II SA/Kr 1595/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. C. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 29 lipca 2011r., nr [...] w przedmiocie nakazu doprowadzenia robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem p o s t a n a w i a I. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu . W dniu 9 września 2011r. skarżąca C. C. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 29 lipca 2011r wydaną w przedmiocie nakazu doprowadzenia robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na niskie dochody, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów. Podaje, iż obydwoje z mężem są emerytami, pozostającymi w ciągłym leczeniu co wiąże się ze znacznymi wydatkami na leki, na dowód czego przedkłada faktury z aptek, karty informacyjne leczenia szpitalnego małżonka. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Rodzina utrzymuje się z emerytury skarżącej w kwocie 1024 zł oraz emerytury małżonka w wysokości 1819 zł. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą 2 843 zł. Wnioskodawczyni jest inwalidką [...] grupy, trwale niezdolną do pracy. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada dom jednorodzinny w K. o pow. 82,5 m2 oraz działkę o pow. 3,57 ara. Wnioskodawczyni nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Wskazuje jedynie na samochód osobowy [...] z 199..r., który jednakże jest bardzo potrzebny rodzinie z uwagi na częste wizyty u lekarzy i trudności w poruszaniu się małżonków. Wnioskodawczyni przedstawia faktury zakupu leków na kwoty rzędu 100- 200 zł. Dodaje, iż obydwoje z mężem są osobami bardzo schorowanymi, cierpiącymi na przewlekłe choroby, pozostającymi w ciągłym leczeniu. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów rodziny w wysokości łącznie 2 843 zł, zwyczajowe i oświadczone wydatki, w tym wydatki na leki spowodowane przewlekłymi chorobami obydwojga małżonków, wykazany brak oszczędności - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie pełnomocnika, uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawczyni posiada jednak bowiem stały, pewny dochód z tytułu emerytur własnej oraz małżonka, ma majątek ( dom, działkę, na której posadowiony jest dom ). Nie ma też innych osób, nie osiągających własnego dochodu na utrzymaniu, nie wykazuje również innych nadzwyczajnych okoliczności jak np. spłata kredytu – wpływających na bieżącą sytuację finansową rodziny. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym pełne zwolnienie od kosztów sądowych, umożliwiając tym samym i zapewniając stronie przysługujące jej konstytucyjne prawo do sądu, należy uznać za zasadne i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niej pełnomocnika z urzędu byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym pełnym zwolnieniu wnioskodawczyni od kosztów sądowych nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).