II SA/Kr 1501/15

Straszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2016r na posiedzeniu niejawnym wniosku A. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 września 2015r. Nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów za nieuzasadnione p o s t a n a w i a 1. zwolnic skarżącą od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi kasacyjnej, 2. w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 26 stycznia 2016r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w formie wpisu należnego od skargi kasacyjnej w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 września 2015r. wydane w przedmiocie uznania zarzutów za nieuzasadnione. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, ciężką sytuację materialną. Wskazuje, iż mąż jest osobą bezrobotną, sama jest jedynym żywicielem rodziny, a głównym źródłem utrzymania jest dochód z tytułu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej oraz renta babci. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, dwoma córkami oraz babcią. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód osiągany przez skarżącą z tytułu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej w wysokości około 1800 zł oraz renta babci w kwocie 1500 zł. Małżonek skarżącej jest osobą bezrobotną, bez świadczeń. Opłaty miesięczne to czynsz za mieszkanie 450 zł, prąd 120 zł, gaz 150 zł, telefon 450 zł, koszty leczenia babci ok. 1000 zł. Z oświadczenia skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż posiada udział wynoszący ¼ nieruchomości o pow. 100 m2 na [...] o wartości ok. 40 000 zł oraz mieszkanie 47 m2 o wartości ok. 160 000 zł. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych należnych na obecnym etapie postępowania bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości ok. 3300 zł w przeliczeniu na 5 osób, wykazane obciążenia budżetu domowego, bezrobocie męża wnioskodawczyni - w odniesieniu do oświadczonych i zwyczajowych podstawowych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi kasacyjnej. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej w szczególności jej relatywnie niskie dochody i ich nieprzewidywalność związaną z charakterem prowadzonej działalności, wykazane koszty i obciążenia budżetu domowego – uiszczenie obecnie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych, natomiast zwolnienie skarżącej od wpisu sądowego zapewni jej przewidziane Konstytucją RP prawo do sądu. Natomiast nie widzi się podstaw do pełnego zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż rodzina skarżącej posiada stały dochód, mąż skarżącej jest osobą w sile wieku – wnioskodawczyni nie wskazuje, iż jego bezrobocie spowodowane jest np. złym stanem zdrowia czy innymi, subiektywnymi przeszkodami, a zatem potencjalnie sytuacja małżonków może w przyszłości się poprawić kiedy mąż podejmie zarobkową działalność. Rodzina posiada nieruchomość , która może przynosić dochody, jeśli jej właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych, może też stanowić zastaw pod ewentualny kredyt. Nie wykazuje nadzwyczajnych okoliczności – jak np. szczególne koszty leczenia – wpływających w sposób istotny na budżet domowy. Skarżąca działa również przez profesjonalnego pełnomocnika. Fakt ten, sam z siebie nie przesądza jeszcze o odmowie pełnego zwolnienia od kosztów sądowych jest jednakże oceniany w całokształcie przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w części należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).