II SA/Kr 161/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 25 listopada 2015r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, W dniu 10 maja 2016r. skarżąca M. B. złożyła ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze swej skargi na postanowienie WINB w K. z dnia 25 listopada 2015r. wydane w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Strona skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika z uwagi na bardzo niskie dochody, a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia radcy prawnego. Skarżąca wskazuje, iż jest osobą bardzo ubogą, wydatkuje większość osiąganych dochodów na utrzymanie, utrzymuje się jedynie z minimalnego, niepełnego wynagrodzenia. Wiele lat pozostawała bez stałej pracy. Wskazuje na koszty utrzymania, leczenia, koszty dojazdu do pracy. Ponadto wskazuje, iż w dwóch prowadzonych przed tut. Sądem sprawach musiała opłacić wpis sądowy co znacznie uszczupliło jej bieżący budżet. W obecnej sytuacji jej status materialny się pogorszył gdyż została wezwana przez NSA w Warszawie do zapłaty 180 zł zasądzonych kosztów postępowania kasacyjnego dla Dyrektora Izby Skarbowej w K., a ponadto została wezwana do dokonania wpłaty – wyrównania za pobraną wodę w kwocie 144,51 zł. Z uwagi na te okoliczności w chwili obecnej nie jest w stanie uiścić należnych kosztów sądowych. Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Zatrudniona jest w niepełnym wymiarze etatu z wynagrodzeniem w wysokości 1320,57 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada na zasadach współwłasności z T.i J. S. dom oraz nieruchomość rolną o pow. 17 arów. Nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. W aktach sprawy znajdują się dane, iż nie posiada samochodu ani nie prowadzi żadnych inwestycji. Ponadto wykazywała koszty : koszt dojazdu do pracy- karta na kwotę 95 zł, plus bilety autobusowe w kwocie 28 zł na dojazd do urzędów, środki czystości - 50-70 zł miesięcznie, leki 50-60 zł miesięcznie, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi - 9 zł, opłatę za energię elektryczną - 150,38 zł, zł, opłatę za wodę - 28,43 zł, opłatę za telefon - 25 zł, ratę za telewizor -116,64 zł. Skarżąca ponosi także koszty kserokopii, tuszu do drukarki i zakupu papieru w kwocie 60-80 zł. Ponadto wskazała, że w sprawie II SA/Kr 599/15 wpłaciła 100 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić należnych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Należy przede wszystkim zaznaczyć, iż obecny wniosek skarżącej jest jej kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie . Poprzedni wniosek – postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2016r. został rozpoznany odmownie gdyż utrzymano w mocy pkt. 1 postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 marca 2016r. w przedmiocie odmowy zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Obecny zatem wniosek strony rozpoznawany jest w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wynika z tego, iż przepisy cyt. ustawy dopuszczają możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. W niniejszej sprawie nie nastąpiła – zdaniem orzekającego - taka zmiana okoliczności istotnych aby uznano, że ma to wpływ na sytuację majątkową strony i w konsekwencji, że poprzednie postanowienie należy zmienić. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącą aktualna sytuacja finansowa nie uzasadnia zatem wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Obecnie skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.320,57 zł. Nie wykazuje aktualnie w formularzu wniosku wysokości żadnych wydatków czy zobowiązań natomiast do tej pory deklarowane zamykają się kwotą około 400 zł ( opłaty za media, wykup lekarstw i podatek od nieruchomości ). Pozostałe zadeklarowane przez skarżącą w aktach sprawy wydatki nie mają charakteru koniecznych. Szczególnie wydatki to wydatki na zakup tuszu, papieru do drukarki czy usług kserograficznych. Orzekający pragnie w tym miejscu nadmienić, iż wskazane dodatkowe obciążenia jakimi są dopłata do zużytej wody oraz nakaz zapłaty w kwocie 180 zł w związku z wyrokiem NSA w Warszawie z dnia 17 grudnia 2015r., które to zobowiązania wedle skarżącej mają wpływać na jej aktualną sytuację majątkową uniemożliwiając pokrycie wymaganych kosztów sądowych - nie są – zdaniem orzekającego na tyle wysokie, uporczywe i nie do przewidzenia aby mogły zadecydować o zmianie dotychczasowego orzeczenia. Nie zmieniła się bowiem w sposób istotny sytuacja materialna skarżącej a wymagane zobowiązania były do przewidzenia bo wynikały z wcześniejszych działań i rozporządzeń samej skarżącej. Ponadto skargę wnioskodawczyni złożyła w styczniu 2016 r. i wtedy już wiedziała – prowadząc liczne postępowania sądowe, również w tutejszym Sądzie – iż będzie zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego , należnego od skargi. Wezwanie do zapłaty zasądzonych kosztów postępowania kasacyjnego jest natomiast z marca 2016r. W tym miejscu trzeba także zaznaczyć, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów ( orzekającemu znane jest z urzędu, iż skarżąca zaciągnęła kredyt na zakup telewizora ) nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów – szczególnie w całości, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Kredyty, pożyczki świadczą bowiem o zdolnościach kredytowych strony, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy w całości ( post. NSA z 28.06.05 II GZ 56/05 ). Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Przyznanie zatem skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za nieadekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej skarżącej a wnioskodawczyni - zdaniem orzekającego – nie wykazała, iż jej obecna sytuacja materialna zmieniła się na tyle, aby zmianie miało ulec pierwotne postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).