II SA/Kr 1467/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 24 lipca 2009r., znak. [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku przedłożenia ekspertyzy p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu . W dniu 3 listopada 2009r. M. P. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 24 lipca 2009r. wydane w przedmiocie nałożenia obowiązku przedłożenia ekspertyzy. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na niskie dochody, a co się z tym wiąże niemożność poniesienia należnych kosztów bez uszczerbku dla utrzymania skarżącej oraz jej syna. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z [...] letnim synem. Źródłem utrzymania rodziny są dochody uzyskiwane przez skarżącą z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1722,98 zł. Wnioskodawczyni przedkłada zaświadczenie wystawione przez [...] pracodawcy potwierdzające wysokość otrzymywanego wynagrodzenia. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada dom o pow. 200 m2 w K. przy ul. [...] oraz nieruchomość rolną o pow. 1 ha, która jak wskazuje skarżąca w uzupełnieniu - na wezwanie Sądu – swego wniosku o przyznanie prawa pomocy – nie przynosi dochodów, pola nie są uprawiane. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Skarżąca przedstawia listę operacji na swoim rachunku bankowym, z której wynika, iż spłaca ona raty kredytowe w wysokości 110 zł miesięcznie, ponosi koszty związane z telefonią komórkową w granicach 250 – 300 zł miesięcznie oraz telefonem stacjonarnym w kwocie 50 zł. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wyjaśnienia sytuacji osobistej, skarżąca wskazuje jedynie, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z ojcem swego dziecka. Nie wyjaśnia natomiast w żaden sposób, czy łoży on na jego utrzymanie, czy otrzymuje od ojca dziecka alimenty czy inną pomoc finansową czy rzeczową. Skarżąca, oprócz wskazanych na liście operacji bankowych, nie przedstawia również innych rachunków, faktur dotyczących bieżącego utrzymania domu czy innych nadzwyczajnych kosztów obciążających budżet domowy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowane zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i syna ponieść kosztów sądowych w formie wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego wpisu sądowego należnego od złożonej skargi. Rodzina utrzymuje się jedynie z wynagrodzenia za pracę skarżącej, z wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż wnioskodawczyni ma debet na koncie w wysokości - 4 493,68 zł. Poniesienie zatem kosztów jednorazowego wpisu sądowego mogłoby zaważyć na aktualnej sytuacji bytowej skarżącej, dlatego uznano, iż zwolnienie z konieczności jego uiszczenia jest zasadne, aby umożliwić skarżącej przeprowadzenie sprawy sądowej, a w konsekwencji zapewnić jej realizację konstytucyjnego prawa do sądu. Nie widzi się natomiast podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż skarżąca posiada stały dochód, ma również znaczny majątek ( dom w K., nieruchomość rolną ). Skarżąca nie wyjaśniła ponadto kwestii związanych z ewentualną pomocą czy alimentami ze strony ojca swego dziecka, co ma istotne znaczenie dla oceny faktycznej sytuacji materialnej rodziny. Z listy operacji bankowych wynika ponadto, iż skarżąca ponosi miesięcznie bardzo znaczne koszty opłat za telefon komórkowy ( 250 – 300 zł ), czego nie można uznać za wydatki konieczne, a za swego rodzaju swobodę finansową pozwalającą na opłacanie tak wysokich rachunków. Należy podkreślić, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można jednak pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżąca jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc się również do wniosku o ustanowienie adwokata, uznano, iż strona również nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia ew. pełnomocnika z wyboru w sprawie. Wnioskodawczyni – jak wskazano - posiada dochód z wynagrodzenia oraz ma znaczny majątek. Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości ( domu jednorodzinnego, mieszkania czy działki, gospodarstwa rolnego ) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Orzekający zaś oceniając przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie przyznania pełnomocnika bada jedynie sytuację materialną wnioskodawcy, a nie charakter, okoliczności sprawy, czy też potrzebę udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Zdaniem orzekającego, sytuacja materialno – finansowa skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).