II SA/Kr 1560/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2014r na posiedzeniu niejawnym wniosku G. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 25 lipca 2013r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 30 października 2013r. skarżący wraz ze skargą złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie WINB w K. z dnia 25 lipca 2013r. wydane w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż do 2012 r. prowadził działalność gospodarczą, aktualnie pozostaje bez pracy. W terminie złożenia wniosku małżonka skarżącego przebywała na urlopie macierzyńskim otrzymując zasiłek w kwocie 912 zł, z którego rodzina się utrzymywała. Dodatkowo skarżącemu pomagali rodzice oraz teściowie. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz małoletnią córką. Rodzina wg. oświadczeń wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w październiku 2013r. wraz ze skargą na postanowienie WINB utrzymywała się z zasiłku macierzyńskiego małżonki w kwocie 912 zł oraz doraźnej pomocy rodziców i teściów. Jak wskazywał skarżący – teściowie utrzymywali dom, opłacali rachunki. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika , iż posiada on niewykończony budynek gospodarczy oraz 1 ha nieruchomości rolnej. We wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wykazuje natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący, wyjaśnia, iż w chwili obecnej nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, nie otrzymuje zasiłków ani z Powiatowego Urzędu Pracy ani z GOPS w J.. Nie osiąga dochodów z doraźnych umów cywilnych ani prac dorywczych. Wskazuje, iż żona do niedawna pobierała zasiłek wychowawczy, natomiast obecnie prowadzi własną działalność gospodarczą w formie zakładu fryzjerskiego, natomiast skarżący nie jest w stanie określić dochodowości zakładu. Oświadcza, iż wraz z żoną posiada dwa samochody [...] oraz [...]. Dodaje, iż z posiadanego gospodarstwa rolnego nie osiąga żadnych dochodów, jedynie prowadzi produkcję na własny użytek. Nie otrzymuje dopłat z Unii Europejskiej. Pomoc rodziców oraz teściów określona została na kwoty kolejno po około 300 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący wskazuje, iż inwestycja budowy budynku gospodarczego prowadzona była w czasach, gdy prowadził on działalność gospodarczą i wtedy posiadał fundusze na ten cel. Skarżący – mimo wezwania – nie przedstawia wyciągów z kont bankowych ani też nie składa żadnego oświadczenia w tej kwestii. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Dane zwarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącego w wybiórczym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno pełnych źródeł utrzymania skarżącego, rzeczywistej wysokości uzyskiwanych dochodów, jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Okoliczności tych skarżący nie wyjaśnił jednak w sposób precyzyjny i oczywisty. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazywał jedynie, iż utrzymuje się z dochodów osiąganych z tytułu zasiłku macierzyńskiego małżonki, teraz natomiast – z prowadzonej przez małżonkę działalności gospodarczej. W uzupełnieniu wniosku, skarżący oświadczył, iż działalność ta polega na prowadzeniu zakładu fryzjerskiego, jednak nie oświadczył i nie przedstawił stosownych dokumentów, jakiej wysokości są miesięczne przychody firmy. Nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających aktualne i dotychczasowe obroty firmy. Nie przedstawił żądanych rachunków bankowych swoich oraz małżonki. Nie udokumentował również ponoszonych wydatków. Ponadto aktualnie pojawia się rozbieżność w złożonych przez stronę oświadczeniach, gdyż we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wykazał, iż posiada dwa samochody, natomiast po uzupełnieniu oświadczył, iż jest właścicielem wraz z małżonką samochodu [...] oraz [...]. Podsumowując zatem, orzekający nie ma aktualnie obiektywnej możliwości stwierdzić, z jakich dochodów w chwili obecnej utrzymuje się rodzina, a jeśli z działalności gospodarczej – to jakiej wysokości są to dochody, czy też obrót pieniądza. Skarżący podaje jedynie, iż rodzinie pomagają rodzice posiadający własne emerytury oraz gospodarstwo rolne i pomoc tę określa na kwoty 300 zł. Nie określenie i nie udokumentowanie przez skarżącego aktualnych obrotów firmy, średnich dochodów osiąganych z tytułu działalności gospodarczej, przy jednoczesnym określeniu źródeł finansowych rodziny na sumy 300 - 600 zł pomocy od rodziców oraz teściów nie daje podstawy do wiarygodnego i pełnego określenia i ustalenia faktycznej sytuacji materialnej i bytowej strony. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż orzekający nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno bądź nie przedstawia żądanych dokumentów – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Orzekający ma bowiem wątpliwości czy też nie posiada dostatecznych danych dla określenia faktycznego stanu majątkowego skarżącego, dochodów rodziny osiąganych z tytułu działalności gospodarczej małżonki, faktycznych środków finansowych rodziny. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).