II SA/Kr 1423/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2017r na posiedzeniu niejawnym wniosku K.A. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 7 września 2016r. Nr. [....] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego w ½ części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi , II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 5 stycznia 2017 r. skarżący, działając przez swego pełnomocnika z wyboru, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję SKO w T. wydaną w przedmiocie warunków zabudowy. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż obydwoje z żoną są osobami ubogimi, małżonka nie pracuje zawodowo, utrzymują się z prowadzenia drobnego sklepu spożywczego w T. , którego przychody regularnie spadają z uwagi na konkurencyjność sklepów wielkopowierzchniowych tj. [....] czy [....] . Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz 17 letnim synem. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy są dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w formie sklepiku spożywczego w wysokości deklarowanej ok. 2000 zł. Ponadto skarżący korzysta z pomocy rodziny w wysokości ok. 200-400 zł. Jako miesięczne zobowiązania skarżący wymienia ratę kredytową w kwocie 515 ł, opłaty 900 zł- łącznie zatem ok. 1450 zł plus jedzenie. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika , iż posiada on mieszkanie w bloku o pow. 64 m2 oraz gospodarstwo rolne o pow. 2 ha. Małżonka posiada ½ udziału w nieruchomości o pow. 10 arów. Skarżący nie wykazuje innych cennych ruchomości ani oszczędności. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego wniosku skarżący przedstawia zeznanie podatkowe za 2015r. , z którego wynika, iż przychód z tytułu pozarolnicznej działalności gospodarczej w 2015r wynosił 165 391,84 zł przy kosztach 150 322,17 zł. Daje to przybliżony przychód miesięczny w kwocie 13 782 zł. Zeznania podatkowego za 2016r skarżący jeszcze nie złożył. Małżonka strony jest na jej utrzymaniu, dorywczo pomaga w sklepie. Gospodarstwo rolne nie osiąga żadnych dochodów, wnioskodawca nie otrzymuje również żadnych dotacji na nie z UE. Skarżący posiada samochód osobowy [....] z 2001r o wartości 4000 zł, miesięcznie pomaga mu również brat , które przekazuje darowizny w kwotach około 200-400 zł. Strona oświadcza również, iż jego sprawę w WSA w Krakowie prowadzi mecenas z wyboru działając pro bono z uwagi na wieloletnią znajomość ze skarżącym. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jego rodziny. W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający , iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego obecnie wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności jego obecną, trudną sytuację majątkową, stosunkowo niski dochód otrzymywany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości deklarowanej ok. 2000 zł, braku jakichkolwiek dochodów małżonki i syna, braku znacznych oszczędności, zaciągniętego kredytu , który stanowi dodatkowe obciążenie dla budżetu domowego, a także faktu pomocy ze strony brata skarżącego - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od obecnie wymaganych należności sądowych w ½ części. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi w 1/ 2 części. Nie widzi się natomiast podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż skarżący posiada stały dochód z prowadzenia działalności, który w 2015r. przynosił miesięczne przychody w kwocie około 13 000 zł, ma także majątek w formie gospodarstwa rolnego, małżonka ma udział w odrębnej nieruchomości gruntowej. Nie można zatem w sposób kategoryczny stwierdzić , iż jest osoba skrajnie ubogą i nie stać go na pokrycie choćby częściowych należności sądowych, szczególnie biorąc pod uwagę, iż korzysta on również z pomocy profesjonalnego pełnomocnika pro bono. Natomiast wskazane koszty utrzymania, fakt posiadania w rodzinie członków, którzy nie osiągają własnego dochodu , obciążenia kredytowe zostały uwzględnione przez orzekającego poprzez zwolnienie strony w ½ części od należnego na obecnym etapie postępowania sądowego wpisu sądowego, pomagając tym samym skarżącemu w poniesieniu opłat umożliwiających rozpoznanie sprawy przez sąd – w konsekwencji - zapewnienie wnioskodawcy konstytucyjnego prawa do sądu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób – w obecnej jego sytuacji majątkowo – bytowej, nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym jedynie zwolnienie w części od konieczności uiszczenia wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, przyczyniając się tym samym do realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić zatem starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od obecnie wymaganych kosztów sądowych w formie wpisu sądowego w ½ części jest zasadne. Konieczność zaś poniesienia ewentualnie wymaganych w przyszłości kosztów postępowania – przy jednoczesnym aktualnym zwolnieniu w części od wpisu sądowego i potencjalnym czasie na zgromadzenie środków finansowych na ew. przyszłe koszty, czy potencjalnej możliwości poprawy sytuacji majątkowej strony w przyszłości - obecnie nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).