II SA/Kr 161/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Daniel po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. B. na postanowienie nr [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 25 listopada 2015 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: utrzymać w mocy pkt I postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 21 marca 2016 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. M. B. w sprawie ze skargi na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z 25 listopada 2015 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. We wniosku skarżąca oświadczyła, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi 1.308,05 zł. Skarżąca jest współwłaścicielką w ½ części domu oraz działki o pow. 15a. Co miesiąc ponosi: koszt dojazdu do pracy- karta na kwotę 95 zł, plus bilety autobusowe w kwocie 28 zł na dojazd do urzędów, środki czystości - 50-70 zł miesięcznie, leki 50-60 zł miesięcznie, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi - 9 zł, opłatę za energię elektryczną - 150,38 zł, zł, opłatę za wodę - 28,43 zł, opłatę za telefon - 25 zł, ratę za telewizor -116,64 zł. Skarżąca ponosi także koszty kserokopii, tuszu do drukarki i zakupu papieru w kwocie 60-80 zł. Ponadto wskazała, że w sprawie II SA/Kr 599/15 wpłaciła 100 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. Do wniosku skarżąca dołączyła kserokopię: informacji o opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi, biletu miesięczny - 95,00 zł, fakturę VAT za zakup biletów MPK - 28,00 zł, dwie faktury VAT za zakup lekarstw w marcu 2016 r. na łączną kwotę 44,93 zł, odcinki opłaty za energię elektryczną, fakturę VAT za wodę - 28,40,zł, terminarz spłat kredytu za zakup telewizora, fakturę VAT za usługi ksero - 23,52 zł, fakturę VAT za usługi poligraficzne - 13,10 zł, fakturę VAT za usługi regeneracyjne - 30 zł, decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] w sprawie podatku rolnego i od nieruchomości za rok 2016. Postanowieniem z 21 marca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w punkcie I oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych oraz w punkcie II ustanowił dla skarżącej radcę prawnego z urzędu. W ocenie orzekającego, przedstawiona przez skarżącą aktualna sytuacja finansowa nie uzasadnia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Obecnie skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.308,05 zł. Jej wydatki konieczne zamykają się kwotą 419,36 zł (opłaty za media, wykup lekarstw i podatek od nieruchomości). Pozostałe zadeklarowane przez skarżącą wydatki nie mają charakteru koniecznych. Szczególnie wydatki na zakup tuszu, papieru do drukarki czy usług kserograficznych. W tej sytuacji jest ona w stanie ponieść koszt wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Skarżąca M. B. wniosła sprzeciw od ww. postanowienia w zakresie punktu I, domagając się jego uchylenia oraz zwolnienia od kosztów sądów w całości. Wskazała, że jej sytuacja finansowa została już zrujnowana przez dokonaną wpłatę w wysokości 200 zł do sprawy sygn. II SA/Kr 599/15 i 100 zł do sprawy sygn. akt II SA/Kr 1042/15, do których to okoliczności referendarz się nie odniósł. Skarżąca zakwestionowała stwierdzenie w zaskarżonym postanowieniu, że koszty usług ksera, papieru oraz tuszu nie stanowią wydatków koniecznych, wskazując, że każdorazowo sąd wzywa ją do złożenia odpisów oraz wyłączą kolejne sprawy do osobnego postępowania, co mnoży koszty. Podkreśliła, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest umyślnym działaniem na jej szkodę oraz, że musi mieć środki na zakup żywności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Od wydanego rozstrzygnięcia nie przysługuje już zażalenie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W rozpoznawanej sprawie M. B., składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak i przyznania pełnomocnika z urzędu. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei zgodnie z pkt 2 ww. przepisu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że na mocy postanowienia referendarza sądowego skarżącej przyznano już prawo pomocy w zakresie częściowym, albowiem ustanowiono dla niej pełnomocnika z urzędu. Zdaniem sądu, sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, skarżąca nie wykazała bowiem w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy również w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie można uznać, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dokonując oceny jej sytuacji majątkowej należy zwrócić uwagę, że osiąga miesięczny stały dochód, który pozwala nie tylko na regulowanie stałych zobowiązań oraz bieżące utrzymanie, ale również zaciągnięcie kredytu np. na zakup telewizora. O ile więc nie można czynić skarżącej zarzutu z faktu ponoszenia dodatkowych kosztów z tytułu zakupu materiałów biurowych oraz opłacenia usług, niezbędnych do wykonywania wezwań sądu w inicjowanych postępowaniach sądowo-administracyjnych, to jednak nie sposób uznać, że telewizor jest wydatkiem pierwszej potrzeby. Nadmienić wypada, że wysokość miesięcznej raty przewyższa wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Nie można również tracić z pola widzenia, że wydatek w postaci wpisu jest ponoszony przez stronę tymczasowo, albowiem w razie uwzględniania skargi podlega, na żądanie strony, zwrotowi. Odnosząc się do argumentów dotyczących opłat uiszczonych przez skarżącą w sprawach do sygn. II SA/Kr 599/15 i II SA/Kr 1042/15, należy wyjaśnić, że w pierwszej sprawie skarżąca uiściła wpis od skargi prawie pół roku temu, natomiast wpis od skargi kasacyjnej, po uprawomocnieniu się postanowienia z 31 marca 2016 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej zostanie jej zwrócony. Z kolei w drugiej sprawie do sygn. II SA/Kr 1042/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 12 stycznia 2016 r. uwzględnił skargę M. B. i uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 26 czerwca 2015 r. nr [...]. Wpis od skargi kasacyjnej wniesionej przez M. B. został uiszczony w dniu 24 marca 2016 r., a zatem ponad miesiąc temu. Należy jeszcze raz podkreślić, że strony, prowadząc postępowania sądowe muszą liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, przynajmniej w częściowo. Uwzględniając sytuację finansową skarżącej należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 100 zł leży obecnie w granicach możliwości skarżącej i nie ogranicza jej prawa do sądu. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.