II SA/Kr 16/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Magda Froncisz po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym ponownego wniosku [....] Spółka z o.o. Spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na decyzję Wojewody [....] z dnia 29 października 2014 r nr [....] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: oddalić wniosek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Wojewody [....] z dnia 29 października 2014 r nr [....] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia wobec [....] Spółka z o.o. Spółka komandytowo-akcyjna w K. pozwolenia na budowę. [....] spółka z o.o. Spółka komandytowo-akcyjna w K. – uczestnik postępowania sądowego – w dniu 10 marca 2017 r. (data stempla pocztowego) złożył ponowny wniosek (k. 812) o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Na uzasadnienie ponownego wniosku spółka oświadczyła, że sytuacja majątkowa spółki uległa istotnemu pogorszeniu od czasu poprzedniego wniosku. W szczególności istotnie zwiększyły się zobowiązania spółki względem podmiotów trzecich, w tym przede wszystkim względem wykonawców robót budowlanych, a wszystkie posiadane przez nią środki pieniężne przeznaczane są na bieżącą działalność deweloperską. Ponadto wnioskodawca podniósł, iż sprawa dotyczy skomplikowanych materii, co wskazuje na konieczność reprezentowania spółki przez profesjonalnego pełnomocnika. Wnioskodawca złożył wypełniony formularz PPPr (k. 813 i nast.). Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 17 marca 2017 r., sygn. II SA/Kr 16/15, oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Odpis postanowienia doręczono wnioskodawcy 7 kwietnia 2017 r., k. 954. Wnioskodawca, przesyłką pocztową nadaną 14 kwietnia 2017 r., wniósł od powyższego postanowienia sprzeciw, k. 957-958, powtarzając argumentację zawartą we wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z obowiązującym w niniejszej sprawie (w której postępowanie sądowe zostało wszczęte przed dniem 15 sierpnia 2015 r.) brzmieniem art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", od postanowień wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie lub zarządzenie, przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 P.p.s.a.). Należy podkreślić, że stosownie do art. 199 P.p.s.a., zasadą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Stosownie do treści art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Wnioskodawca ponownie wystąpił o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie - zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawca prowadzi działalność w zakresie realizacji projektów budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków, wynajmem budynków mieszkalnych i użytkowych. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, k. 813 i nast., wynika, iż wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 100 000 zł. Wartości środków trwałych wnioskodawcy nie określono, jak również wysokości zysku lub straty za ostatni rok obrotowy wg. bilansu – również nie określono. Nie wskazano rachunku bankowego ani wysokości środków finansowych posiadanych przez wnioskodawcę. Należy przede wszystkim zaznaczyć, iż rozpoznawany wniosek [....] Spółka z o.o. Spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w K. jest jej kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni wniosek postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 listopada 2016 r. został rozpoznany odmownie, co zostało potwierdzone oddaleniem zażalenia wnioskującej spółki przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 27 stycznia 2017r. ( II OZ 31/17 ). Zatem, ponieważ postanowienie w przedmiocie prawa pomocy stało się prawomocne, obecny wniosek strony rozpoznawany jest w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wynika z tego, iż przepisy cyt. ustawy dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. W niniejszej sprawie nie została jednak wskazana i uwiarygodniona taka zmiana okoliczności faktycznych, aby miało to wpływ na odmienną od dotychczasowej ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, który nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości nowych okoliczności w istotny sposób świadczących o pogorszeniu – w stosunku do stanu z listopada 2016 r. jego stanu majątkowego. Należy przede wszystkim zauważyć, iż obecnie wnioskodawca przedstawił nowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy - w przeważającej części niewypełniony. Nie zawiera on najistotniejszych informacji dotyczących wartości i spisu środków trwałych wnioskodawcy, listy nieruchomości i ruchomości należących do spółki, nie ma informacji o przychodach spółki, zysku, stracie, bilansie za 2016 r., aktualnym obrocie, nie ma też informacji o rachunku bankowym i wysokości zgromadzonych na nim środków finansowych, czy też środków w kasie spółki. Należy jednoznacznie stwierdzić, iż w niniejszym postępowaniu wnioskodawca wzywany już był o szereg dokumentów na etapie rozpoznawania jego pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, zakończonego postanowieniem NSA z dnia 27 stycznia 2017 r., k. 759 i nast. Składając ponowny wniosek wnioskodawca zdawał sobie sprawę z tego, jak należy poprawnie wypełnić formularz wniosku, a także jakie dokumenty dostarczyć, aby wniosek był kompletny i wiarygodny. W tej sprawie wnioskodawca był już bowiem wzywany do uzupełnienia swego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczenia o aktualnych obrotach spółki i rodzaju prowadzonej działalności, określenie wysokości zysku i strat, przedstawienie wykazu nieruchomości, ruchomości będących własnością spółki, oświadczenie ilu pracowników zatrudnia spółka i z jakich źródeł finansowane jest ich wynagrodzenie, przedstawienie zeznania podatkowego, przedstawienie wyciągów z kont bankowych. Przedstawiając obecnie prawie pusty formularz PPPr i uzasadniając wniosek zwiększeniem zobowiązań wobec podmiotów trzecich – nie dołączywszy żadnych dokumentów to potwierdzających – wnioskodawca w sposób nieracjonalny działa na swoją niekorzyść. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są Sądowi znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów, czy oświadczeń w tym przedmiocie albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno – co wywołuje wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Użyte w art. 246 P.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w sprawie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Rozpatrując wniosek strony w tak skonkretyzowanych granicach, w pierwszej kolejności należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 P.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd kierował się właśnie tą zasadą. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że w przypadku osób prawnych przyznanie prawa pomocy ma wyjątkowy charakter. Co do zasady bowiem osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wysokość wielokrotnie przewyższa wartość wymaganego wpisu nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt II FZ 463/04). Należy jednak pamiętać, iż prowadzenie przez podmiot gospodarczy działalności znacznych rozmiarów samo w sobie nie stanowi o jego dobrej kondycji finansowej (zob. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 442/12, LEX nr 1239207). Z drugiej strony, sam fakt, iż osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazuje w swojej działalności straty nie stanowi wystarczającej przesłanki jej udzielenia (zob. postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 933/12, LEX nr 1240538). W ocenie Sądu wnioskodawca składając ponowny wniosek o prawo pomocy nie wykazał, iż nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, czy kosztów ustanowienia pełnomocnika. Spółka [....] Spółka z o.o. Spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w K. nadal prowadzi zarejestrowaną działalność gospodarczą, deklaruje bowiem obroty za I półrocze 2017 r. gdyż jednoznacznie wskazuje, iż posiadane środki przeznacza na działalność deweloperską. Spółka funkcjonuje w obrocie, nie została postawiona w stan likwidacji ani upadłości. Oznacza to, iż spółka, prowadząc działalność gospodarczą, obraca na bieżąco środkami finansowymi. Spółka posiada zatem możliwość zgromadzenia środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Skoro Spółka jest przedsiębiorcą i prowadzi działalność gospodarczą, istnieje domniemanie faktyczne, że działalność ta nadal jest opłacalna. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności lub upadłość przedsiębiorcy, gdyż celem działalności gospodarczej jest generowanie zysku. Skoro przedsiębiorca prowadzi działalność, to uzyskuje przychody, a więc zasadniczo może z nich pokryć koszty sądowe, a jeśli faktycznie jej nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez udzielenie mu prawa pomocy. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawca, pomimo sygnalizowanych problemów finansowych związanych z zwiększeniem zobowiązań spółki wobec podmiotów trzecich, spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Tak więc koszty postępowania sądowego, które spółka będzie ewentualnie zobowiązana ponieść w niniejszej sprawie winny być traktowane na równi z innymi jej zobowiązaniami wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. W orzecznictwie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać – jak to już wskazano powyżej - że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie mamy do czynienia z takim przypadkiem. Spółka nie utraciła płynności finansowej, skoro deklaruje przychody, oświadcza bowiem, iż posiadane przez nią środki pieniężne przeznaczane są na bieżącą działalność deweloperską. Nie dostarcza przy tym żadnych dokumentów potwierdzających aktualne obroty firmy. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania wnioskodawcy w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Jak wynika z przedłożonego do poprzedniego wniosku o prawo pomocy zeznania podatkowego - w roku 2015 wnioskodawca osiągnął przychód w wysokości 17 878 949,98 zł przy jednoczesnych kosztach 18 724 210,77 zł i stracie 845 260,79 zł. Wypracowany w latach ubiegłych roku niski dochód czy też strata nie był spowodowany nierentownością prowadzonej działalności gospodarczej, lecz wysokością ponoszonych wydatków. W takiej sytuacji należy uznać, że uiszczenie ew. kosztów sądowych czy też kosztów ustanowienia pełnomocnika mieści się w granicach możliwości finansowych wnioskującej spółki. Jak wskazano, wnioskodawca na bieżąco prowadzący działalność gospodarczą, powinien zatem poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów nie tylko bieżącej działalności, ale również prowadzonego postępowania sądowego. W procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmioty prowadzące te działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na postępowanie sądowe. Podsumowując należy stwierdzić, iż dokonana na podstawie danych zawartych w formularzu wniosku analiza sytuacji finansowej wnioskującej spółki nie pozwala na stwierdzenie, iż środki, jakimi aktualnie dysponuje, nie pozwalają na poniesienie kosztów niniejszego postępowania, związanych z jej udziałem w sprawie w charakterze uczestnika. W interesie wnioskodawcy było uwiarygodnienie jego pogarszającej się sytuacji majątkowej, czego jednakże nie uczynił, przedstawiając prawie niewypełniony formularz mimo, iż zdawał sobie sprawę, jakie oświadczenia i dokumenty będą potrzebne w związku z ponownym wnioskiem o prawo pomocy. W tym postępowaniu o takie dokumenty był już bowiem wzywany. Podnoszony przez wnioskodawcę stopień skomplikowania sprawy nie należy do przesłanek przewidzianych przez ustawodawcę jako kryterium do przyznawania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie przepisów art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. – w brzmieniu obowiązującym w niniejszej sprawie, w której postępowanie sądowe zostało wszczęte przed dniem 15 sierpnia 2015 r.