II SA/Kr 1558/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku E. i J. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 6 sierpnia 2009r., Nr [...] w przedmiocie uznania zarzuty za bezzasadny p o s t a n a w i a I. zwolnic skarżących od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, II. w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 9 listopada 2009r. skarżący E. i J. D. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 6 sierpnia 2009r. wydaną w przedmiocie uznania zarzuty za bezzasadny. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, wydatki związane z utrzymaniem piątki małoletnich, uczących się dzieci. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe wraz z piątką dzieci w wieku od 3 do 14 lat. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód osiągany przez skarżącego z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w formie zakładu wulkanizacyjnego w wysokości [...] zł ( przychód [...] zł – dochód [...] zł na podstawie przedstawionej deklaracji dla podatku od towarów i usług za wrzesień 2009r ) oraz wynagrodzenia za pracę skarżącej w kwocie [...] zł. Łącznie zatem dochody 7 – osobowej rodziny wynoszą około 3 745 zł. Z oświadczenia skarżących znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż posiadają oni mieszkanie o pow. 109 m2 oraz nieruchomość o pow. 12 arów. Skarżący nie wykazują faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Dodają natomiast, iż są właścicielami wyważarki zakupionej ze środków SAPARD na kredyt, ściągarki do kół oraz podnośnika dwukolumnowego, używanych przez skarżącego z racji prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, a także posiadają samochód osobowy z 1989r. Wskazują ponadto, iż mieszkanie, w którym prowadzą gospodarstwo domowe zostało wybudowane w 1907 roku, jest zawilgocone, wciąż wymaga remontów. Skarżący przedstawiają ponadto szereg dokumentów potwierdzających ich wydatki związane z utrzymaniem domu, opłatami za media, ubezpieczenie itp. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu należnego na obecnym etapie postępowania w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości około 3 745 zł w przeliczeniu na liczbę członków rodziny, konieczność utrzymania piątki małoletnich dzieci - w odniesieniu do zwyczajowych, podstawowych i udokumentowanych wydatków na utrzymanie ( łącznie określanych na kwotę około 840 zł ), braku oszczędności - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od tegoż wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżących - uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie i dzieciom podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych przez nich danych i oświadczeń - do takich osób obecnie należą. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich od wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego wpisu sądowego należy uznać za zasadne. Nie widzi się natomiast podstaw do całkowitego zwolnienia skarżących od kosztów sądowych, które ewentualne, potencjalnie w przyszłości mogłyby być jeszcze wymagane. Rodzina bowiem ma dwa niezależne źródła dochodu, z jednej strony jest to wynagrodzenie za pracę, a z drugiej dochód z działalności gospodarczej. Potencjalnie zatem skarżący mają możliwość wygenerowania w przyszłości środków finansowych na dalsze, ewentualne koszty, gdyż prowadzona działalność i posiadany majątek – szczególnie w formie sprzętu potrzebnego do prowadzenia zakładu wulkanizacyjnego - dają możliwość zarobkowania i osiągania pożytków, a co za tym idzie zgromadzenia w przyszłości stosownych środków finansowych dla ew. dalszych kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).