II SA/Kr 1536/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Brachel-Ziaja (spr.) Sędziowie NSA Jan Zimmermann WSA Robert Sawuła–del Protokolant Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi M. D., S. D. i A. B. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Wojewody M. na rzecz skarżącej A. B. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] 2004 r., znak:[...], Wojewoda M. na podstawie art. 138 par. 2 k.p.a. oraz art. 9a, art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 z późn. zm./, po rozpatrzeniu odwołania M. D., S. D. i A. B. od decyzji Starosty L. z dnia [...] 2004 r. znak [...] o odmowie zwrotu na ich rzecz nieruchomości położonej w Limanowej, oznaczonej uprzednio jako parcela budowlana nr 200/2 i parcela gruntowa nr 536/13 o łącznej pow. 0,0432 ha. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda M. stwierdził, co następuje: M. i S. D. oraz A. B. wystąpili z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości, która została od nich nabyta na rzecz Skarbu Państwa notarialną umową sprzedaży z dnia [...] 1990 r, . na cel uzasadniający wywłaszczenie zgodnie z art. 50 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jako niezbędna na budowę osiedla mieszkaniowego, spółdzielczego w L., zgodnie z planem realizacyjnym zatwierdzonym decyzją z dnia [...]1979 r. Nr: [...], wydaną przez Wojewódzkie Biuro Planowania Przestrzennego, Architektury i Nadzoru Budowlanego w N. Starosta L. działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach według, których Skarb Państwa nabył przedmiotową nieruchomość w drodze umowy kupna, takiej samej, jak każda inna tego rodzaju umowa. Uzgodniona ze współwłaścicielami i wypłacona im kwota nie była żadnym odszkodowaniem lecz ceną sprzedaży; umowną ustaloną w negocjacjach. Skoro więc, przedmiotowa nieruchomość nie została wywłaszczona, to tym samym nie może ona podlegać zwrotowi na podstawie przepisu art. 136 ust. 3 w zw. z art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W odwołaniu od powyższej decyzji M. i S. D. oraz A. B. wnieśli o jej zmianę poprzez uwzględnienie żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Odwołujący się zarzucili, że przytoczone przez organ pierwszej instancji w uzasadnieniu rozstrzygnięcia argumenty są sprzeczne z okolicznościami faktycznymi, w których doszło do "nabycia" na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości. Sprzedaż nieruchomości została wymuszona, a narzucona zbywającym cena nie uwzględniała rzeczywistej wartości gruntu w centrum miasta; była kilkakrotnie niższa od ówczesnej ceny rynkowej. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Wojewoda M. stwierdził, że nabycie nieruchomości, której dotyczy wniosek o zwrot nastąpiło umową sprzedaży. W aktach sprawy znajduje się notatka służbowa spisana w dniu [...] 1989 r. z negocjacji przeprowadzonych w Urzędzie Miasta i Gminy L. z współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości, którzy zaakceptowali proponowaną im cenę. Fakt ten ma doniosłe znaczenie gdyż zgodnie z art. 53 ust. 1 tekstu pierwotnego ustawy, wywłaszczenie mogło nastąpić tylko wówczas, gdy nieruchomość nie mogła być nabyta w drodze umowy. Ustawa nie zawierała żadnych przepisów szczególnych dotyczących treści i formy umowy kupna nieruchomości, a wobec tego w pełnym zakresie mają do niej zastosowanie przepisy prawa cywilnego, a wpis do księgi wieczystej nowego podmiotu własności wywiera te same skutki, co w każdym innym przypadku. Umowa o przeniesieniu na rzecz Skarbu Państwa lub gminy własności nieruchomości niezbędnej na cele publiczne jest umową kupna nieruchomości taką samą jak każda inna tego rodzaju umowa, a wobec tego stosuje się do niej wszystkie przepisy prawa cywilnego. Równość statusu wszystkich uczestników obrotu cywilnoprawnego oznacza, że Skarb Państwa lub gmina, nabywając z zachowaniem przepisane j prawem formy własność nieruchomości, korzystają z tej samej ochrony własności, co inne podmioty. Poprzedni właściciel, który zbył nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej w okresie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., bez szczególnej podstawy prawnej nie może występować na drogę administracyjną z żądaniem zwrotu. Dlatego też, wedle Wojewody M., stosownie do treści art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - przedmiotowa nieruchomość nie podlega zwrotowi, gdyż została nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej w czasie obowiązywania ustawy o gospodarce i wywłaszczaniu nieruchomości, a w związku z tym nie może być traktowana jako nieruchomość wywłaszczona. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K., skarżący M. i S. D. oraz A. B. zarzucili, że zawarta z nimi umowa sprzedaży przedmiotowej nieruchomości nie może być traktowana, jako zwyczajna umowa cywilnoprawna z uwagi na zawarcie jej pod rygorem wywłaszczenia i spłaty należnego odszkodowania w comiesięcznych ratach przez okres 50 lat. Faktycznie byli więc oni przymuszeni do zawarcia tej umowy. Dlatego też uważają, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące zwrotu nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda M. podniósł, że; - nowelizacja ustawy o gospodarce nieruchomościami, która weszła w życie z dniem 22 września 2004 r, w przepisie art. 216 rozszerzyła zakres jej stosowania na nieruchomości nabyte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu, - aczkolwiek zbycie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło w drodze czynności cywilnoprawnej, to strona nie miała swobody kontraktowania z uwagi na zagrożenie przymusowym odjęciem prawa własności. - umowa sprzedaży określa cel, na jaki nabywana nieruchomości ma być wykorzystana. W związku powyższym Wojewoda pozostawił do uznania Sądu możliwość uznania przedmiotowej nieruchomości, jako wywłaszczonej. Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpatrując skargę, zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Jak trafnie zauważa w odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski, przepis art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami został zmieniony przez art. 1 pkt 141 ustawy z dnia 28.11. 2003 r./Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492/, zmieniającej ustawę z dniem 22. 09. 2004 r. Wprowadzony nowelą ustęp 2 pkt. 3 do art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami w obowiązującym brzmieniu stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu tli stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz127, z późn. zm./. Oznacza to, że do nieruchomości nabytych na podstawie powołanej ustawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Zatem - co trzeba stwierdzić - już w czasie odwołania i wydawania decyzji przez organ II instancji obowiązywał przepis art. 216 ust. 2 w nowym ujęciu, zmienionym powołaną wyżej nowelą, czego organ odwoławczy nie wziął pod uwagę, analizując stan faktyczny sprawy na gruncie nieaktualnego stanu prawnego. Dlatego też konstatacja organu odwoławczego zawarta w uzasadnieniu decyzji, iż do nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa na podstawie umowy cywilnoprawnej pod rządami ustawy wywłaszczeniowej z dnia 29 kwietnia 1985 r., nie mają zastosowania przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości, chociażby umowy te zostały zawarte w związku ze wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, nie przystaje do obowiązującego stanu prawnego. Organ odwoławczy rozpatrując odwołanie ma obowiązek stosować przepisy obowiązujące w dacie orzekania (art. 6 k.p.a.). Zmiana przepisów prawa materialnego w toku postępowania administracyjnego, między wydaniem decyzji w pierwszej instancji, a rozpatrzeniem odwołania zobowiązuje organ odwoławczy do uwzględnienia nowego stanu pewnego, jeżeli z nowych przepisów nie wynika inny skutek, /por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7. 05. 2002 r. ,111 RN59/01, OSNP 2003/3/56A Skoro zaś, powołany wyżej przepis art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w nowym brzmieniu poszerza zakres stosowania przepisów rozdziału 6 działu III na nieruchomości n a b y t e na podstawie ustawy z dnia 29. 04. 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, to należało rozpatrzyć sprawę w świetle przepisu art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 znowelizowanej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Pojęcie nabytych nieruchomości w ujęciu omawianego przepisu obejmuje bowiem swoim zakresem zarówno nieruchomości wywłaszczone sensu stricto, jak i nabyte na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej w związku z wszczętym postępowaniem wywłaszczeniowym. Skoro ustawa o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 08. 1997 r. poprzez nową redakcję art. 216 dopuściła możliwość stosowania przepisów o zwrocie nieruchomości odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy wywłaszczeniowej z dnia 29 kwietnia 1985 r., to sprawa wymagała przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości. Nie zostały bowiem w ogóle poczynione ustalenia faktyczne niezbędne dla prawidłowego rozstrzygnięcia co do istoty w sprawie o zwrot nieruchomości. W szczególności nie ustalono; czy zaistniała materialnoprawna przesłanka zwrotu nieruchomości w postaci jej zbędności na cel, dla którego wszczęto postępowanie wywłaszczeniowe i w związku z nim nabyto ją na rzecz Skarbu Państwa. W myśl powyższego przy ponownym rozpatrzeniu sprawy koniecznym będzie najpierw precyzyjne ustalenie celu wywłaszczenia (nabycia) przedmiotowych nieruchomości, aby następnie móc dokonać oceny czy nieruchomość stała się dlań zbędna, przy zastosowaniu kryteriów wprowadzonych,, pkt 1 i 2 ust. 1 art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Bowiem roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części powstaje z chwilą kiedy stała się ona zbędna stosownie do przepisu art. 137, na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.(art. 136 ust. 3 u.g.n.) W związku z powyższym należy stwierdzić, że organ odwoławczy orzekając w odniesieniu do przedmiotowych nieruchomości naruszył przepisy prawa materialnego tj. art. 216 ust. 2 pkt 3 i art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 . ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przepisy postępowania, (art. 6,7,8,9,i 77 k.p.a.), które naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 par 1 pkt 1 lit "a" i lit "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylając decyzję obu instancji wydanych w ramach postępowania administracyjnego. Takie rozstrzygnięcie sięgające "w głąb" sprawy jest w tym wypadku niezbędne dla końcowego jej załatwienia w myśl przepisu art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.