II SA/Kr 1594/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 7 listopada 2000r. znak. [...] w przedmiocie pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 7 stycznia 2013r. W.S. złożył ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych uzupełniony o wniosek o ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2000r. wydaną w przedmiocie pozwolenia na budowę. Skarżący domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z uwagi na niskie dochody, duże koszty utrzymania, samotność, konieczność spłat pożyczek, duże koszty leczenia. Dodaje, iż jest osobą o stwierdzonym umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Wydatkuje duże kwoty na lekarstwa i rehabilitację. Z posiadanego gospodarstwa rolnego nie osiąga żadnych dochodów, gospodarstwa nie uprawia z powodu braku zdrowia i sił. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 1506,56 zł. Wnioskodawca przedstawia dokumenty poświadczające jego wydatki na opłaty i koszty w sprawach cywilnych ( 200,00 zł ), wyciąg z rachunku bankowego potwierdzający wysokość świadczenia emerytalnego oraz zaciągnięte pożyczki, wezwanie Sądu Rejonowego w B. do uiszczenia przez skarżącego grzywny w kwocie 4000 zł z 19.04.2011r., rachunki potwierdzające opłaty za media, zakup opału, rachunki potwierdzające spłaty rat kredytowych. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada dom o pow. 110 m2, drugi dom z mieszkaniem o pow. 31 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 1,92 ha, która wedle oświadczenia nie przynosi żadnych dochodów, gdyż skarżący nie ma sił prowadzić gospodarstwa. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Przede wszystkim należy zaznaczyć, iż wniosek skarżącego jest jego kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni, pierwszy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych – postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 lutego 2006r. do sygn. akt II SA/Kr 1278/08 został rozpoznany w ten sposób, iż skarżący został zwolniony w ½ części od wpisu należnego od złożonego zażalenia, w pozostałej części wniosek oddalono. Kolejny wniosek – o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata - postanowieniem z dnia 20 marca 2009r. został oddalony w całości. Ponieważ postanowienie to stało się prawomocne, obecny wniosek strony w zakresie przyznania prawa pomocy rozpoznawany jest w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. A zatem przepisy cyt. ustawy dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. W niniejszej sprawie nie nastąpiła jednak – zdaniem orzekającego taka zmiana okoliczności istotnych, która miałaby wpływ na odmienną ocenę aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy skutkującą zwolnieniem od kosztów i ustanowieniem pełnomocnika. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego wnioskodawca nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w aktualnej jego sytuacji majątkowo – bytowej nastąpiła taka zmiana okoliczności, która uzasadniałaby zmianę wcześniej wydanego orzeczenia poprzez pełne zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie mu kwalifikowanego pełnomocnika z urzędu. Zdaniem orzekającego, w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów wnioskodawcy w wysokości 1506,00 zł ( wysokość świadczenia wzrosła w stosunku do poprzednio ocenianej o ponad 400 zł ) , posiadany majątek, brak innych osób nie osiągających dochodu na utrzymaniu - jest on w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść ewentualne przyszłe koszty postępowania sądowego. Z akt sprawy wynika, iż sytuacja wnioskodawcy nie uległa takiej zmianie, która uzasadniałaby pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie udokumentował innych dodatkowych obciążeń budżetu, nadzwyczajnych okoliczności, które znacząco różniłyby jego aktualną sytuację bytowo – majątkową od poprzednio ocenianej przez sąd. Skarżący – tak jak poprzednio wykazuje wydatki na lekarstwa, potwierdza utrzymujący się debet na koncie bankowym. Wykazane wydatki i obciążenia kształtują się zatem na poziomie już wskazywanym w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy. Trzeba podkreślić, iż skarżący ma prawie 2 ha gospodarstwo rolne. Ma zatem potencjalne możliwości osiągania dodatkowego, do emerytalnego, dochodu z tegoż gospodarstwa, osiągania z niego pożytków, choćby również poprzez jego dzierżawę. Ponadto należy podkreślić, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy – szczególnie w całości ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ). Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie pełnym należy uznać za bezzasadne i nieadekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. Trzeba podkreślić, iż aktualnie nie są wymagane od wnioskodawcy żadne koszty sądowe, a sprawa skarżącego – obecnie zawieszona - czeka na rozpoznanie na rozprawie. Należy także podkreślić, iż przy ocenie, czy stronie należy przyznać prawo pomocy w zakresie przyznania prawa pomocy, bierze się pod uwagę jedynie sytuację materialno - bytową strony, a ona, zdaniem orzekającego, nie wskazuje również aktualnie na niemożność poczynienia przez wnioskodawcę stosownych oszczędności w celu wygenerowania środków finansowych koniecznych do zapłaty ewentualnych przyszłych należności sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obligatoryjny . Orzekający pragnie także dodać, iż stosownie do art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę bez względu na fachowość, styl i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi zatem na regulacje zawartą w art. 134, a także art. 140 cyt. ustawy – nie mają uzasadnienia obawy strony skarżącej, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu w toczącym się postępowaniu. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).