II SA/Kr 1590/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 26 października 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 12 sierpnia 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu . W dniu 15 września 2011r. skarżąca J.D. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2011r. w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z uwagi na skomplikowany charakter sprawy, a także niskie dochody, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i opłacenia pełnomocnika z wyboru. Wskazuje, iż utrzymuje się jedynie z emerytury, ponosi znaczne miesięczne koszty utrzymania, które pochłaniają prawie całe świadczenie i nie stać jej na poniesienie dodatkowych kosztów sądowych. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Jest osobą rozwiedzioną. Utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w kwocie [...] zł. Skarżąca wykazuje koszty utrzymania, mediów na łączną kwotę 955 zł. Dodatkowo wskazuje, iż jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną, wydaje około 200 zł miesięcznie na lekarstwa. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada na zasadach współwłasności dom o pow. 100 m2 , mieszkanie o pow. 48 m2, trzy działki o łącznej pow. 46 arów na terenie zalewowym oś. [...] oraz działkę o pow. 1,0071 ha we współwłasności stanowiącą według miejscowego planu – teren rekreacyjny bez dojazdu. Wnioskodawczyni nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości. Dodatkowo wskazuje, że w związku z toczącym się postępowaniem spadkowym i postępowaniem o zniesieniem współwłasności nie ma żadnych możliwości czerpania korzyści z działki 12 arowej zabudowanej starym domem. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów w wysokości łącznie [...] zł przy zaakcentowanych i udokumentowanych kosztach o łącznej wartości 955 zł, samotności, złym stanie zdrowia wymagającym nakładów - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów należnego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Odnosząc się natomiast do wniosku o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz wniosku o ustanowienie adwokata, uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawczyni nie posiada innych osób, nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu. Wykazuje także znaczny majątek – posiada dom na zasadach współwłasności, mieszkanie, działki o pow. 46 arów i drugą o pow. 1,007 ha. Skarżąca podnosi co prawda, że nie czerpie korzyści z tych że nieruchomości, jednakże nie ulega wątpliwości, iż jest ich właścicielem i obiektywnie posiada znaczny majątek, który zawsze może jego właścicielowi służyć jako np. zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, w przypadkach braku bieżących środków finansowych. Nie można zatem uznać, iż skarżąca nie posiada jakichkolwiek środków finansowych, i nie ma żadnego zabezpieczenia finansowego umożliwiającego pokrycie choćby części kosztów należnych ewentualnie w dalszym toku postępowania, czy też kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż udział kwalifikowanego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Przy ocenie, czy wnioskodawcy należy przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym czy tylko częściowym bierze się pod uwagę jedynie sytuację materialną i bytową strony wnioskującej. Orzekający uznał, iż przyznanie wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym jedynie częściowe zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej, umożliwiając tym samym skarżącej skorzystanie z konstytucyjnie przysługującego jej prawa do sądu. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niej adwokata byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. dalszych kosztów postępowania, oraz ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym zwolnieniu wnioskodawczyni od kosztów sądowych aktualnie wymaganych aby rozpocząć proces sądowy - nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).