II SA/Kr 1500/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2012r na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 27 lipca 2012r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą w 2/5 części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi , II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 10 grudnia 2012r. skarżąca J. J., działając przez swego pełnomocnika, złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 27 lipca 2012r. wydaną w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na małe dochody, duże koszty utrzymania, liczne zobowiązania kredytowe. Dodaje, iż posiada kilka nieruchomości, jednakże są one zajęte przez ZUS bądź też prowadzona jest na nich egzekucja komornicza. Jedna z działek zastawiona jest natomiast pod kredyt w wysokości 125 000,00 zł w [...] Bank. Wskazuje, iż ma na utrzymaniu dwie córki, na jedną z nich płaci alimenty, druga zaś jej na jej bezpośrednim utrzymaniu. Posiadany samochód jest obciążony zastawem bankowym przewyższającym jego wartość. Ponadto ma wysoki dług stwierdzony prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w K.. Utrzymuje się z niewielkich dochodów z działalności gospodarczej będąc jednocześnie w bardzo trudnej sytuacji w związku z zaległościami kontrahentów, dla których wykonuje prace. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z pełnoletnią córką. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawczyni jest dochód z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w wysokości – wg. oświadczenia – 3000-3500 zł. Córka skarżącej została zwolniona z pracy 30.10.2012r. – obecnie szuka zatrudnienia. Skarżąca wskazuje na miesięczne koszty utrzymania mediów - czynsz 820 zł, prąd 927 zł, leasing I- 1920, III- 920, III- 6050 zł. Kredyty raty – I- 4250, II 721, III 685 zł, IV – 950 zł V – 1870 zł. Podatek od nieruchomości rocznie – 2500 zł, 360 zł, 16 500 zł oraz 220 zł. Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiada ona cztery nieruchomości gruntowe - działkę przemysłową [...] o pow. 7 ha, działkę K. - 12 arów budowlane, 38 arów rolne, działkę rolną w B. koło O. o pow. 7 ha oraz działkę budowlaną K. o pow. 86 arów. Ponadto – jak wynika z akt sprawy - posiada mieszkanie w K.. Skarżąca wskazuje, iż posiadane nieruchomości objęte są sądowym zakazem zbycia, w związku z czym nie ma możliwości ich sprzedaży bądź zaciągnięcia kredytu, dla którego byłyby zabezpieczeniem. Kolejna nieruchomość jest niezbywalna, gdyż na jej terenie znajduje się wał przeciwpowodziowy oraz międzywale, wobec czego nie ma możliwości jej zagospodarowania w jakikolwiek sposób. Skarżąca wykazuje samochód osobowy [...] w kredycie od kwietnia 2012r. Nie wykazuje oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów skarżącej w wysokości – wedle oświadczenia – około 3500 zł, w odniesieniu do wykazanych wydatków, braku oszczędności, problemów z kontrahentami odbijających się na kondycji prowadzonej firmy, aktualnej konieczności utrzymania córki nie posiadającej własnego dochodu - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w części od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym częściowe ( w 2/5 części ) zwolnienie od wpisu sądowego. Nie widzi się zaś podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakty, iż skarżąca uzyskuje jednak stałe miesięczne dochody z tytułu prowadzonej działalności, obraca zatem na bieżąco środkami finansowymi a działalność ta, mimo przejściowych problemów nadal musi być opłacalna, w innym wypadku uległaby likwidacji. Skarżąca wskazuje jako obciążenie kredyty samochodowe oraz kredyt pod zastaw jednej z posiadanych nieruchomości. Jednakże orzekający pragnie nadmienić, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów bankowych nie stanowi jeszcze przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, a spłata zobowiązań z tytułu kredytów czy rat leasingowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy, szczególnie w zakresie całkowitym ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Skarżąca posiada znaczny majątek nieruchomy, 4 działki, w tym trzy w K. o znacznej powierzchni ( 7 ha w [...], 86 arów w B. ). Nadal pozostaje ich właścicielem. Nie wykazuje nadzwyczajnych okoliczności obciążających budżet domowy jak np. specjalistyczne koszty leczenia. Poza tym skarżąca działa przez profesjonalnego pełnomocnika, pomimo, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest konieczny. Fakt ten nie przesądza jeszcze o odmowie przyznania prawa pomocy jednakże również brany jest pod uwagę przy ocenie całokształtu sytuacji materialnej ubiegającego się o pomoc. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia 2/5 części wpisu sądowego, uwzględniając wysokość tegoż wpisu, aktualną konieczność utrzymywania niepracującej córki oraz wykazane kłopoty z kontrahentami i trudności z wyegzekwowaniem od nich należności za wykonane prace oraz wykazane koszty utrzymania - należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia aktualnie wymaganych kosztów w części nie naraża skarżącej na pogorszenie jej warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).