II SA/Kr 1578/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 1578/04 zwalniającego skarżącego J. S. od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego J. S. od ponoszenia - kosztów sądowych W dniu [...] października 2004 r. J. S. wniósł skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w M. z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 1578/04 skargę oddalił. Od tego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł J. S. z jednoczesnym żądaniem przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tytułem wpisu. W złożonym dnia [...].12.2007 r. urzędowym formularzu J. S. podtrzymał wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych informując, że jego dochodem jest kwota 900 zł stanowiąca emeryturę, a dochód jego żony wynosi 30 zł miesięcznie, posiada on dom o powierzchni 40 m2 i nieruchomość rolną o powierzchni 1,7 ha. Wskazał, że wydatki na energię elektryczną, wodę i lekarstwa pochłaniają około 600 zł miesięcznie, a kwota 300 zł pozostaje "na życie". Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie postanowieniem z dnia 14 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 1578/04 zwolnił skarżącego od kosztów sądowych. Postanowienie to z uzasadnieniem doręczono J. S. 2.01.2008 r. i dnia 7.01.2008 r. wniósł on sprzeciw od tego postanowienia, domagając się odmowy przyznania J. S. zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu podano, że tak skarżący jak i jego żona pobierają świadczenia emerytalne. Otrzymują pieniężne dopłaty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Zakupili traktor rolniczy, samochód i narzędzia rolnicze. W toku postępowania wyjaśniającego J. S. złożył oświadczenie, stosownie do którego jego wydatki co miesiąc wynoszą: 100 zł - opłata za gaz, 200 zł - opłata za zakup węgla, 272 zł - ubezpieczenie budynków, 61,5 zł - opłata za energię elektryczną, 75 zł - spłata pożyczki bankowej, 30 zł - kwota raty podatku od nieruchomości, 47 zł - opłata za wodę, 25 zł - opłata za telefon, 100 zł - koszt zakupu benzyny, 600 zł - koszty utrzymania samochodu, 300 zł - koszt zakupu lekarstw, 1000 zł - koszt zakupu oleju napędowego, 400 zł - koszt pracy kombajnu zbożowego, 350 zł - koszt zakupu środków ochrony roślin, 1000 zł - koszt zakupu (wywozu) nawozu "po plonach". Skarżący określił miesięczne wydatki na kwotę 838 zł, a dodatkowo koszty opłacenia pracy "na polu" określił na 5000 zł. Resztę (niewielkich) środków skarżący wydaje na zakup żywności. W oświadczeniu tym podano, że skarżący nie posiada rachunków na zakup lekarstw, ciągnik rolniczy jedynie jest przechowywany w gospodarstwie skarżącego od 4 lat, ale jest to ciągnik [...] skarżącego i jego [...]. Dzieci skarżącego nic mu nie pomagają, bo nie mają na to środków. Do pisma tego dołączono: 1) kopię decyzji ustalającą łączne zobowiązanie pieniężne za 2008 r na kwotę 120 zł rocznie i z treści tej kopii wynika, że dom skarżącego i jego żony ma powierzchnię 75 m2; 2) kopię rachunku za wodę za okres od [...].10.2007 r. do [...].02.2008 r. na łączną kwotę 46,87 zł; 3) kopię decyzji o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2006 r. w wysokości 813,12 zł i z jej treści wynika, że płatność przyznano na gospodarstwo rolne o powierzchni 3,08 ha; 4) kopię umowy sprzedaży samochodu marki [...] na rzecz kupującego J. S. z 2007 r. opiewającą na kwotę zakupu 1500 zł, 5) kopię rachunku za energię elektryczną za miesiąc luty 2007 r. w wysokości 13,39 zł (marzec 2007 r. - 13,54 zł); 6) kopię przekazu pocztowego emerytury na rzecz skarżącego za miesiąc styczeń 2008 r. opiewającego na kwotę 1191,65 zł dochodu; 7) kopię przekazu pocztowego świadczenia na rzecz L. S. za I kwartał 208 r. na kwotę 242,52 zł; 8) kopię rachunku ubezpieczenia OC rolników, obowiązkowego ubezpieczenia budynków i ubezpieczenia mienia oraz NNW na kwotę 272 zł; 9) kopię potwierdzenia wpłaty na rzecz PTK [...] (telefon) w wysokości 25 zł; 10) kopię zaświadczenia stwierdzającego, że J. S. posiada gospodarstwo rolne o wielkości 1,5 ha przeliczeniowego z którego za 2006 r. uzyskał dochód w wysokości 2856,30 zł; 11) kopię zaświadczenia lekarskiego wystawionego na rzecz L. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W tej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 14 grudnia 2007 r. zwolnił skarżącego od kosztów sądowych i na to postanowienie z zachowaniem 7-dniowego terminu wniesiono sprzeciw. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli tylko nie podlega on odrzuceniu to postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony - traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącego w sprawie przyznania pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z akt sprawy wynika, skarżący częściowo wykonał zarządzenie Sądu wzywającego go do przedłożenia dokumentów potwierdzających stan majątkowy i wysokość uzyskiwanych dochodów. W szczególności skarżący nie przedłożył ani decyzji ustalającej wysokość dopłat z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego za 2007 r., zaświadczenia o wielkości gospodarstwa rolnego i uzyskanych z niego dochodzie za 2007 r., ani też decyzji ustalających wysokość świadczeń rentowo-emerytalnych (lub innych) przyznanych skarżącemu i jego żonie. W zamian za to skarżący przedłożył kopie decyzji określające wysokość dopłat na 2006 r. i dochodu z gospodarstwa rolnego na 2006 r. Z treści pism określających wysokość dochodu skarżącego i jego żony wynika, że rocznie uzyskują oni dochód w wysokości 14299,8 zł (roczna kwota emerytury skarżącego), 970,08 zł (roczne świadczenie otrzymywane przez L. S.) 813,12 zł (dopłata) i 2856,30 zł (dochód z gospodarstwa rolnego). Łącznie jest to kwota 18938, 30 zł. Miesięcznie na jedną osobę stanowi to kwotę 789 zł, a na dwie - 1578 zł. Skarżący J. S. oświadczył, że jego miesięczne wydatki wynoszą: 100 zł (gaz), 200 zł (zakup węgla), 272 zł (ubezpieczenie budynków), 61,5 zł (energia elektryczna), 75 zł (spłata pożyczki bankowej), 30 zł (rata podatku od nieruchomości), 47 zł (woda), 25 zł (telefon), 100 zł (zakup benzyny), 300 zł (lekarstwa). Łącznie daje to kwotę 1210,5 zł. Dodatkowo skarżący podał, że wydaje 3350 zł (praca kombajnu, koszt prowadzenia gospodarstwa rolnego, utrzymania samochodu, zakupu oleju napędowego). Z dołączonych kopii rachunków (tylko część kopii skarżący dołączył z żądanych przez Sąd) wynika zaś, że miesięczne wydatki skarżącego są inne: energia elektryczna - 13,5 zł; woda 11,7 zł. Łącznie wydatki te wynoszą miesięcznie 25,2 zł, zaś skarżący podał, że jest to kwota miesięcznie 108,5 zł. Różnica wynosi ponad 400 %. Trudno uznać za wiarygodną informację o co miesięcznych wydatków na zakup węgla na kwotę 200 zł, skoro sezon grzewczy nie trwa cały rok. Podana kwota miesięcznego wydatku jako podatek od nieruchomości to kwota roczna tego podatku (miesięcznie to 2,57 zł). Analogicznie składa z tytułu ubezpieczenia majątkowego (OC i NNW) to składka roczna, taki bowiem okres ochronny wynika z kopii przedłożonego dokumentu (miesięcznie to kwota 22,67 zł). Tym samym już w tym zakresie różnica między kwotami miesięcznych wydatków podanymi w oświadczeniu skarżącego wynosi (wg. oświadczenia - 410,5 = ubezpieczenie, podatek, energia elektryczna, woda), a z dokumentów wynika, że wydatki miesięczne na ww. świadczenia wynoszą (ok. 50,5 zł). Różnica jest więc bardzo duża (między 410 zł a 50 zł). Do tak ustalonej kwoty dodając kwotę 100 zł miesięcznie uiszczaną (jak sam skarżący podaje w swoim oświadczeniu) z tytułu zakupu gazu oraz kwotę 100 zł (jako suma opłat za telefon i z tytułu spłaty pożyczki), to miesięczne wydatki zamykają się w kwocie 250 zł. Kwota ta nie obejmuje ceny zakupu węgla, ubezpieczenia, podatków lokalnych, a także wydatków na benzynę oraz związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (najem kombajnu, zakup środków ochrony roślin, itd.) bo są to wydatki (poza zakupem benzyny) okresowe. Nieprzekonujące jest twierdzenie skarżącego, iż ciągnik rolniczy jedynie "znajduje się w pomieszczeniu" skarżącego, a to dlatego, że [...] skarżącego wraz [...] nie mają prawa jazdy pozwalające na poruszenie się ciągnikiem. Jednocześnie skarżący podał, że wydatki na olej napędowy wynoszą około 1000 zł. Z przedstawionych przez skarżącego wydatków tylko poruszenie się traktorem wymaga wykorzystania oleju napędowego. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje, między innymi, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków P.p.s.a. wynika, że częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Innymi słowy z treści przytoczonego art. 245 § 3 P.p.s.a. wynika, że częściowe przyznanie prawa pomocy może obejmować albo zwolnienie (w pełnym zakresie lub tylko w określonym) od ponoszenia przez skarżącego kosztów sądowych lub ich części. Ocena stopnia możliwości poniesienia przez wnioskodawcę kosztów postępowania zależy od wykazania przez nią jej sytuacji majątkowo-dochodowej i rodzinnej. Z przedstawionych w sprawie dowodów wynika, że wysokość wydatków skarżącego i jego małżonki wynosi około 300 zł bez kwot uiszczanym w zakresie zakupu lekarstw i żywności. Jeżeli do tak ustalonej kwoty nawet dodać 300 zł (zakup lekarstw, to i tak stale miesięczne wydatki wynoszą ok. 550-600 zł. Taką kwotę można ustalić na podstawie twierdzeń i dokumentów przedłożonych przez skarżącego. Stałe miesięczne dochody, mając na uwadze, że może ty być kwota niepełna, bowiem sam skarżący wskazał częściowo swoje dochody z 2006 r. i tak na jedną osobę stanowi to kwotę 789 zł, a na dwie - 1578 zł. Tym samym nie można powiedzieć, że skarżący nie posiada żadnych środków finansowych, które mógłby ponieść w związku z prowadzonym postępowaniem. Po odliczeniu kwoty około 600 zł stałych miesięcznych wydatków od łącznego dochodu skarżącego i jego żony, pozostaje kwota około 900 zł na 2 osoby, czyli kwota 450 zł na jedną osobę. Nie jest to wysoka kwota dochodu. Jest to jednak i tak dochód, którego wysokość nieznacznie przekracza poziom minimum socjalnego, wynoszącego dla osoby w dwuosobowym gospodarstwie domowym wynosząca 351 zł (§ 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. z 2006 r. Nr 135, poz. 950). W ocenie Sądu tak ustalony stan faktyczny pozwala na uznanie, że przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości nie byłoby zgodne z powołanym art. 246 § 1 P.p.s.a., który wymaga wykazania, że dana osoba nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący jest w stanie część takich kosztów ponieść. Stąd zasadnym jest przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, w przeciwnym razie skarżący nie byłby w stanie ponieść wszystkich kosztów postępowania bez koniecznego uszczerbku utrzymania dla siebie i swojej małżonki. Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia [...] stycznia 2005 r. (sygn. akt [...], niepublikowane), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zwalniając skarżącego z części kosztów sądowych Sąd uwzględnił również dyrektywę wynikająca z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantujący każdemu prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. (tak też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniu z 5.12.2007 r., sygn. akt II SA/Ol 684/07, opub. w LEX nr 319455). Biorąc pod uwagę miesięczny dochód skarżącego i jego żony wynosi około 1500 zł, a wysokość wpisu od skargi kasacyjnej wynoszącej w tej sprawie 250 zł, to wysokość przyznanego zwolnienia w zakresie - wpisu sądowego od skargi kasacyjnej nie powinna w żadnej mierze przekraczać możliwości finansowych skarżącego niezbędnych do koniecznego utrzymania sienie i swojej żony. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, art. 260 P.p.s.a., orzekł jak na wstępie przyznając prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie skarżącego J. S. od ponoszenia - kosztów sądowych.