II SA/Kr 15/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 19 października 2007r. znak. [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. W dniu [...] marca 2008r. J. M. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na niskie dochody rodziny, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów, ciężką sytuację bytową związaną ze spłatą kredytów i pożyczek zaciągniętych na zakup i remont domu. Wskazuje, iż całość jego emerytury w kwocie 1900 zł przekazano do Banku [...] na poczet spłaty zaciągniętych kredytów na kwoty 100 000,00 zł, pożyczki 8000 zł z pracy, spłaty powstałego na bieżąco debetu na rachunku oszczędnościowym. Wnioskodawca wykazuje również koszty utrzymania na około 1300 zł miesięcznie. Zdaniem Sądu, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką pełnoletnich dzieci. Rodzina utrzymuje się z emerytury wnioskodawcy w kwocie – wg. oświadczenia strony – 1900,00 zł, dochodu z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę strony w wysokości około 2000,00 zł oraz wynagrodzenia za pracę syna R. M. w wysokości 450,00 zł miesięcznie. Pozostała dwójka dzieci jest bezrobotna. Zatem, według oświadczenia skarżącego, dochody miesięczne rodziny wynoszą 4 350 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada dom jednorodzinny pow. 250 m2 w Z., zakupiony w 2000 roku na kredyt oraz działkę, na której posadowiony jest dom. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Podaje, iż na bieżącym rachunku widnieje debet, a jedyne dobro ruchome jakie posiada to samochód osobowy Ford z 1999 roku o wartości rynkowej około – jak podaje – 14 000,00 zł. Na podstawie dokumentów nadesłanych na wezwanie Sądu, orzekający stwierdza, iż przychody Z. M., żony skarżącego, osiągnięte w 2007 roku z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej wraz z dochodami z najmu wyniosły łącznie 145 792,72 zł. Przychód zaś po odliczeniach składek określonych w ustawie z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych wyniósł 140 791,87 zł. Dochody syna R. M. za okres od dnia [...].09.2007r. do dnia [...].12.2007r. kształtowały się na poziomie 5900,00 zł brutto. Stan konta Z. M. na dzień [...].03.2008r. wskazuje debet w wysokości 9 997,85 zł. Na konto to wpływa emerytura J. M. w wysokości 2008,30 zł ( brutto 2460,77 zł ). Z przedstawionych dokumentów wynika ponadto, iż rata kredytu spłacanego przez wnioskodawcę wynosi około 860,00 zł wg. stanu zadłużenia na dzień [...].01.2008r. w wysokości 83 311,36 zł. Skarżący przedstawia szereg dokumentów świadczących o ponoszonych przez niego wydatkach tj. przedstawia dokumenty poświadczające wydatki z tytułu składki ubezpieczeniowej w "[...]" w wysokości 6600 zł rocznie. Przedstawia należność J. M. z tytułu odprowadzenia ścieków w wysokości 2 178,11 zł. Wykazuje przekazy pocztowe, których nadawcą jest R. M. w wysokości 200,00 zł na rzecz K. K. Wykazuje obciążenie na rzecz ENION w wysokości 3496 zł rocznie, wywóz odpadów – 223 zł rocznie. Przedstawia też faktury VAT na zakup telefonu komórkowego w wysokości 122 zł, a także szereg rachunków za usługi telekomunikacyjne dla Z. M. w wysokości miesięcznie 122 zł. Ponadto dostarcza zaświadczenie o wysokości podatku od nieruchomości za rok 2007 na kwotę 500 zł oraz faktury VAT wystawione na syna R. M. za usługi telekomunikacyjne na kwoty : 608,46 zł, 589,49 zł, 558,02 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowane zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów rodziny osiąganych z tytułu prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej oraz emerytury wnioskodawcy, a także wynagrodzenia za pracę jego syna, posiadany majątek, samochód - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zdaniem orzekającego, skarżący przy zakreślonych wydatkach rzędu 1300,00 zł miesięcznie, w kontekście osiąganych przez całą rodzinę dochodów, majątku, wydatkach, których nie można uznać za niezbędne ( np. opłaty miesięczne za usługi telekomunikacyjne w wysokości około 600,00 zł, czy zakup telefonów komórkowych ) jest w stanie zaoszczędzić stosowne kwoty środków finansowych, konieczne dla uiszczenia należnych opłat sądowych, które na tym etapie postępowania wynoszą 500,00 zł. W tym miejscu orzekający pragnie również dodać, iż fakt spłaty kredytów sam w sobie nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte zaś przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Ponadto orzekający pragnie stwierdzić, iż z powszechnie dostępnych źródeł informacji wynika, że syn wnioskodawcy R. M. prowadzi działalność gospodarczą po nazwa firmy "[...]" pod adresem zamieszkania również [...] w Z. Sąd stwierdza, iż wnioskodawca w swym wniosku o przyznanie prawa pomocy pominął te informacje, które ze swej istoty są bardzo ważne i zasadnicze dla rzetelnej oceny sytuacji materialnej proszącego o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata, Sąd uznał, iż strona również nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia ew. pełnomocnika z wyboru w sprawie. Rodzina wnioskodawcy posiada bowiem stały, pewny dochód z trzech źródeł i majątek . Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości ( domu jednorodzinnego, mieszkania czy działki ) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. Udokumentowane zaś przez skarżącego wydatki nie zawsze należą do koniecznych i niezbędnych do życia, ponieważ nie można za takie uznać np. znacznych wydatków na rozmowy telefoniczne. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata należy uznać za bezzasadne i nieadekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu Sąd pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niego adwokata byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia kosztów sądowych ( na aktualnym etapie postępowania jest to kwota 500,00 zł należna jako wpis sądowy od złożonej skargi ) oraz ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).