II SA/Kr 16/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.C. i E.C. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 marca 2010 r. oddalającego wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 16 października 2009 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia oddalić wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 11 lutego 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęły wnioski E. i J.C. o zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] października 2009 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. W uzasadnieniu wniosków skarżący wskazali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z pełnoletnim już synem Ł.C. , który choruje na chorobę genetyczną. Miesięczny dochód rodziny wynosi 5.113,52 zł brutto, a składają się na niego: emerytura skarżącego w wysokości [...] zł z dodatkiem kombatanckim w wysokości [...] zł, emerytura skarżącej w wysokości [...] zł oraz renta socjalna ich syna w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżących wchodzi spółdzielcze mieszkanie o powierzchni 61 m² oraz budynek mieszkalny w stadium budowy w K. (przerwa w budowie od 2003 r.). Syn skarżących jest właścicielem nieruchomości rolnej o areale 1,50 ha. Skarżący nie dysponują zasobami pieniężnymi, jak również przedmiotami wartościowymi. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podnieśli, iż ich syn cierpi na chorobę [...] . Miesięczne wydatki na leki wynoszą od 600 do 1.000 zł. Dodatkowo syn musi stosować odpowiednią przy tej chorobie dietę. Ponadto skarżący spłacają obecnie pożyczkę zaciągniętą w kwocie 4000 zł na leczenie syna. Wysokość miesięcznej raty wynosi 200 zł. Ponadto skarżący J.C. oświadczył, że jest kombatantem obozu niemieckiego, a jego stan zdrowia wymaga ochrony i stosowania leków i wydatki z tego tytułu pochłaniają część emerytury. Dodatkowo skarżący przedłożyli rachunki za czynsz, wodę, gaz i prąd, a także kartę leczenia szpitalnego syna i przykładowe rachunki z apteki dla zobrazowania kosztów jego leczenia. Oświadczyli również, że nieruchomość rolna syna nie przynosi żadnych dochodów. Wskazali nadto, że spłacają jeszcze jeden kredyt zaciągnięty w [...] Banku S.A. na kwotę 1.373,99 zł z miesięczną ratą spłaty w wysokości 45,80 zł. Postanowieniem z dnia 10 marca 2010 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wnioski skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych. Od przedmiotowego postanowienia E. i J.C. wnieśli w ustawowym terminie sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w którym podnieśli, że Sąd wziął pod uwagę kwoty brutto, tymczasem przy uwzględnieniu kwot netto oraz po odliczeniu żądanego wpisu w wysokości 500 zł pozostaje do dyspozycji rodziny kwota 2.500 zł. Nie jest też możliwe uzyskanie w ciągu 7 dni pożyczki pod zastaw nieruchomości, a skarżący potrzebują pieniędzy, choćby z uwagi na zbliżającą się operację J.C. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie należy zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). Stanowi również wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się nadto, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo, w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (poz. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, str. 696 i nast. oraz powołane tam orzecznictwo, postanowienie NSA w Warszawie z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn., akt II FZ 545/09, niepubl.). Ponadto ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Sąd orzekający w niniejszej sprawie, po rozpoznaniu wniosków skarżących E. i J.C. w przedmiocie zwolnienia z kosztów sądowych uznał, iż nie istnieją podstawy do jego uwzględnienia. Przede wszystkim należy podnieść, że skarżący mają stałe źródło dochodu w postaci comiesięcznych świadczeń emerytalnych, ponadto pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym syn wnioskodawców otrzymuje rentę socjalną. Łączny dochód rodziny wynosi [...] zł brutto. Przy uwzględnieniu stałych miesięcznych wydatków wykazanych dołączonymi do akt sprawy rachunkami, których suma wynosi ok. 1.357,75 zł (98,85 zł gaz, 274,44 zł woda, 452,90 czynsz za mieszkanie, 190,26 zł energia elektryczna, 58 zł polisa ubezpieczeniowa skarżącego, 41,50 zł ubezpieczenie skarżącej, 200 zł i 45,80 zł raty kredytowe) i deklaracji wnioskodawców, że ich miesięczny dochód netto wynosi [...] zł należy stwierdzić, że do dyspozycji rodziny pozostaje jeszcze kwota ponad 1.600 zł. Nawet przy założeniu, iż pewne sumy wydatkowane są na leki syna oraz samego skarżącego oraz na wyżywienie (wskazać przy tym należy, że strony nie określiły nawet w przybliżeniu ile wydatkują na wyżywienie w związku z dietą syna), to i tak do dyspozycji pozostanie wprawdzie niewielka, ale pewna kwota, która powinna zostać zagospodarowana na koszty postępowania sądowego. Dodatkowo należy zaznaczyć, że skarżący mają potencjalną możliwość wydzierżawienia 1, 5 hektarowego gospodarstwa rolnego syna, co również może wesprzeć finansowo budżet rodzinny. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł, jak na wstępie.