II SA/Kr 1552/16

Dnia 30 marca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Niżnik-Dobosz po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 27 lutego 2017 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Wodnego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego w [...] na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia 7 października 2016 r., znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 27 lutego 2017 r. oddalające wniosek [...] Wodnego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego w [...] o zwolnienie od kosztów sądowych [...] Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe w [...] zawarło we wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia 7 października 2016 r. (znak: [...] ) w przedmiocie nakazu rozbiórki, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu ww. wniosku strona skarżąca wskazała, że nie ma jakichkolwiek środków, które pozwoliłyby jej na uiszczenie opłaty sądowej od wniesionej skargi. Skarżące Stowarzyszenie podało przy tym, że prowadzi działalność społeczną – ratowniczą, mającą na celu ratowanie zdrowia i życia osób, które uległy wypadkom na akwenie wodnym, bądź są narażone na niebezpieczeństwo i nie prowadzi jakiejkolwiek działalności zarobkowej, a w związku z tym nie osiąga żadnych dochodów. Strona skarżąca zaznaczyła również, że nie posiada żadnego majątku (poza sprzętem ratowniczym) oraz nie ma środków finansowych na pokrycie opłaty sądowej. Jednocześnie Stowarzyszenie wskazało, że jedyne jego dochody ograniczają się do dotacji na prowadzenie działalności, a także darowizn otrzymywanych od podmiotów i osób dobrej woli, które to darowizny są w całości przeznaczane na bieżące prowadzenie działalności statutowej (tj. zakup paliwa do motorówek, olejów, zakup i naprawę sprzętu ratowniczego). Tym samym strona skarżąca podała, że nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, bowiem nie czerpie żadnych korzyści finansowych ze swojej działalności. Ponadto ze złożonego oświadczenia o majątku i dochodach Stowarzyszenia wynika, że nie posiada ono kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych oraz środków trwałych wnioskodawcy, natomiast posiada rachunek bankowy w Banku [...] , na którym zgromadzona jest kwota 370 zł. Zarządzeniem z dnia 24 stycznia 2017 r. Referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą, w trybie art. 255 p.p.s.a., o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie historii rachunku bankowego Stowarzyszenia za ostatnie trzy miesiące z aktualnym saldem przedłożenie statutu Stowarzyszenia oraz wykazanie źródeł dochodu Stowarzyszenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem oddalenia wniosku. W odpowiedzi na powyższe w dniu 2 lutego 2017 r. (data stempla pocztowego) strona skarżąca przedłożyła historię rachunku bankowego za ostatnie 3 miesiące wraz z jego saldem na dzień 31 stycznia 2017 r., statut Stowarzyszenia oraz informację Prezesa Zarządu Stowarzyszenia dotyczącą źródeł dochodów Stowarzyszenia, w której wskazano, że źródłem dochodu stowarzyszenia są składki członkowskie, opłaty za szkolenia członków oraz dotacje celowe. Postanowieniem z dnia 27 lutego 2017 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek [...] Wodnego Pogotowia Ratunkowego w [...] o zwolnienie od kosztów sądowych argumentując, że strona skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., od których zależy przyznanie podmiotowi prawa pomocy. Zdaniem referendarza sądowego, skarżące Stowarzyszenie powinno zadbać, aby składki jego członków wpływały regularnie oraz w takiej wysokości, która zapewni prawidłowe jego funkcjonowanie, umożliwiające podejmowanie działań zgodnych ze statutem. Referendarz sądowy wskazał przy tym, że przerzucenie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na państwo, np. zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność Stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność w oparciu o własny majątek. Ponadto w ocenie referendarza sądowego, Stowarzyszenie nie wyjaśniło jaka jest wysokość wpłacanych przez jego członków składek i z jakich powodów w sytuacjach nadzwyczajnych – np. toczących się procesów nie może ona ulec podwyższeniu. Referendarz sądowy zaznaczył, że Stowarzyszenie podało jedynie kwotę jaką dysponuje na koncie, niemniej jednak nie udzieliło informacji co do wysokości środków pieniężnych jakimi dysponuje po zebraniu składek i opłat za szkolenia. Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy uznał, iż Stowarzyszenie nie wykazało, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zwolnienie go od ponoszenia kosztów we wnioskowanym zakresie. W dniu 13 marca 2017 r. (data stempla pocztowego), strona skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu [...] Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe w [...] wskazało, że wbrew twierdzeniom referendarza sądowego, nie posiada ono środków finansowych, które mogłoby przeznaczyć na opłaty sądowe w niniejszej sprawie. Zdaniem skarżącego Stowarzyszenia twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazują na brak znajomości oraz specyfiki działania takich instytucji skarżących, które działając w formie stowarzyszenia realizuje swe cele statutowe w oparciu o społeczną pracę swoich członków. Strona skarżąca wskazała, że jest stowarzyszeniem nieprowadzącym działalności gospodarczej, którego cele statutowe polegają na prowadzeniu przez członków stowarzyszenia działalności polegającej na ochronie życia i zdrowia osób korzystających z kąpielisk wodnych, a konkretnie Zalewu [...]. Biorąc pod uwagę powyższe strona skarżąca podkreśliła, że podejmowane przez nią działania opierają się na realizacji celów statutowych, a konkretnie prowadzeniu działań w zakresie ochrony zdrowia i życia osób korzystających z kąpielisk. Stowarzyszenie nadmieniło przy tym, że działalność ta jest prowadzona bezpłatnie i dobrowolnie przez członków Stowarzyszenia, którzy nie pobierają z tego tytułu żadnych wynagrodzeń, ani innych profitów. Ponadto strona skarżąca wskazała, że członkowie uiszczają dobrowolne składki członkowskie w kwocie 50 zł rocznie, które są przeznaczane w całości na bieżące potrzeby związane z funkcjonowaniem stowarzyszenia, tj. przede wszystkim zakup paliwa do motorówek i ich remonty. Stowarzyszenie podniosło również, że składki te są przeznaczane w pierwszej kolejności na zakup paliwa do motorówek, gdyż bez paliwa członkowie nie mogliby prowadzić działań ratowniczych oraz prewencyjnych związanych z ochroną zdrowia i życia osób korzystających z Zalewu [...] . Jednocześnie strona skarżąca podkreśliła, że za kwotę opłaty sądowej w niniejszej sprawie w wysokości 500 zł, mogłaby zakupić paliwa w ilości ok. 100 litrów, co pozwoliłoby na zabezpieczenie paliwa do motorówek na ok. jeden tydzień ochraniania osób korzystających z Zalewu w [...] w sezonie. Strona skarżąca dodała przy tym, że bez tej kwoty, przez okres 1 tygodnia, osoby korzystające z ww. Zalewu byłyby pozbawione ochrony ratowniczej, bowiem Stowarzyszenie nie mogłoby patrolować zalewu z uwagi na brak paliwa do motorówek. W ocenie Stowarzyszenia za bezzasadne należało uznać twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że stowarzyszenie powinno zadbać o terminowe wpłacanie składek członkowskich oraz w takiej wysokości, aby zapewnić prawidłowe jego funkcjonowanie, umożliwiające podejmowanie działań zgodnie ze statutem. Stowarzyszenie powtórzyło bowiem, że składki są uiszczane przez jego członków dobrowolnie i regularnie, lecz kwoty te są w całości przeznaczane na cele statutowe, natomiast ich wielkość ustalona na poziomie kwoty 50 zł rocznie, w ocenie strony skarżącej, nie odstaje od wysokości składek w innych Wodnych Ochotniczych Pogotowiach Ratunkowych. Zdaniem Stowarzyszenia, uwadze referendarza sądowego uszło, iż członkami stowarzyszenia są w przeważającej większości młode osoby, które jeszcze się kształcą i których nie byłoby stać na płacenie składek w wyższej wysokości, tym bardziej, że oprócz płacenia składek członkowie pracują na rzecz stowarzyszenia bezpłatnie, realizując cele statutowe. Tym samym, zdaniem strony skarżącej zwiększenie wysokości składki spowodowałoby zmniejszenie liczby członków stowarzyszenia, a przez to doprowadziłoby do jego likwidacji, jak że bez swoich członków nie byłoby ono w stanie wypełniać swoich celów statutowych. Jednocześnie w ocenie Stowarzyszenia, składki członkowskie są przeznaczane na bieżące funkcjonowanie stowarzyszanie i realizację jego celów statutowych, do których nie należy prowadzenie postępowań sądowych przed sądami administracyjnymi. Zdaniem strony skarżącej, za bezzasadne należy również uznać twierdzenie referendarza sądowego, że strona skarżąca nie wskazała wysokości składek członkowskich oraz środków, którymi dysponuje po zebraniu składek i organizacji szkoleń, skoro nie była ona wzywana o podanie tych okoliczności. Stowarzyszenie dodało również, że w jego ocenie referendarz sądowy wydając zaskarżone postanowienie naruszył dyspozycję art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., bowiem w tym punkcie nie wymieniono takiego rozstrzygnięcia jak oddalenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm. – dalej: p.p.s.a.), Sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie zaś do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Z wniosku skarżącego Stowarzyszenia jednoznacznie wynika, iż wnosi ono o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów. Z przedstawionych powyżej regulacji wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa wyłącznie na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, jako że jest ona zobowiązana do wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem jej takiego prawa. Wskazać bowiem należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i w związku z tym powinna być stosowana jedynie w stosunku do podmiotów, które w dostateczny sposób wykażą brak środków umożliwiających poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nie ulega przy tym wątpliwości, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dlatego też Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych ze statutową działalnością i poczynić z odpowiednim wyprzedzeniem, konieczne na ten cel oszczędności. Przenosząc powyższe regulacje oraz rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać w pierwszej kolejności należy, że strona skarżąca, mimo wezwania referendarza sądowego nie przedłożyła stosownych dokumentów na poparcie sytuacji finansowej Stowarzyszenia. Wbrew wyraźnemu wskazaniu w wezwaniu do wykazania źródeł dochodu Stowarzyszenia, wnioskodawca wymienił jedynie, co składa się na to źródło uzyskiwanego dochodu, tj. składki członkowskie, opłaty za szkolenia członków i dotacje celowe, bez podania konkretnych kwot i danych, które umożliwiłyby merytoryczne rozpoznanie przedłożonego wniosku. Tym samym w ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie przyjął, iż taki sposób uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia we wnioskowanym przez stronę skarżącą zakresie. Przedstawione w tym zakresie informacje stanowiły jedynie oświadczenie skarżącego Stowarzyszenia, a w dodatku nie zostały one poparte jakimikolwiek dokumentami, na których można by oprzeć orzeczenie w zakresie prawa pomocy. Dlatego też, w ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu z dnia 27 lutego 2017 r. zasadnie przyjęto, że Stowarzyszenie nie wykazało w sposób dostateczny źródeł uzyskiwanego dochodu. Powyższa ocena dokonana przez referendarza sądowego jest, zdaniem Sądu, prawidłowa, bowiem dokumentacja przedłożona przez stronę skarżącą nie była wystarczająca do dokonania właściwej oceny wniosku. Oceny tej nie zmienia również fakt, że na etapie wniesienia sprzeciwu od ww. rozstrzygnięcia, strona wskazała na wysokość stawki członkowskiej, która wynosi 50 zł rocznie. Wymaga bowiem podkreślenia, że także i to stwierdzenie nie zostało poparte żadnym dokumentem potwierdzającym prawdziwość składanego oświadczenia. Okoliczność, że stawka ta jest niska i nie można poczynić z takiej kwoty oszczędności, nie stanowi argumentu w sprawie, gdyż Stowarzyszenie, pomimo opisanego użytecznego społecznie charakteru swojej działalności nie może przerzucać ciężaru ponoszenia kosztów postępowania na państwo i jego obywateli, w sytuacji kiedy nie wykazało w oparciu o żądane dokumenty zasadności swojego wniosku. Ponadto strona skarżąca nie podała, z ilu obecnie członków składa się Stowarzyszenie, co tym samym uniemożliwiło przeliczenie kwoty, jaką z tytułu składek jest w stanie rocznie uzyskać ten podmiot. Nie należy także tracić z pola widzenia tego, że strona skarżąca w dalszym ciągu, a więc także na etapie wnoszonego sprzeciwu, w żaden sposób nie udokumentowała, jakie kwoty uzyskuje z tytułu prowadzonych przez nią szkoleń oraz uzyskiwanych dotacji celowych. W ocenie Sądu, nie można również zgodzić się z twierdzeniem strony skarżącej, jakoby referendarz sądowy naruszył dyspozycji art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., bowiem zgodnie z przyjętą praktyką orzeczniczą w przypadku, w którym strona skarżąca w sposób niedostateczny wykazała stosowną dokumentacją podstawę do przyznania prawa pomocy referendarz sądowy zobligowany jest do wydania postanowienia o oddaleniu takiego wniosku (zob. np. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 1340/16, LEX nr 2192779 oraz postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 października 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 722/16, LEX nr 2136410). Wobec powyższych okoliczności, postanowienie referendarza sądowego należało uznać za prawidłowe. Na marginesie zauważyć również trzeba, że strona skarżąca korzystała na etapie postępowania sądowoadministracyjnego z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, który nie został stronie przyznany z urzędu, co niewątpliwie także generuje koszty i uszczupla budżet skarżącej. Co więcej, biorąc pod uwagę realia i koszty usług prawniczych na rynku, koszty opłacenia profesjonalnego pełnomocnika nie stanowią kwoty mniejszej, niż wynosi wpis sądowy od skargi w przedmiotowej sprawie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.