II SA/Kr 161/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Sędzia WSA Krystyna Daniel po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.B. na postanowienie nr [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 25 listopada 2015 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 maja 2016 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia skarżącej M.B. od kosztów sądowych. Postanowieniem z 21 marca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie ustanowił dla M.B. radcę prawnego z urzędu, oddalając jednocześnie wniosek o zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. Postanowieniem z 25 kwietnia 2016 r. sąd utrzymał w mocy ww. postanowienie w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 10 maja 2016 r. skarżąca M.B. złożyła ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że zaistniały nowe okoliczności w sprawie, albowiem została zobowiązana do zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w sprawie do sygn. [...] w wysokości 180 zł, oraz wyrównania za wodę w wysokości 144,51 zł, a także kserowania dokumentów w kwocie 40 zł w kolejnej sprawie administracyjnej. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Zatrudniona jest w niepełnym wymiarze etatu z wynagrodzeniem w wysokości 1320,57 zł. Skarżąca posiada na zasadach współwłasności dom oraz nieruchomość o pow. 15 arów. Nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Ponadto wykazywała koszty: koszt dojazdu do pracy- karta na kwotę 95 zł, plus bilety autobusowe w kwocie 28 zł na dojazd do urzędów, środki czystości - 50-70 zł miesięcznie, leki 50-60 zł miesięcznie, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi - 9 zł, opłatę za energię elektryczną - 150,38 zł, zł, opłatę za wodę - 28,43 zł, opłatę za telefon - 25 zł, ratę za telewizor -116,64 zł. Skarżąca ponosi także koszty kserokopii, tuszu do drukarki i zakupu papieru w kwocie 60-80 zł. Ponadto wskazała, że w sprawie II SA/Kr 599/15 wpłaciła 100 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. Postanowieniem z 12 maja 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzekający stwierdził, iż wskazane dodatkowe obciążenia, jakimi są dopłata do zużytej wody oraz nakaz zapłaty w kwocie 180 zł w związku z wyrokiem NSA w Warszawie nie są na tyle wysokie, uporczywe i nie do przewidzenia, aby mogły zadecydować o zmianie dotychczasowego orzeczenia. Wymagane zobowiązania były do przewidzenia, bo wynikały z wcześniejszych działań skarżącej. Ponadto skargę wnioskodawczyni złożyła w styczniu 2016 r. i wtedy już wiedziała – prowadząc liczne postępowania sądowe, że będzie zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego, należnego od skargi. Orzekający zaznaczył również, że fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów – szczególnie w całości, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, podtrzymując twierdzenie, że jej sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu, co uzasadniania zmianę wcześniejszego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Jednocześnie należy mieć na uwadze, że ponowny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy powinien być rozpoznany w świetle unormowań zawartych w art. 165 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Należy przypomnieć, że przyznanie pomocy prawnej zarezerwowane jest tylko i wyłącznie dla osób ubogich, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie). Jest to instytucja, która została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nieposiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dokonując analizy kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w przedmiotowej sprawie sąd uznał, że skarżąca nie należy do osób, które obiektywnie nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Sąd w całości podzielił stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że dodatkowe obciążenia, jakimi są dopłata do zużytej wody oraz nakaz zapłaty w kwocie 180 zł w związku z wyrokiem NSA w Warszawie do sygn. [...] , nie stanowią wydatków, które uzasadniają zmianę dotychczasowego orzeczenia. Sytuacja materialna skarżącej nie zmieniła się w sposób istotny, a wymagane zobowiązania były do przewidzenia, bo wynikały z wcześniejszych działań i rozporządzeń samej skarżącej. Warto zwrócić uwagę, że wyrok sygn. akt [...] zapadł w dniu 17 grudnia 2015 r., a zatem już od tej daty skarżąca była zobowiązana do zwrotu zasądzonych kosztów postępowania. Przedłożone wezwanie do zapłaty jest datowane na dzień 15 marca 2016 r., a zatem również zostało wysłane do skarżącej przed wydaniem przez sąd postanowienia z 25 kwietnia 2016 r. Skarżąca, jak każdy obywatel, musi mieć świadomość, że wdając się w spór sądowy ponosi ryzyko, że w razie przegranej będzie zobowiązana do ponoszenia kosztów z tego tytułu. Sąd nie zaprzecza, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, co zresztą było powodem przyznania jej pełnomocnika z urzędu, jednocześnie jednak stoi na stanowisku, że nie można twierdzić, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. W kontekście licznych postępowań wszczynanych przez skarżącą warto zacytować pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w postanowieniu z 1 października 2012 r., sygn. akt II FZ 591/12, w którym trafnie wskazano, że wymóg ponoszenia kosztów sądowych zmusza każdą stronę inicjującą postępowanie sądowe do zastanowienia się nad celowością składania nieracjonalnych i bezprzedmiotowych skarg, a w konsekwencji ponoszonych kosztów. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 § 1 w zw. z art. 165 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.