II SA/Kr 1471/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi A.Z. na decyzję [...] Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia 31 sierpnia 2017r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a zwolnić T. P. od kosztów sądowych, ustanowić dla strony adwokata z urzędu . W dniu 5 lutego 2018r. T. P. – uczestnik postępowania - złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi A.Z. na decyzję [...]INB z dnia 31 sierpnia 2017r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie nakazu rozbiórki. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody rodziny, [...] schorzenia, liczne wydatki związane z codziennym utrzymaniem rodziny. Podaje, iż rodzina utrzymuje się jedynie z renty [...] wnioskodawcy oraz renty [...] małżonki – łącznie w wysokości 1488,84 zł. Wskazuje na koszty leczenia – 350 zł, gaz 49 zł, opał na zimę ok. 150 zł/m, wyżywienie 500 zł, prąd 150 zł, śmieci 13 zł, telefon 50 zł, środki czystości 50 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek strony zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż T. P. prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem utrzymania rodziny jest renta [...] wnioskodawcy w kwocie 651,50 zł oraz renta małżonki w wysokości 837,34 zł. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą 1488zł. Z oświadczeń skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on dom o pow. 73 m2 o wartości ok. 70 000 zł gdyż wymaga on kapitalnego remontu oraz nieruchomość rolną o pow. 0,44 ha, wliczając to działkę , na której posadowiony jest dom. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Dodaje natomiast, iż obydwoje z żoną są osobami schorowanymi, wydatkującymi znaczne kwoty na leki. Dołącza szereg faktur z aptek, decyzje podatkowe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, T. P. wykazał w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie uiścić ew. należnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości 1488,84 zł - w odniesieniu do zwyczajowo przyjętych, podstawowych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości, dodatkowych obciążeniach budżetu domowego w formie wydatków na specjalistyczne leczenie , wydatki na medykamenty - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od ew. kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną rodziny strony - jak wskazano - niskie dochody w przeliczeniu na liczbę członków rodziny, brak oszczędności, zły stan zdrowia skutkujący wydatkami na specjalistyczne leczenie kardiologiczne, neurologiczne- uiszczenie ew. wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata , stwierdzono, iż strona wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie, w aktualnej sytuacji materialno – rodzinnej ponieść również kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępstwa procesowego. Sam wnioskodawca jest bowiem osobą chorą, jego małżonka również, mają bardzo niski dochód, ponoszą znaczne koszty leczenia, dojazdów do lekarzy, zakupu leków , co uwiarygodnili szeregiem faktur - w związku z tym, zdaniem orzekającego, nie jest on aktualnie w stanie poczynić oszczędności w celu wygenerowania stosownej kwoty koniecznej dla opłacenia ew. adwokata z wyboru. Orzekający natomiast, przy uznaniu czy wnioskodawcy należy przyznać adwokata bądź radcę prawnego z urzędu, czy też nie, bierze pod uwagę jedynie przesłanki ekonomiczne i sytuację materialną wnioskodawców, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które merytorycznie uzasadniałyby bądź nie przyznanie kwalifikowanego zastępstwa procesowego w sprawie. Regulacje cytowanej ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie prawa pomocy nie uzależniają bowiem przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. W powyższej sprawie, zdaniem orzekającego, to sytuacja rodzinno – bytowa strony uzasadnia przyznanie mu pomocy również w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej, zwolnienie T. P. od ew. kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie dla Niego pełnomocnika z urzędu należy uznać za zasadne. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).