II SA/Kr 1492/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. R. na decyzję nr [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 23 września 2015 r., znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: 1. zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Kr 1492/15 w ten sposób, że zwolnić skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, 2. w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącej W. R. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, uzupełniony pismem z dnia 22 lutego 2016r., w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 23 września 2015r. Skarżąca oświadczyła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z pełnoletnimi synami M. R. (wiek: [...] lat) i J. R. (wiek [...] lata). Synowie skarżącej są bezrobotni, nie osiągają żadnego dochodu. Rodzina utrzymuje się wyłącznie pobieranego przez skarżącą świadczenia emerytalnego w wysokości 1.659,14 zł. Skarżąca ponosi wszelkie koszty związane z utrzymaniem i spłatą pożyczek między innymi na zakup opału. Odwołując się do danych publikowanych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych skarżąca podała, że minimalna kwota niezbędna do przeżycia to 485 zł, co dla trzech osób daje kwotę 1.445 zł miesięcznie. Kwota pozostająca jako "margines bezpieczeństwa" w wysokości 145 zł nie pozwala na opłacenie wpisu sądowego. Według oświadczenia w skład majątku skarżącej wchodzi dom o pow. 68 m2 oraz działka o pow. 0,30 ha. Na wezwanie referendarza w piśmie z dnia 22 lutego 2016r., skarżąca wyjaśniła, iż jej synowie pozostają bezrobotni, lecz nie posiadają statusu bezrobotnych, nie są zarejestrowani w urzędzie pracy. Z wykształcenia są technikami ogrodnikami. Ani skarżąca, ani osoby prowadzące z nią wspólne gospodarstwo domowe nie są posiadaczami pojazdów mechanicznych. Skarżąca nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Do pisma skarżąca dołączyła kserokopie następujących dokumentów i rachunków: wyciąg nr 31 i 32 z karty kredytowej, z którego wynika, iż całkowite zadłużenie wynosi 729,88 zł - przy limicie 1.000 zł, rachunek opłaty za gaz (luty 2016r.) na kwotę 169,27 zł, faktura VAT za usługi telekomunikacyjne – 69,48 zł ( luty 2016r.), rachunki opłat za energię elektryczną za okres od lutego do czerwca 2016r. – 124,50 zł miesięcznie, faktura VAT za dostawę i wody i odprowadzenie ścieków (styczeń 2016r.) – 117,42 zł, nieczytelne polecenie przelewu z dnia 15 lutego 2016r. na kwotę 74,52 zł, dwa pokwitowania wpłat z 16 lipca 2015r. za odpady komunalne i podatek od nieruchomości, faktura VAT za zakup lekarstw z 21 październik 2015r., dokument dostawy wyrobów węglowych z 28 sierpnia 2012r. wraz z kserem paragonu z tej samej daty, potwierdzenie wpłaty gotówki w wysokości 319,47 zł do kasy [...] "J" z dnia 16 grudnia 2014r., potwierdzenie wypłaty z kasy [...] kwoty 130 zł z dnia 29 grudnia 2014r., spłata zadłużenia kart kredytowych M. R. ( dwa różne numery rachunków ) w kwocie 110 zł i 100 zł z dnia 21 września 2015r., odcinki wpłat rat kredytowych do [...] Bank S.A. na kwotę 146,28 (9 luty 2016r.). Postanowieniem z dnia 14 marca 2016r. referendarz sądowy tut. sądu oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Referendarz sądowy uznał, iż nie zachodzą szczególne okoliczności, określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Referendarz wskazał, że skarżąca nie podała nawet szacunkowej wartości wydatków koniecznych związanych z codziennym utrzymaniem tj. opłat za zakup żywności, odzież, środki czystości, ewentualnie lekarstwa. Do pisma uzupełniającego skarżąca dołączyła kserokopie rachunków i faktur, które obejmują w dużej części wydatki z lat poprzednich. Mimo precyzyjnego wezwania skarżąca nie przedstawiła wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące z aktualnym saldem, nie wyjaśniła też dlaczego tego dokumentu nie przedstawia oraz nie przedłożyła kserokopii umów kredytowych czy aktualnych potwierdzeń spłat kredytów, o których pisze we wniosku. Nie wyjaśniła też czy nadal spłaca dwa kredyty za syna M. czy był to tylko incydentalny przypadek. Również fakt, iż skarżąca utrzymuje dwóch dorosłych synów, którzy mimo braku stałego zatrudnienia nie są nawet zarejestrowani jako osoby bezrobotne, poszukujące zatrudnienia nie może – w ocenie referendarza sądowego - przemawiać za tym, aby z tego tytułu ciężar ponoszenia kosztów postępowania przenosić na współobywateli. Wreszcie skarżąca nie wykazała, że w związku z trudną sytuacją materialną korzystała z pomocy państwa w jakimkolwiek zakresie, czy też aby z tego tytułu nie regulowała swoich zobowiązań terminowo. W. R. wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, wskazując, że nie wnosiła ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł. Skarżąca podniosła, że jest osobą starszą, nie prowadzi ewidencji swoich wydatków, stąd powołała się na dane rządowego Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych. Wydatki i dochody udokumentowała najlepiej jak umiała, nie zbiera jednak paragonów za każdy zakup żywności. Wniosła, aby przyjąć na poziomie 211,54 zł wydatki na żywność na osobę miesięcznie, wydatki na odzież na poziomie 19,51 zł na osobę miesięcznie, wydatki na środki higieniczne 17,87 zł miesięcznie, leki niespecjalistyczne 9,93 za osobę miesięcznie, pozostałe wydatki na poziomie 25,91 zł na osobę miesięcznie (dane opublikowane przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych za rok 2014 r.). Ponadto skarżąca udokumentowała wydatki na media w kwocie 420,19 zł za osobę miesięcznie, 69,48 zł za usługi telekomunikacyjne oraz przedstawiła fakturę dokumentującą jej wydatki miesięczne na leki specjalistyczne. Udokumentowała również, że zaciąga pożyczki i bieżące potrzeby niejednokrotnie finansuje kartą kredytową. Skarżąca przedstawiła dwa wyciągi z rachunku bankowego powiązanego z kartą kredytową - ostanie jakimi dysponowała i była w stanie pozyskać w terminie zakreślonym przez referendarza sądowego. Poinformowała, że nie posiada innych rachunków na których ma zgromadzone oszczędności. Ponadto fakt nieprzedłożenia trzeciego wyciągu z rachunku na którym występuje debet nie powinno być przesłanką do nieudzielenia pomocy. Skarżąca nie odszukała umowy kredytowej. Zdaniem skarżącej, jeśli dokumenty potwierdzające wpłaty nie stanowią wystarczającego dowodu na faktyczne ponoszenie kosztów pożyczek, należy ich po prostu nie uwzględnić w zestawieniu wydatków i nie może to stanowić samoistnej przesłanki nieudzielenia pomocy. Skarżąca nie twierdzi, że posiadanie dwóch bezrobotnych synów jest wystarczającym argumentem by z tego tytułu przenosić ciężar ponoszenia kosztów postępowania sądowego na współobywateli. Synowie są osobami pełnoletnimi, z pełną zdolnością do czynności prawnych i sami mogą decydować, czy poszukują pracy na własną rękę, czy poprzez urząd pracy, który w ich ocenie pozostaje nieefektywny. Skarżąca nie dysponuje gotówką w kwocie 500 zł i brak orzeczenia o zwolnieniu od wpisu może skutkować pozbawieniem prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw częściowo zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), przepisy przywołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy zmieniającej, stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu dotychczasowym. Ustawa nowelizująca weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015r. Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po 15 sierpnia 2015r., zatem zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 P.p.s.a., stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Obowiązek stron ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy również podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, czy dochody (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2004 r. sygn. FZ 463/04, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/GI 219/08). Według poglądów wyrażanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, podzielanych przez sąd w tej sprawie, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04). Okoliczność tą, tj. niemożliwość sfinansowania kosztów sądowych, strona powinna wykazać. Na wstępie wypada się odnieść do zarzutu skarżącej odnośnie orzeczenia w zaskarżonym postanowieniu ponad żądanie. Skarżąca oświadczyła bowiem w sprzeciwie, że przedmiotem wniosku o przyznanie prawa pomocy było zwolnienie od kosztów sądowych jedynie w zakresie wpisu od skargi. Powyższe twierdzenie nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Na k. 27-28 znajduje się wniosek sporządzony na urzędowym formularzu PPF. W pouczeniu formularza wyjaśniono, że gdy w rubrykach występuje tekst oznaczony znakiem "*", niepotrzebną treść należy skreślić (pkt 3). W rubryce 4, która dotyczy zakresu żądania, wykreślono jedynie sformułowanie "częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie". Prawidłowo więc referendarz sądowy zakwalifikował żądanie jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd po ponownym, dogłębnym zbadaniu akt sprawy, stwierdził, że sytuacja majątkowa skarżącej uzasadnia zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. W ocenie sądu, dane zawarte we wniosku i pismach skarżącej, poparte kserokopiami dokumentów są wystarczające dla ustalenia jej kondycji finansowej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika niezbicie, że skarżąca uzyskuje niewielki dochód, który w całości przeznacza na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Trudno zatem mówić, że uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 500 zł mogłoby nastąpić bez znacznego uszczerbku dla utrzymania skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego w pozostałym zakresie. Miał przy tym na uwadze, że wpis od skargi stanowi najwyższą opłatę sądową w niniejszej sprawie, a ewentualne dalsze koszty sądowe będą w niższej wysokości, ponadto skarżąca będzie miała czas na poczynienie oszczędności na ich pokrycie. Rozpatrując sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego tut. sądu z dnia 14 marca 2016r. nie można było również stracić z pola widzenia, że w piśmie tym skarżąca wyraźnie wskazała, że jej zamiarem było złożenie wniosku jedynie w zakresie częściowego zwolnienia z kosztów sądowych. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 orzekł jak w sentencji.