II SA/Kr 155/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2010r na posiedzeniu niejawnym wniosku L.J. i A.J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 16 listopada 2009r. Nr [....] w przedmiocie warunków zabudowy i zagospodarowania terenu p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżących w od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, II. w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [....] lutego 2010r. skarżący L.J. i A.J. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 16 listopada 2009r. wydaną w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na brak dochodów, bezrobocie obydwojga małżonków, konieczność utrzymania dwójki małoletnich dzieci. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe wraz z dwoma synami. Źródłem utrzymania rodziny jest pomoc od najbliższych – w szczególności matki i teściowej, która polega na opłacaniu wszelkich kosztów utrzymania zarówno domu i mieszkania jak też żywności i ubiorów. Obydwoje skarżący są osobami bezrobotnymi, na dowód czego przedkładają stosowne zaświadczenia z GUP W K. Skarżący – jak oświadczają, pozostają bezrobotni od roku i stale, aktywnie poszukują pracy. Z oświadczeń skarżących znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż posiadają oni dom o pow. 135 m2 oraz mieszkanie o pow. 36 m2 w K. Ponadto, jak wynika z akt sprawy są oni również właścicielami zabudowanej działki w K. , która przylega do ulicy [....] . Skarżący nie wykazują faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Wskazują ponadto, iż posiadają dwa rachunki bankowe, jednakże nie ma na nich żadnych środków ( nie przedstawiają stosownych dokumentów bankowych ) , na wezwanie o przedstawienie zeznania podatkowego za ostatni rok - odpowiadają, że nie osiągnęli oni żadnego dochodu. Skarżący przedstawiają natomaist dokumenty potwierdzające otrzymywanie zasiłku rodzinnego na dzieci oraz faktury za media. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu, należnego na obecnym etapie postępowania w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności brak własnych dochodów, bezrobocie utrzymujące się od roku, konieczność utrzymania dwójki dzieci nie osiągających własnych dochodów - w odniesieniu do zwyczajowych, podstawowych i udokumentowanych wydatków na utrzymanie ( opłacanych ze środków otrzymywanych od rodziny ), deklarowanego braku oszczędności - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie stron od tegoż wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżących - uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów postępowania w całości mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie i dzieciom podstawowych potrzeb życiowych. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich od wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego wpisu sądowego, umożliwiając tym samym wnioskodawcom realizację konstytucyjnej zasady prawa obywatela do sądu, należy uznać za zasadne. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych przez nich danych i oświadczeń, a także stanu majątkowego - do takich osób, którym przysługiwałoby prawo pomocy w pełnym zakresie obecnie jednak nie należą. Nie widzi się zatem podstaw do całkowitego zwolnienia skarżących od kosztów sądowych. Rodzina bowiem posiada znaczny majątek. Posiada dom jednorodzinny oraz mieszkanie. Korzysta z obu tych nieruchomości, choć nie jest to niezbędne do codziennej egzystencji i jedną z nich wnioskodawcy mogliby wykorzystać w celu uzyskania pożytków. Z akt sprawy wynika także , iż wnioskodawcy są właścicielami działki w K. i planują na tym terenie inwestycję w formie "budowy wjazdu z działki drogowej na działkę przy ul. [....] w K". Świadczy to jednoznacznie, iż skarżący, planując przedmiotową inwestycję, muszą mieć środki finansowe, które pozwolą ją przeprowadzić. Posiadanie tak znacznego majątku, planowanie inwestycji będącej przedmiotem niniejszej sprawy sądowo administracyjnej, nie pozwala na uznanie, iż w ich sytuacji majątkowej spełnione zostały przesłanki do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Także aktywność wnioskodawców w poszukiwaniu pracy, która w przyszłości może poskutkować znalezieniem odpowiedniego zatrudnienia daje potencjalnie możliwość wygenerowania w przyszłości środków finansowych na dalsze, ewentualne koszty. Rodzina posiada – jak wskazano - znaczny majątek w formie domu jednorodzinnego , mieszkania, który zawsze jego właścicielowi może służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, jeśli brakuje mu bieżących środków finansowych, bądź przynosić pożytki innego rodzaju np. być wydzierżawiony, wynajmowany itp - daje zatem możliwość zarobkowania i osiągania pożytków, a co za tym idzie zgromadzenia stosownych środków finansowych dla ew. dalszych kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, iż wyłożenie przez stronę środków finansowych na koszty sądowe jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu tychże kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).