II SA/Kr 162/16

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 14 grudnia 2015r. nr. [...] w przedmiocie sprostowania z urzędu oczywistej omyłki pisarskiej p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu . W dniu 19 kwietnia 2016r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na postanowienie SKO w T. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z uwagi na niskie dochody, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów. Podnosi, iż zaskarżone postanowienie narusza jego prawa. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Jest rozwiedziony. Aktualnie jest osobą bezrobotną i otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 1000 zł. Do 28 kwietnia otrzymywał dochód w wysokości około 2000 zł. Jako zobowiązania miesięczne podaje koszty utrzymania mieszkania około 600 zł oraz leczenie i zakup leków 600 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżący posiada dom jednorodzinny na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej o pow. 200 m2 z prawem wieczystego użytkowania działki o wartości około 150 000 zł. Ponadto wykazuje mieszkanie spółdzielcze o pow. 60 m2, ½ udziału w nieruchomości gruntowej o pow. 0,88 ha oraz w działce o pow. 134 ary. Wnioskodawca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Na wezwanie orzekającego do uzupełnienia braków złożonego formularza, skarżący oświadcza, iż jest rozwiedziony i sam prowadzi gospodarstwo domowe, jest osobą zarejestrowaną jako bezrobotna i z tego tytułu otrzymuje zasiłek. Nie osiąga żądnych innych dochodów. Ma 20-to letni samochód. Skarżący nie przedstawił natomiast – pomimo wezwania – żadnych dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową, nie przedstawił potwierdzenia wydatków i obciążeń miesięcznych, wreszcie – nie oświadczył w żaden sposób, czy posiada rachunek bankowy , lokaty, oszczędności. Co więcej – z oświadczeń skarżącego zawartych w złożonym formularzu wynika, iż jego wydatki przekraczają dochody osiągane z zasiłku dla bezrobotnych co może budzić wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego strony. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony – jej możliwości płatniczych i finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżący wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów z tytułu zasiłku dla bezrobotnych ( 1000 zł ), brak pracy, oświadczone wydatki pokrywające w całości otrzymywane z GUP dochody, w kontekście wysokości wpisu należnego 100 zł - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych wymaganych obecnie w niniejszej sprawie w formie należnego wpisu. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie adwokata , uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawca posiada bowiem majątek w formie ½ części domu , mieszkania, dwóch nieruchomości gruntowych, które zawsze mogą posłużyć mu jako zabezpieczenie kredytu w sytuacji gdy brakuje mu bieżących środków finansowych bądź przynieść wymierne korzyści czy pożytki. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od należnego na obecnym etapie postępowania wpisu sadowego uwzględniając tym samym jego sytuację jako osoby bez pracy, utrzymującą się aktualnie z zasiłku - należy uznać za zasadne, wystarczające i adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej. W tym miejscu orzekający pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go w całości od kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla niego adwokata byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym zwolnieniu wnioskodawcy od wpisu sądowego, umożliwiając mu tym samym realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu - nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).