II SA/Kr 1620/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Szkodzińska (spr.) Sędziowie: WSA Mariusz Kotulski WSA Waldemar Michaldo Protokolant: Anna Balicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2013 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 1 października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. na rzecz strony skarżącej Stowarzyszenia [...]" z siedzibą w B. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wójt Gminy B. postanowieniem z dnia [...] lipca 2012 r., na podstawie art. 31 § 1 kpa oraz art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2008r Nr 199, poz. 1227 ze zm.) odmówił Stowarzyszeniu "[...]" z siedzibą w B. dopuszczenia na prawach strony do udziału w postępowaniu administracyjnym w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia pn: "Rozbudowa mechaniczno - biologicznej oczyszczalni ścieków z przepustowości 220 m3/dobę do 400 m3/dobę wraz z niezbędną infrastrukturą towarzyszącą na działkach nr [..] ,[...] ,[...] w miejscowości S. , gmina B". W uzasadnieniu organ podał, że pismem z dnia 13 lipca 2012 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w K. przekazał Wójtowi Gminy B. wniosek o dopuszczenie Stowarzyszenia "[...]" do udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym w opisanym wyżej postępowaniu. W ocenie organu, analiza treści załączonego do wniosku statutu Stowarzyszenia "[...]" w B. nie pozwala na przyjęcie, że stowarzyszenie to jest organizacją ekologiczną w rozumieniu przepisu art. 3 ust.1 pkt 10 ww. ustawy. Z treści statutu wynika, że jest to stowarzyszenie, którego celem działania jest: planowanie, konsultowanie, inicjowanie i podejmowanie działań na rzecz rozwoju gminy B. i poprawy warunków życia mieszkańców; ochrona dziedzictwa kulturowego na terenie Gminy B. ; pomoc w dochodzeniu wszelkimi dopuszczonymi prawem metodami roszczeń od osób organizacji i instytucji, które przyczyniły się do powstania strat w środowisku i majątku na terenie gminy B. ; wspieranie i rekomendowanie kandydatów w wyborach samorządowych. Z kolei metody realizacji tych celów są następujące: inspirowanie i wspieranie inicjatyw i akcji obywatelskich w celu aktywnego uczestnictwa mieszkańców w życiu publicznym; udzielanie pomocy w dochodzeniu roszczeń z tytułu powstania strat w środowisku i majątku na terenie gminy B. ; działalność informacyjna oraz edukacyjna w celu kształtowania postaw obywatelskich i prospołecznych; udział w postępowaniach administracyjnych w celu zapewnienia ochrony środowiska lokalnego. W statucie brak jest więc zapisów określających typowe cele i działania organizacji ekologicznych. Zdaniem organu, nie można uznać, że pomoc w dochodzeniu roszczeń od osób, które przyczyniły się do powstania strat w środowisku, jest działaniem na rzecz ochrony środowiska. Organizacja ekologiczna ma przede wszystkim podejmować działania zapobiegające powstawaniu strat a nie działania następcze. Działania w zakresie ochrony szeroko pojętego środowiska lokalnego ograniczają się wyłącznie do uczestnictwa w postępowaniach administracyjnych, a taka aktywność nie może zostać uznana za działalność ekologiczną. Ponadto statutowym działaniem jest udział w postępowaniach administracyjnych, a nie wykonywanie działalności proekologicznej. Tylko ten drugi warunek z mocy prawa upoważniałby to stowarzyszenie do udziału w tym postępowaniu administracyjnym. Zażalenie na ww. postanowienie złożyło Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w B. , zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 44 ust 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 10 ustawy o udostępnianiu informacji i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko, poprzez przyjęcie, że stowarzyszenie nie stanowi organizacji ekologicznej w rozumieniu ustawy, w sytuacji gdy ze statutu wynika, iż celami organizacji są m.in. propagowanie zrównoważonego rozwoju oraz ochrona środowiska lokalnego. W uzasadnieniu przytoczono treść statutu § 5 i § 6 lit. f), zdefiniowano pojęcie organizacji ekologicznej i ochrony środowiska na gruncie obowiązującej ustawy z dnia 3 października 2008r. oraz ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, podkreślając, że pojęcie ochrony środowiska określone w art. 3 ust. 1 pkt 13 ustawy Prawo ochrony środowiska ma bardzo szeroki zakres przedmiotowy, który obejmuje zarówno sprawy bezpośrednio dotyczące ochrony środowiska, jak i te tylko z tą ochroną związane. Strona żaląca się wyjaśniła, że jednym z celów stowarzyszenia jest propagowanie zrównoważonego rozwoju, co stanowi ideę proekologiczną, mającą na celu zachowanie równowagi pomiędzy rozwojem cywilizacyjnym oraz ochronę środowiska - zachowanie ekosystemów dla kolejnych pokoleń. W ocenie strony żalącej się jednym z celów statutowych Stowarzyszenia jest właśnie ochrona środowiska. Już bowiem sam fakt, że celem Stowarzyszenia jest propagowanie zrównoważonego rozwoju świadczy, że jest ono organizacją ekologiczną realizacji tego celu służy zaś udział w postępowaniach administracyjnych w celu zapewnienia ochrony środowiska lokalnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. postanowieniem z dnia [...] października 2012 r., znak: [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 i art. 31 § 1 pkt 2 i § 5 K.p.a. oraz art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że rozpoznawanej sprawie zastosowanie znajduje zatem przepis art. 44 ust. 1 ustawy, a więc do udziału w postępowaniu na prawach strony może zostać dopuszczona wyłącznie organizacja ekologiczna, której statutowym celem jest ochrona środowiska (art. 3 ust 1 pkt 10 ustawy). Cele i środki działania stowarzyszenia określone zostały w § 5 i 6 statutu. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że wśród celów stowarzyszenia brak jest ochrony środowiska w rozumieniu ustawy - Prawo ochrony środowiska. Stowarzyszenie nie podejmuje żadnych działań umożliwiających zachowanie lub przywracanie równowagi przyrodniczej. Brak jest w szczególności w celach statutowych racjonalnego kształtowania środowiska i gospodarowania zasobami środowiska zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, przeciwdziałania zanieczyszczeniom oraz przywracania elementów przyrodniczych do stanu właściwego. Katalog wymieniony w art. 3 ust. 1 pkt 13 Prawa ochrony środowiska jest katalogiem otwartym co wynika z użycia przez ustawodawcę zwrotu "w szczególności", jak jednak wynika z ww. definicji "ochrony środowiska" cele wymienione w statucie powinny być określone jako podejmowanie konkretnych działań np. poprzez "kształtowanie", "przeciwdziałanie", "przywracanie. Organ odwoławczy podkreślił, że w statucie stowarzyszenia brak jest jakiegokolwiek zapisu o podejmowaniu działań umożliwiających zachowanie lub przywracanie równowagi przyrodniczej. W analizowanym statucie nie ma również takich zapisów z których wynikałoby, że stowarzyszenie ma na celu dbałość np. o powietrze, wodę, czy organizmy żywe. Nadto określony w statucie cel musi pozostawiać w związku z przedmiotem konkretnego postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie przedmiotem postępowania jest rozbudowa mechaniczno-biologicznej oczyszczalni ścieków. Cel statutowy organizacji ekologicznej powinien być zatem związany z konkretnymi elementami środowiska, narażonymi na zagrożenia związane z realizacją przedsięwzięcia. Zdaniem Kolegium, nawet gdyby uznać za cel działania Stowarzyszenia, wymienione w § 6 lit. f) "zapewnienie ochrony środowiska lokalnego", które realizowane jest poprzez udział w postępowaniach administracyjnych i tym samym przyjąć, że Stowarzyszenie jest organizacją ekologiczną, to ogólnikowość tego stwierdzenia nie pozwala na przyjęcie, że niniejsze postępowanie w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia polegającego na rozbudowie oczyszczalni ścieków pozostaje w związku z celem działalności stowarzyszenia. Również więc ta okoliczność uzasadniałaby odmowę dopuszczenia do udziału w postępowaniu. Organ odwoławczy wyjaśnił, że propagowanie idei zrównoważonego rozwoju w rozumieniu przepisów ustawy - Prawo ochrony środowiska, określone w § 5 pkt d) statutu może być niewątpliwie celem "organizacji ekologicznej". Pojęcie to jednak nie jest równoznaczne z pojęciem "ochrony środowiska". Ustawa - Prawo ochrony środowiska wyraźnie rozróżnia oba pojęcia, definiując pojęcie ochrony środowiska w art. 3 ust. 1 pkt 13 oraz pojęcie zrównoważonego rozwoju w art. 3 ust. 1 pkt 50. Zrównoważony rozwój, jako pojęcie odrębne może więc stanowić wyłącznie zasadę przy wykonywaniu działań w zakresie ochrony środowiska (np. racjonalnego kształtowania środowiska i gospodarowania zasobami środowiska zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju - art. 3 ust. 1 pkt 13 Prawa ochrony środowiska), nigdy zaś nie będzie jednoznaczny z ochroną środowiska. Organizacja społeczna, której celem jest m.in. propagowanie idei zrównoważonego rozwoju będzie więc organizacją ekologiczną jeżeli statut zawierać będzie obok tego celu również cel główny takiej organizacji tj. ochronę środowiska polegającą na działaniach umożliwiających zachowanie lub przywracanie równowagi przyrodniczej. Stowarzyszenie [...]" z siedzibą w B. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono : - naruszenie art. 44 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 10 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku polegające na przyjęciu, iż Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w B, nie stanowi organizacji ekologicznej w rozumieniu ww. ustawy i w związku z tym nie może brać udziału na prawach strony w postępowaniu w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, w sytuacji gdy ze statutu stowarzyszenia wynika, iż jego celami są m.in. propagowanie idei zrównoważonego rozwoju oraz ochrona środowiska lokalnego; - naruszenie art. 3 pkt 13, 16, 32, 50 ustawy Prawo ochrony środowiska polegające na uznaniu, że pojęcie zrównoważonego rozwoju nie jest równoważne z ochroną środowiska, w sytuacji gdy treść w/w przepisów prowadzi do zupełnie odmiennych wniosków. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca przedstawiła te same argumenty co w zażaleniu. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. art. 44 ust. 1 i 2 ustawy o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, organizacje ekologiczne, które powołując się na swoje cele statutowe, zgłoszą chęć uczestniczenia w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, uczestniczą w nim na prawach strony. W tym przypadku przepis art. 31 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego nie znajduje zastosowania. Legalna definicja organizacji ekologicznej zawarta jest zarówno w art. 3 ust. 1 pkt 10 ustawy o udostępnieniu informacji o środowisku, jak również, w takim samym brzmieniu, w art. 3 ust. pkt 16 ustawy Prawo ochrony środowiska. Zgodnie z tymi definicjami, ilekroć w powołanych ustawach jest mowa o organizacji ekologicznej rozumieć należy przez to organizację społeczną, której statutowym celem jest ochrona środowiska. Skarżące stowarzyszenie jest organizacją społeczną. Rozważenia wymaga więc tylko, czy jego celem statutowym jest ochrona środowiska. Wedle art. 3 pkt 39 ustawy Prawo ochrony środowiska środowisko - to ogół elementów przyrodniczych, w tym także przekształconych w wyniku działalności człowieka, a w szczególności powierzchnia ziemi, kopaliny, wody, powietrze, krajobraz, klimat oraz pozostałe elementy różnorodności biologicznej, a także wzajemne oddziaływania pomiędzy tymi elementami. Stosownie zaś do art. 3 pkt 13 ustawy Prawo ochrony środowiska, ochrona środowiska - to podjęcie lub zaniechanie działań, umożliwiające zachowanie lub przywracanie równowagi przyrodniczej. Ochrona ta polega w szczególności na racjonalnym kształtowaniu środowiska i gospodarowaniu zasobami środowiska zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, przeciwdziałaniu zanieczyszczeniom oraz przywracaniu elementów przyrodniczych do stanu właściwego. Pojęcie ochrony środowiska ma bardzo szeroki zakres przedmiotowy, może obejmować działania bezpośrednio kształtujące środowisko, jak i tylko wpływające na jego kształtowanie przez inne podmioty. Każde z tych działań może znajdować się w polu aktywności organizacji społecznej, a dla aktywności tej nie ma zamkniętego katalogu metod i sposobów realizacji jej celów. W kontekście powyższych uwag stwierdzić należy, że zawarte w statucie skarżącego Stowarzyszenia zapisy są wystarczające dla stwierdzenia jego uprawnień do udziału w postępowaniu o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedmiotowej inwestycji. Prawdą jest, że zapisy statutu skarżącego Stowarzyszenia wskazują, że jego głównym celem jest dbałość o rozwój i dziedzictwo kulturowe gminy B . W ramach jednak tego celu Stowarzyszenie zakłada "propagowanie idei zrównoważonego rozwoju". Zrównoważony rozwój zaś stanowi pojęcie związane z ochroną środowiska i zostało ustawą Prawo ochrony środowiska zdefiniowane jako "taki rozwój społeczno-gospodarczy, w którym następuje proces integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych, z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych, w celu zagwarantowania możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb poszczególnych społeczności lub obywateli zarówno współczesnego pokolenia, jak i przyszłych pokoleń". Ochrona środowiska jest wpisana w zrównoważony rozwój, nie jest więc uprawniony pogląd organu odwoławczego, że oba pojęcia mają charakter rozłączny. Wskazanie w statucie jako celu "propagowanie" zasady zrównoważonego rozwoju jest wystarczające dla określenia skarżącego Stowarzyszenia mianem "ekologicznego" w rozumieniu ustawy. Zapisany w statucie, w ramach sposobów realizacji celów "udział w postępowaniach w celu ochrony środowiska lokalnego" utwierdza w przekonaniu, że celem Stowarzyszenia jest dbałość o rozwój gminy i poprawa bytu jej mieszkańców z uwzględnieniem ochrony środowiska, a więc zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju. Z tych powodów przyjąć należy, że skarżące Stowarzyszenie spełnia przesłanki warunkujące zaliczenie go do organizacji ekologicznych, w rozumieniu przepisów ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku oraz Prawa ochrony środowiska. Odmowa dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu nastąpiła z naruszeniem art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2008r Nr 199, poz. 1227 ze zm.) Dlatego też, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowienia organów obu instancji należało uchylić. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.