II SA/Kr 1567/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 14 października 2013r. znak. [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania p o s t a n a w i a I. zwolnić stronę skarżącą od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu . W dniu 31 grudnia 2013r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie swej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 14 października 2013r. wydane w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na niskie dochody rodziny, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia wymaganych kosztów. Wskazuje, iż jest osobą samotną, od śmierci żony jest mu trudno samotnie gospodarować. Jest osobą schorowaną, utrzymującą się jedynie z emerytury w kwocie 1700zł netto. Wskazuje, iż wpadł w spirale zadłużenia, ma zobowiązania w [...] w związku z zaciągniętą pożyczką w kwietniu 2013 roku w wysokości 5270 zł. Do wniosku dołącza szereg dokumentów potwierdzających faktury za benzynę, koszty nagrobka dla żony, rachunki za energię elektryczną. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samotnie. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, iż utrzymuje się z emerytury w kwocie 1700 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiadają dom drewniany o pow. 60 m2 oraz 6600 m2 nieruchomości rolnej. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Z przedstawionych faktur za zakup benzyny wynika, iż – mimo braku stosownego oświadczenia - posiada on samochód osobowy. Strona oświadcza, iż siostra zmarłej żony wniosła sprawę spadkową do sądu, w związku z czym zmuszony był wynająć adwokata, któremu zapłacił 7 tyś. zł. Nie ma żadnych oszczędności, liczy na pomoc rodziny – swoich braci. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych stałych swych dochodów z tytułu emerytury, zwyczajowe i wykazane koszty utrzymania, samotność, wykazane zadłużenie, a także samą wysokość wpisu należnego na obecnym etapie postępowania - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść pełnych kosztów sądowych w formie aktualnie wymaganego wpisu sądowego od złożonej skargi. Stąd też uznano, iż zwolnienie skarżącego z wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, które to koszty sądowe są wymagane na obecnym etapie postępowania, należy uznać za zasadne, umożliwiając mu tym samym realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Odnosząc się natomiast do kwestii pełnego zwolnienia od kosztów sądowych, a także wniosku o ustanowienie radcy prawnego, uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawca dysponuje bowiem stałym, pewnym dochodem z tytułu emerytury, nie ma innych osób, nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu. Skarżący posiada także samochód oraz majątek nieruchomy – dom jednorodzinny, działki o łącznej pow. 6600 m2 – nie można już zatem, choćby z tego tytułu uznać, iż należy on do osób ubogich, które w żaden sposób nie są w stanie ponieść choćby części kosztów sądowych. Posiadanie majątku wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, szczególnie w sytuacji, gdy majątek ten nie jest w całości zadłużony ani obciążony prawami osób trzecich, a strona może nim swobodnie dysponować, a on sam może przynosić jego właścicielowi pożytki. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym jedynie zwolnienie od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu należy jednakże zaznaczyć, iż wyłożenie kosztów – choćby częściowe – przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ew. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. W tym miejscu orzekający pragnie również podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Orzekający przy ocenie przesłanek skutkujących przyznaniem ewentualnego pełnomocnika z urzędu kieruje się jedynie stanem majątkowym wnioskodawcy, bierze pod uwagę jedynie sytuację materialną i finansową ubiegającego się o pomoc, nie zaś charakterem czy skomplikowaniem sprawy - a sytuacja finansowa strony - jak uznano – pozwala na zaoszczędzenie stosownych środków finansowych dla zarówno poniesienia ew. przyszłych kosztów sądowych, jak i ustanowienia ewentualnego pełnomocnika z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niego radcy prawnego byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym zwolnieniu wnioskodawcy od aktualnie wymaganych kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).