanych dochodów potwierdzonych stosownymi dokumentami skarbowymi, szczegółowych danych majątkowych, jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Okoliczności tych skarżący nie wyjaśnił w sposób precyzyjny i oczywisty. Udzielił odpowiedzi enigmatycznie, bez określania liczb i kwot. Tymczasem z dostępnych powszechnie źródeł informacji wynika, iż w lokalu przy ul. [...] w Z., który skarżący wskazał jako swoje miejsce zamieszkania, a co do którego nie wypowiedział się mimo wezwania Sądu, prowadzona jest pod nazwiskiem skarżącego działalność polegająca na wynajmie pokoi. Skarżący w żaden sposób nie odnosi się do tego faktu. Skarżący ponadto – jak wynika z ogólnie dostępnych źródeł - jest rzeźbiarzem, artystą. Sam określa, iż utrzymuje się z datków i pomocy osób trzecich bez określania jakichkolwiek kwot tej pomocy. Z jednej strony oświadcza, iż nie opłaca rachunków, z drugiej, iż ponosi koszty życia codziennego nie wskazując jednocześnie ich wysokości i źródeł finansowania. Jedyne oświadczenie to kwota zarobku z prac dorywczych 10-20 zł, które przeznacza na bułki i mleko. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż orzekający nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Orzekający ma bowiem wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego skarżącego, dochodów z ew. najmu pokoi, obciążeń budżetu domowego . Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Poniesienie zaś kosztów sądowych może być tylko czasowe, gdyż stronie będzie przysługiwał na zasadach art.203 cyt. ustawy zwrot kosztów sądowych w przypadku uwzględnienia jej skargi. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).