II SA/Kr 15/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o ustanowienie radcy prawnego wskutek wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 kwietnia 2009r. oddalającego wniosek J. M. o ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 19 października 2007r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia : oddalić wniosek skarżącego o ustanowienie radcy prawnego z urzędu W dniu 23 lutego 2009 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J. M., na urzędowym formularzu, o ustanowienie radcy prawnego, w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 19 października 2007 roku w przedmiocie nakazu rozbiórki. We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żona oraz trójką pełnoletnich dzieci. Ich miesięczny dochód wynosi 5200 zł i stanowi go świadczenie emerytalne skarżącego w wysokości [...] zł, dochód żony ok. [...] zł oraz wynagrodzenie za pracę syna R. M. w wysokości [...] zł. Córka jest studentką i nie osiąga żadnych dochodów. Również syn M. M. nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów. Według oświadczenia skarżącego w skład posiadanego majątku wchodzi dom o pow. 250 m2 oraz samochód osobowy z 1999r. Dom znajduje się w trakcie generalnego remontu i na ten cel został zaciągnięty kredyt w Banku [...] na kwotę 100000 zł. Ponadto skarżący ma zaciągniętą pożyczkę w kasie zapomogowo-pożyczkowej w kwocie 18000 zł a na koncie bankowym widnieje debet w wysokości 13 000 zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy J. M. podniósł, że nie stać go na opłacenie adwokata lub radcy prawnego do napisania skargi kasacyjnej - co wiąże się z kosztem ok. 400 zł. Gdyby miał kwotę 500 zł to opłaciłby skargę "i nie byłoby żadnego problemu". W związku z tym, że dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, Sąd wezwał go do uzupełnienia wniosku. W dniu 17 marca 2009 roku do Sądu wpłynęło pismo skarżącego z dnia 12 marca 2009 roku wraz z załącznikami W dniu 22 kwietnia 2009r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wydał postanowienie oddalające wniosek skarżącego o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że z treści samego wniosku wynika, iż uzyskiwany przez skarżącego miesięczny dochód pozwala na poniesienie przez niego kosztów związanych z ustanowieniem kwalifikowanego zastępstwa prawnego w sprawie bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny. Dlatego Sąd działając na zasadzie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270) oddalił wniosek o ustanowienie radcy prawnego. W dniu 8 maja 2009r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sprzeciw J. M. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22.04.2009r., sygn. akt SA/Kr 15/08. W uzasadnieniu sprzeciwu J. M. podniósł, że podtrzymuje swoje twierdzenia dotyczące sytuacji rodzinnej, materialnej i bytowej. Zarzucił, iż Sąd błędnie ustalił wysokość dochodu żony, wysokość spłacanego kredytu. Błędne są także wnioski Sądu, że nie wszystkie opłaty są konieczne (np. za studia córki), a koszty postępowania sądowego mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi. Trudno również prowadzić działalność gospodarczą bez telefonu lub samochodu, za który uiścić należy obowiązkowe ubezpieczenie OC. Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku J. M. w przedmiocie ustanowienia radcy prawnego z urzędu nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku. Na podstawie art. 245 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 i § 3). Natomiast zgodnie z brzmieniem przepisu art. 246 par. 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Fakty podane przez skarżącego dotyczące wysokości jego dochodu oraz zamieszkującej z nim wspólnie rodziny, stanu majątkowego oraz okoliczności dotyczące stanu zdrowia pozwalają przyjąć, iż skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też Sąd uznał, iż brak jest podstaw do przyjęcia, iż skarżący nie jest w stanie ponieść w ogóle kosztów postępowania. Biorąc to pod uwagę Sąd oddalił wniosek skarżącego o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o ustanowienie kwalifikowanego pełnomocnika, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Z powyższego wynika, że to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym, winien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwalała na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Podzielić należy pogląd zaprezentowany w tej sprawie uprzednio przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie (postanowienie z dnia 28.08.2008r., sygn. akt n OZ 848/08, k. 129 akt), że dochody żony nie są tak niskie jak wynika to ze zmiennych twierdzeń skarżącego. Początkowo podawał on, że żona osiąga dochód ok. [...] zł, a później wspominał już o kwocie [...] zł. Nadto przyjmując za wiarygodne dane wskazane we wniosku, to wynika z nich, że rodzina wnioskodawcy dysponuje stałymi miesięcznymi dochodami w wysokości ok.5200 zł. (dochody wnioskodawcy, jego żony i syna R. M.), a niezbędne wydatki wynoszą ok. 1500 zł (wraz z alimentami). Podzielić należy, już poprzednio wyrażany pogląd, iż zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Sytuacja taka pozwala na poczynienie starań w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów związanych z wynagrodzeniem pełnomocnika z wyboru. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając powyższe Sąd uznał, że skarżący nie wykazał w sposób przekonywujący, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny: w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 243, art. 244 art. 245 § l i 3 oraz art.246 § l pkt 2 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak na wstępie.