II SA/Kr 1526/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 22 września 2016r. znak. [...] w przedmiocie wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom p o s t a n a w i a I. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu . W dniu 24 stycznia 2017r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję SKO w [...] z dnia 22 września 2016r. wydaną w przedmiocie wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z uwagi na niskie dochody rodziny, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów. Wskazuje iż utrzymuje się jedynie z dochodów z gospodarstwa rolnego, jednakże w czerwcu 2016r nawiedziła go klęska żywiołowa niszcząc 80% upraw oraz pokrycia dachowe na budynkach gospodarczych oraz mieszkalnym. Skarżący ma zaciągnięty kredyt bankowy w kwocie 40 000 zł, pobiera także zasiłek rodzinny oraz paczki żywnościowe na dzieci. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwiema córkami. Utrzymuje się z dochodu z prowadzonego ponad 7 ha gospodarstwa rolnego. Jak wskazuje – otrzymuje również zasiłek rodzinny w kwocie 248 zł oraz paczki żywnościowe dla dzieci z GOPS w [...]. Jako zobowiązania miesięczne skarżący wymienia ratę KRUS 250 zł, prąd 150 zł, woda 55 zł, telefon 110 zł, podatek 75 zł, gaz 100 zł plus koszty zakupu węgla rocznie 4000 zł oraz koszty spłaty kredytu w kwocie 40 000 zł z ratą półroczną około 7700 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżący na własność posiada dom o pow. 120 m2, nieruchomość rolną o pow. 7,29 ha, budynki gospodarcze, stodołę, maszyny rolnicze, ciągnik, samochód osobowy. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Skarżący, na wezwanie orzekającego przedstawia szereg dokumentów potwierdzających miesięczne wydatki, a także wyciąg z konta bankowego, na którym wg. stanu z dnia 6 lutego 2017r. widnieje saldo w kwocie 6 966 zł. Oświadcza, iż dopłata z UE za 2016r powinna wynieść ok. 8000 zł, choć jeszcze decyzji co do wysokości nie otrzymał z ARIMR, otrzymał natomiast dofinansowanie, pomoc dla producentów rolnych w kwocie 3222 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę specyficzną sytuację finansowa rodziny związaną z klęską żywiołową, która nawiedziła gospodarstwo w 2016r uniemożliwiając zebranie plonów , bieżące obciążenia budżetu domowego określone na kwoty łącznie około 740 zł plus opłata za węgiel, wyżywienie oraz spłata raty półrocznej w kwocie ok. 7800 zł , fakt korzystania z pomocy GOPS w formie paczek żywnościowych dla dzieci - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i najbliższych ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zwalniając zatem skarżącego od kosztów sądowych umożliwia się mu skorzystanie z konstytucyjnego prawa obywatela do sądu. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie adwokata, uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawca ma bowiem możliwość dalszego zarobkowania na posiadanych ponad 7 ha gruntach, ma maszyny, samochód osobowy, ma pieniądze na spłatę kredytu. Wykazuje także dopłaty z UE, specjalne dofinansowania dla producentów rolnych, a na rachunku bankowym kwotę ok. 7000 zł. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Przy ocenie przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie przyznania adwokata z urzędu bierze się pod uwagę jedynie sytuację materialną, finansową wnioskodawcy, a nie charakter czy okoliczności sprawy bądź też potrzebę udziału w niej kwalifikowanego pełnomocnika ze względu na jej skomplikowany charakter. Stąd podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niego adwokata byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym pełnym zwolnieniu wnioskodawcy od kosztów sądowych nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).