II SA/Kr 1426/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 9 września 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie nakazu wykonania czynności p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącego J.B. o zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] września 2010 r. Nr: [...] w przedmiocie nakazu wykonania czynności. W związku z tym, że wniosek nie został złożony w przewidzianej prawem formie, skarżącemu został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy celem jego wypełnienia i odesłania do tut. sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżący uzupełnił brak przesyłając wypełniony formularz. Z danych w nim zawartych wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną E.B. . Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i stanowi go okresowa renta chorobowa skarżącego. Żona wnioskodawcy jest osobą bezrobotną. W skład majątku skarżącego wchodzi 1/3 działki [...], budynek przy ul. [...] w K. Własność żony stanowi dom o powierzchni 104 m². Skarżący nie posiada żadnych oszczędności, jak również cennych przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż jest rencistą, na utrzymaniu ma niepracującą żonę. Budynek przy ul. [...] w K. , będący w przestępczej dyspozycji między innymi sądów RP, jest totalnie zniszczony. Jest niesprawny technicznie od 1990 roku, wymiany wymagają wszystkie instalacje techniczne. Aby budynek przywrócić do zgodności z prawem konieczne jest zlikwidowanie samowoli budowlanej, jakiej dopuścili się niemal wszyscy lokatorzy. W budynku tym nadal trwa przymusowy najem. Budynek jest we władaniu Sądu RP i Gminy K. Sąd dysponuje od 1990 roku opłatami za najem z sześciu mieszkań. Do wniosku skarżący załączył kopie następujących dokumentów: potwierdzenia wypłaty świadczenia rentowego za miesiąc grudzień 2010 roku, pisma ZUS z dnia 17 listopada 2010 roku oraz oświadczenia [...] SA z dnia 6 grudnia 2010 roku (wpis hipoteki). Oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku było niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, dlatego został on wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: złożenie zeznania podatkowego własnego oraz małżonki za rok 2009 i 2010, wyjaśnienie czy żona skarżącego otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, bądź innego rodzaju dochody (np. ze świadczeń socjalnych, umów cywilnych, zasiłków, itp.), przedstawienie wykazów wszystkich posiadanych rachunków bankowych oraz ich historii z ostatnich trzech miesięcy, wykazanie obciążeń budżetu domowego (tj. kosztów utrzymania, kredytów, itp.), wyjaśnienie czy skarżący, bądź jego żona, posiada samochód, czy inne wartościowe ruchomości, wykazanie, czy skarżący osiąga dochody z tytułu posiadanych nieruchomości (np. z tytułu czynszów za wynajem lokali) oraz wyjaśnienie gdzie położona jest działka nr [...] i jaka jest jej powierzchnia. Odnosząc się do wezwania skarżący przesłał kopie zeznań podatkowych PIT – 36 o wysokości dochodu osiągniętego w roku 2008 i 2009. Zeznanie podatkowe za rok 2010 nie zostało jeszcze przez skarżącego złożone. Żona skarżącego nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych, ani innych świadczeń. Pracując od lat na ½ etatu ubezpieczana była od najniższego wynagrodzenia, co eliminowało ją z uzyskania zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący jest zameldowany na ul. [...] ale z uwagi na problemy techniczne budynku, od lat zamieszkuje u tego z rodziny, kto zechce mu pomóc fizycznie i materialnie. Żona i syn skarżącego mieszkają na ul. [...]. Syn opiekuje się babcią - matką żony skarżącego. Razem z żoną i synem skarżący zaciągnął kredyt bankowy w [...] na kwotę 104.144,60 zł. Skarżący jest administratorem budynku, którym od lat w sposób przestępczy dysponuje Sąd RP, podobnie jak z opłatami za najem tego budynku. Jako podatnikowi skarżącemu nie wolno łączyć rozliczenia najmu z dochodami z renty chorobowej. Skarżący oświadczył, że nie posiada kont bankowych o znaczącym wkładzie. Posiada ROR, na którym rozliczany był i jest budynek. Na tym koncie jest około 200 zł i niemal od roku nie ma przychodów – brak wpłat za najem budynku. Obecnie wraz z uzyskaniem kredytu otwarte zostało nowe konto bankowe na skarżącego, jego żonę oraz syna, do obsługi zaciągniętego kredytu. Na koncie pożyczkowym, po zapłaceniu za remont budynku, nie będzie kwot większych, niż wymagać tego będzie obsługa pożyczki – zapłata rat kredytu. Prognozowane koszty kredytu to około 1.200 -1.500 zł miesięcznie od lutego 2011 roku. Odnośnie kosztów utrzymania skarżący podał, iż nie wypada mu pytać rodzinę ile na niego wydają. Renta, która otrzymuje, nie pozwala mu od wielu lat na wykupienie w całości lekarstw. Skarżący posiada samochód marki [...] , rok produkcji 1989 o wartości około 1.000 zł. Nie uzyskuje dochodów z najmu, gdyż budynek wymaga remontu i znacznych nakładów. Działka [...] ma powierzchnię 4,94 ara i znajduje się w K. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania we własnym zakresie. Zdaniem orzekającego skarżący nie wykazał, aby w stosunku do jego osoby zachodziły przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wyjaśnienia skarżącego wątpliwości nie usunęły. Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz nadesłanie dokumentów źródłowych oznaczało, że dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczyły do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Wątpliwości budziło, przede wszystkim, oświadczenie skarżącego w kwestii uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków. Na urzędowym formularzu "PPF" skarżący wskazał jako źródło dochodów okresową rentę chorobową w wysokości [...] zł. Wysokość tych dochodów została przez skarżącego potwierdzona kopią przekazu pocztowego. Skarżący oświadczył, że renta chorobowa jest jedynym źródłem dochodu małżonków B. , bowiem żona jest osobą bezrobotną. J.B. podniósł, że nie osiąga dochodów z najmu, gdyż budynek przy ul. [...] wymaga remontu. Twierdzenie to nie zostało jednak przez skarżącego w żaden sposób udokumentowane. Pomimo wezwania Referendarza sądowego do przedstawienia wykazów posiadanych rachunków bankowych oraz ich historii za ostatnie trzy miesiące, które to dokumenty odzwierciedlałyby przepływ środków finansowych skarżącego i mogłyby stanowić potwierdzenie twierdzeń wnioskodawcy – skarżący wezwania nie wykonał. Wyjaśnienia złożone przez skarżącego, że "nie posiada kont bankowych o znaczącym wkładzie", nie są wystarczające do pełnej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Tym bardziej, że zgodnie z twierdzeniem skarżącego, jest założony rachunek bankowy, na którym był i jest rozliczany budynek. Skarżący nie wykazał także wysokości ponoszonych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Stwierdził jedynie, że odpowiedź na pytanie o koszty utrzymania jest upokarzająca dla skarżącego, gdyż będąc na garnuszku rodziny, nie wypada mu pytać ile na niego wydają. Wyjaśnienia te są niejasne i nieprecyzyjne, nie obrazują nawet szacunkowych danych dotyczących skali ponoszonych wydatków. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na marginesie należy wyjaśnić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wyjaśniono to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).