II SA/Kr 1551/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 15 października 2013 r. znak: [...] w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione p o s t a n a w i a wniosek oddalić Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę A. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 15 października 2013 roku w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione. W dniu 18 grudnia 2013 roku do tut. sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie w całości od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. We wniosku A. K. oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną H. K.. Ich miesięczny dochód wynosi 3.300 zł i stanowi go emerytura skarżącego w wysokości 2.200 zł oraz emerytura jego żony w wysokości 1.100 zł. Wnioskodawca nie dysponuje majątkiem nieruchomym. Posiada zasoby pieniężne na rachunku ROR w wysokości 5.000 zł. Żona posiada na rachunku ROR środki finansowe w wysokości 3.000 zł. Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, iż jest nie znającym prawa emerytem liczącym 8.. lat. Dochody z emerytury wydaje na życie i świadczenia. Dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji materialnej skarżącego, dlatego został on wezwany do uzupełnienia wniosku o dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe. W odpowiedzi na wezwanie A. K. oświadczył, że na życie wydaje wraz z żoną średnio 3.000 zł miesięcznie. Skarżący dodał, iż sprawa go nie dotyczy, ale jako były radny nie może pogodzić się z korupcyjnym działaniem architektury. Do pisma skarżący dołączył kopie następujących dokumentów: zestawienia operacji na rachunku bankowym A. K. za okres od 1 grudnia 2013 roku do 8 stycznia 2014 roku, zestawienia operacji na rachunku bankowym H. K. za okres od 1 grudnia 2013 roku do 8 stycznia 2014 roku, 22 odcinków płatności za gaz za lata 2010 – 2013 opiewających na kwoty od 124,27 zł do 215,08 zł, 25 odcinków płatności za energię elektryczną za lata 2011-2013 opiewających na kwoty od 15,74 zł do 149,15 zł oraz rozliczenia do faktury UPC za telewizję, internet i telefon za miesiąc listopad 2013 roku opiewającej na kwotę 144,42 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego A. K. nie wykazał, że jego sytuacja świadczy o spełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie. Skarżący uzyskuje bowiem stałe i pewne miesięczne dochody w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości 2.485,44 zł (dane z miesiąca grudnia 2013 roku na podstawie wyciągu z rachunku bankowego). Stałymi dochodami dysponuje także małżonka skarżącego, H. K., pobierająca emeryturę w wysokości 1.399,86 zł (dane z miesiąca grudnia 2013 roku na podstawie wyciągu z rachunku bankowego). Łączne dochody małżonków wynoszą zatem 3.885,30 zł i faktycznie są o 585,30 zł wyższe od zadeklarowanych przez skarżącego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (3.300 zł). Skarżący posiada zatem możliwości planowania wydatków celem zabezpieczenia i pokrycia kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Obniżenia standardu życia w danym miesiącu wskutek konieczności poniesienia kosztów sądowych nie można utożsamiać z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu swojej rodziny. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Skarżący nie wykazał, aby z uzyskiwanych dochodów ponosił nadzwyczajne wydatki. Jego udokumentowane wydatki związane z koniecznym utrzymaniem przedstawiają się następująco: gaz 186,34 zł (dane z pokwitowania płatności dokonanej w dniu 24 września 2013 roku) i energia elektryczna 134,84 zł (dane z pokwitowania płatności dokonanej w dniu 13 listopada 2013 roku). Nie wszystkie wydatki wskazane przez skarżącego noszą znamiona wydatków niezbędnych. W świetle orzeczeń sądów administracyjnych nie uchodzą za takowe np. wydatki na internet, telewizję, czy telefon (por. postanowienie NSA z dnia 20 czerwca 2006 r. sygn. akt I OZ 805/06 oraz postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 454/04). Ponadto istotnym w sprawie jest fakt, że A. K. dysponuje oszczędnościami, których wysokość na dzień składania wniosku o prawo pomocy wynosiła 8.000 zł. Posiadane środki finansowe pozwolą stronie pokryć koszty sądowe w sprawie i wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru w sposób całkowicie nieodczuwalny dla jego sytuacji majątkowej. Reasumując należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy. Co do zasady bowiem prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody i posiadają zgromadzone oszczędności w wysokości przewyższającej kwotę ewentualnych kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego we własnym zakresie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.