II SA/Kr 1626/09
WyrokWSA w Krakowie2010-02-01
Skład orzekający: Joanna Tuszyńska, Barbara Pasternak, Kazimierz Bandarzewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy masy ziemne pochodzące z wykopów budowlanych, które zostały przywiezione na inną nieruchomość w celu zasypania dołu i wyrównania terenu, stanowią odpad w rozumieniu ustawy o odpadach, nawet jeśli nie zostały jeszcze rozplantowane?Ratio decidendi
Masy ziemne pochodzące z wykopów budowlanych, które zostały przywiezione na inną nieruchomość w celu zasypania dołu i wyrównania terenu, stanowią odpad w rozumieniu ustawy o odpadach, jeśli posiadacz pozbywa się ich, zamierza się pozbyć lub jest do tego obowiązany. Samo nawiezienie mas ziemnych na działkę nie jest traktowane jako ich wykorzystanie do utwardzenia powierzchni ziemi w rozumieniu przepisów, jeśli nie spełnia określonych warunków formalnych i materialnych. W przypadku braku planu zagospodarowania przestrzennego, decyzji o warunkach zabudowy, pozwolenia na budowę lub zgłoszenia robót budowlanych, masy ziemne traktowane są jako odpady, nawet jeśli są przemieszczane w związku z realizacją inwestycji.Stan faktyczny
Prezydent Miasta nakazał C.D. usunięcie mas ziemnych z gruzem z jej działek, uznając je za odpady. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy. C.D. wniosła skargę do WSA, zarzucając m.in. błędną wykładnię przepisów o odpadach i naruszenia proceduralne. WSA uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że masy ziemne stanowią odpad, ale decyzja była wadliwa z powodu nieprecyzyjnego sformułowania nakazu.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. i orzekł o braku możliwości wykonywania zaskarżonej decyzji.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Tuszyńska (spr) Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2010 r. sprawy ze skargi C.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 3 września 2009r., nr SKO. [....] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów I. uchyla zaskarżoną decyzję , II. określa , że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej C.D. kwotę 460 zł ( czterysta sześćdziesiąt złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania .
Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 25 czerwca 2009 r., na podstawie art. 34 w zw. z art. 3 ust. 3 pkt 13 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (tj. Dz. U. z 2007 r., Nr 39, poz. 251 ze zm.) nakazał C. D. usunięcie odpadów w postaci mas ziemnych wraz z kawałkami gruzu budowlanego i nawierzchni drogowej z terenu działek nr "1" i "2" obr. [...] jedn. ewid. [...], zlokalizowanych w K. przy ul. [...] i ich przetransportowanie - za pośrednictwem podmiotu posiadającego zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie transportu odpadów - do uprawnionego miejsca odzysku lub składowania (unieszkodliwiania) takiego rodzaju odpadów. Orzekł również, że czynności objęte nakazem należy zakończyć w terminie do 30 września 2009 r.
W uzasadnieniu organ l instancji wskazał, że na teren wskazanych wyżej działek zostały przywiezione masy ziemne pochodzące z wykopów prowadzonych w związku z budową kanalizacji przy ul. [...] w K., pośród których były również kawałki gruzu budowlanego i nawierzchni drogowej. Masy ziemne zostały przywiezione na zlecenie C. D. w celu zasypania dołu, który znajdował się na działce oraz wyrównania powierzchni działki. Nagromadzone masy ziemne utworzyły nasyp wychodzący ponad poziom terenu przyległego, o zboczu wdzierającym się do stawu położonego u podnóża nasypu. W toku postępowania masy ziemne zostały częściowo rozplanowane. W ocenie organu, sposób zagospodarowania odpadów jest niezgodny z przepisami ustawy o odpadach, narusza zwłaszcza art. 13 cyt. ustawy. Nieruchomość składająca się z działek nr "1" i "2" nie jest miejscem przeznaczonym do składowania odpadów lub ich magazynowania z rozumieniu ww. ustawy. Zgodnie z zapisami w pozycji 52 (kolumna 5) załącznika do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 19 grudnia 2008 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie listy rodzajów odpadów, które posiadacz odpadów może przekazywać osobom fizycznym lub jednostkom organizacyjnym niebędącymi przedsiębiorcami oraz dopuszczalnych metod ich odzysku (Dz. U. Nr 235, poz. 1614) ziemia może być wykorzystywana do utwardzania powierzchni ziemi z zachowaniem przepisów odrębnych w szczególności przepisów prawa wodnego i prawa budowlanego. Zasypanie przedmiotowego terenu masami ziemnymi z pominięciem przepisów prawa budowlanego wykracza poza metody ich odzysku dopuszczone ww. rozporządzeniem. Nadto dla żadnej z działek nie został wydany dokument wyszczególniony w art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o odpadach oraz cyt. rozporządzenia, tj. nie został sporządzony plan zagospodarowania przestrzennego, nie została wydana decyzja na podstawie przepisów o planowaniu przestrzennym lub przepisów prawa budowlanego, ani też nie zostało przyjęte zgłoszenie robót budowlanych. Nadto organ wskazał, że nieruchomość położona jest na terenie dawnej kopalni siarki oraz na obszarze Osiedla Uzdrowisko [...], dla którego obowiązujący pozostaje Statut uchwalony uchwałą Nr [...] Rady Miasta K. z dnia 17 grudnia 2008 r. ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] Nr [...] z dnia 16 lutego 2009 r. Z § 3 ust. 3 pkt 1 f statutu wynika zakaz wykorzystywania odpadów do utwardzania terenu, budowy fundamentów, utwardzania dróg, wypełniania terenów niekorzystnie przekształconych.
Odwołanie od wyżej opisanej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniosła C. D.. Podała, że nie miała świadomości, że dla wysypania ziemi na własnym gruncie potrzebna jest zgoda "urzędu". Ziemia znajdująca się na jej nieruchomości nie stanowi odpadu. Pochodzi ona z wykopów kanalizacyjnych prowadzonych w odległości 80 m od jej działki, zatem skład i jakość ziemi jest taka sama. Wskazała, że jej zamiarem było zasypanie parowu o długości kilku metrów i posadzenie nowych drzew. Podkreśliła, że firma wykonująca kanalizację zobowiązała się zabrać ewentualne kawałki smołówki, w razie gdyby zostały one przywiezione wraz z ziemią. Z uwagi na niesprzyjającą pogodę w trakcie prac, faktycznie na działce znalazły się elementy smołówki, które zostały częściowo zabrane, gdy ziemia obeschła. Podała również, że kontrolę przeprowadzono w czasie prac remontowych i wysypania cegieł na działkę w celu utwardzenia drogi dla przejazdu samochodów.
Decyzją z dnia 3 września 2009 r. (znak: [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 34 oraz art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 3 pkt 13 ustawy o odpadach, pkt 52 załącznika do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 19 grudnia 2008 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie listy rodzajów odpadów, które posiadacz odpadów może przekazywać osobom fizycznym lub jednostkom organizacyjnym niebędącymi przedsiębiorcami oraz dopuszczalnych metod ich odzysku oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że organ l instancji należycie przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w szczególności prawidłowo sporządził protokół z przeprowadzonej w dniu 26 marca 2009 r. rozprawy, w trakcie której ustalono fakt zalegania na nieruchomości mas ziemnych i znajdowania się pośród nich kawałków gruzu budowlanego oraz nawierzchni drogowej, co potwierdzono dokumentacją fotograficzną. Również analiza art. 3 ust. 1, art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 , art. 3 ust. 2 pkt 13 ustawy o odpadach pozwala na stwierdzenie, że przedmiotowe masy ziemne są odpadem w rozumieniu ustawy, a C. D. jest ich posiadaczem. Nadto organ odwoławczy wskazał, że gromadzenie ziemi na nieruchomości nie może być traktowane jako jej wykorzystywanie do utwardzania powierzchni ziemi w rozumieniu załącznika do cyt. rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2008 r. Zgodnie z pkt 52 załącznika gleba i ziemia, w tym kamienie, mogą być wykorzystywane w celu utwardzenia powierzchni pod warunkiem konieczności takiego spożytkowania odpadów oraz zgodności z przepisami odrębnymi. W tym kontekście ocenie podlega wyłącznie wysypanie cegieł w celu utwardzenia wjazdu, natomiast działanie w postaci zasypania parowu nie stanowi utwardzenia powierzchni, zatem załącznik do rozporządzenia nie ma do niego zastosowania. W ocenie Kolegium warunki określone w załączniku do rozporządzenia nie zostały spełnione. Znajdujące się na terenie nieruchomości gruz i cegły mogły być wykorzystane w inny sposób, gdyż nic nie stało na przeszkodzie ich wywiezieniu na miejsce do tego przeznaczone, nadto takie wykorzystanie odpadów jest zabronione w § 3 ust. 3 pkt 1 f Statutu dla Osiedla Uzdrowiska [...]. Wskazany przepis wyłącza również możliwość zastosowania rozporządzenia w stosunku do mas ziemnych pochodzących z remontu kanalizacji, ponieważ zabrania stosowania odpadów do wypełniania terenów niekorzystnie przekształconych, a do takich działań zaliczyć należy planowane przez odwołującą się zasypanie parowu.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniosła C. D.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- trwały brak jej wykonalności gdyż oddzielenie "odpadów" w postaci mas ziemnych od podłoża jest niemożliwe pod względem technicznym;
naruszenie prawa materialnego - art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 ustawy o odpadach poprzez błędną wy kład nie, co doprowadziło do stwierdzenia, że ziemia pochodząca z wykopu dokonywanego w ramach remontu kanalizacji przy ul. [...] i przetransportowanie jej na ul. [...] stanowi odpady w rozumieniu tej ustawy;
nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a to nie wyjaśnienie, czy masy ziemskie były przemieszczane w związku z realizacją inwestycji przy ul. [...], a nadto czy prace naprawcze miały charakter inwestycji w rozumieniu ustawy o odpadach, co miało znaczący wpływ na wynik sprawy, jako że organ nie dysponował materiałem dowodowym umożliwiającym podjęcie prawidłowej subsumcji;
naruszenie prawa procesowego - art. 7 i art. 8 kpa w zw. z art. 75 § 3 kpa - poprzez nienależyte wykazanie w niewłaściwej formie, kto jest właścicielem nieruchomości składającej się z działek "1" i "2" (brak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po M. L.) poprzez co organ naruszył zasadę pogłębiania zaufania i świadomości obywateli, co mogło doprowadzić do pozbawienia prawa udziału w postępowaniu współwłaściciela nieruchomości;
naruszenie przepisów postępowania - art. 10 w zw. z art. 79 kpa poprzez brak powiadomienia skarżącej w zawiadomieniach z dnia 15 kwietnia 2009 r., 4 maja 2009 r. i 22 maja 2009 r. o osobie mającej być przesłuchiwanej w charakterze świadka, co uniemożliwiło skarżącej branie czynnego udziału w przesłuchaniu świadków E. H. i R. N., co miało istotny wpływ na wynik sprawy (wobec nie wyjaśnienia, czy remont kanalizacji przy ul. [...] miał charakter realizacji inwestycji);
naruszenie przepisów postępowania - art. 89 § 2 w zw. 72 i z art. 67 § 2 pkt 2 kpa poprzez zaniechanie przesłuchania świadków w osobie R. M., J. W., R. M., M. Z., J. K., J. P. i R. B. - strażników Miejskich Miasta K. i zastąpienie ich przesłuchania notatkami służbowymi;
- naruszenie przepisów postępowania poprzez niewyjaśnianie wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na wynik sprawy, między innymi poprzez zaniechanie powołania biegłego na okoliczność, czy masy ziemne znajdujące się na w/w nieruchomości zawierają kawałki gruzu budowlanego oraz nawierzchni drogowej, w sytuacji gdy powszechnie wiadomym jest, że w tych okolicach znajdowała się kopalnia siarki, która pozostawiła w ziemi pozostałości przybierające postać zbliżoną do gruzu budowlanego;
* sprzeczność istotnych ustaleń organu będących podstawą wydania decyzji z treścią materiału dowodowego zebranego w sprawie, poprzez bezpodstawne pominięcie treści notatki z dnia 19 lutego 2009 r. w której podano, że "stwierdzono 5 pryzm świeżej ziemi, która nie zawierała żadnych zanieczyszczeń";
* sprzeczność istotnych ustaleń będących podstawą wydania decyzji z treścią materiału dowodowego zebranego w sprawie, poprzez nie wzięcie pod uwagę, że zawiadomienie o składowaniu odpadów przez skarżącą ma charakter sporu sąsiedzkiego, który winien być załatwiony w oparciu o art. 222 kc w postępowaniu cywilnym.
Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji, względnie o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, W razie uznania przez Sąd, że art. 1 i art. 2 ustawy o odpadach zakazuje przemieszczenia mas ziemnych na nieruchomość z innej nieruchomości w celu rekultywacji gruntu w związku z realizacją inwestycji lub prowadzeniem eksploatacji kopalin, wniosła o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem o zgodność art. 2 ust. 1 ww. ustawy z art. 21 Konstytucji RP w zakresie w jakim narusza prawo własności nie chroniąc życia i zdrowia ludzi oraz ochrony środowiska zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, a w szczególności zasady zapobiegania powstawaniu odpadów lub ograniczania ilości odpadów i ich negatywnego oddziaływania na środowisko, a także odzysku lub unieszkodliwiania odpadów.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnośnie zarzutu niewykonalności decyzji organ odwoławczy wskazał, że nawieziona ziemia nie została rozplantowana, ani nie przeprowadzono żadnych czynności mających na celu wyrównanie działki. Stwierdził, że nie ulega wątpliwości, że budowa kanalizacji jest inwestycją w rozumieniu art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o odpadach. Pojęcie inwestycji użyte w przepisie nie posiada definicji legalnej, a zatem należy nadać temu terminowi znaczenie jakie ma w języku potocznym. Nadto zeznania świadków wskazywały w sposób jednoznaczny, że masy ziemne pochodziły z tej inwestycji. W ocenie organu, nie było konieczności uzyskania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, gdyż obowiązek określony w decyzji nakłada się na posiadacza samoistnego (którym jak wykazało postępowanie wyjaśniające jest C. D.), natomiast właściciel nie jest stroną tego postępowania, gdyż nie dotyczy to jego interesu prawnego. Organ odwoławczy wskazał, że art. 79 § 1 kpa nie wymaga, aby w zawiadomieniu o terminie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka podawać jego dane osobowe. Niezrozumiałe były dla organu zarzuty nie przesłuchania w sprawie świadków oraz nie powołania biegłego skoro w toku postępowania skarżąca nie żądała przeprowadzenia takich dowodów. Skoro zgodnie z art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy organy miały prawo przy ustalaniu stanu faktycznego oprzeć się na notatkach służbowych sporządzonych przez strażników miejskich. Odnośnie zarzutu pominięcia przez organy treści notatki służbowej z dnia 19 lutego 2009 r. Kolegium wskazało, że organy administracji publicznej podejmując rozstrzygnięcia w postępowaniach administracyjnych muszą brać pod uwagę stan faktyczny i prawny ustalony na dzień orzekania. Późniejsze dowody zgromadzone w sprawie, w szczególności protokół z rozprawy w dniu 26 marca 2009 r. oraz notatka służbowa z dnia 9 maja 2009 r., potwierdziły obecność także gruzu na terenie działki. Zarzut, że przedmiotowa sprawa ma charakter sporu sąsiedzkiego rozpatrywanego w oparciu o przepisy kodeksu cywilnego Kolegium oceniło jako niezasadny wskazując, że z art. 34 ustawy o odpadach wynika obowiązek działania organu w określonych w przepisie przypadkach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 ustawy).
Skarga podlega uwzględnieniu, aczkolwiek nie z powodów w niej wskazanych.
Stosownie do treści art.1 ust.1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (tj. Dz. U. z 2007 r., Nr 39, poz. 251 ze zm.) jej celem jest ochrona życia i zdrowia ludzi oraz ochrona środowiska. W myśl art.1 ust.2 ustawy o odpadach, jej przepisy nie naruszają postanowień działu II w tytule l ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. -Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2006 r. Nr 129, poz. 902, z późn. zm.). Oznacza to, że do postępowania z odpadami stosuje się definicje zawarte w art. 3 ustawy Prawo ochrony środowiska, konstrukcję korzystania ze środowiska (art. 4) oraz zasady ochrony środowiska (art. 5-12). Dlatego też uprawniony jest wniosek, że jednym z celów ustawy o odpadach, zgodnie z definicją zawartą w art.3 pkt 13 ustawy o ochronie środowiska, jest określenie takich sposobów postępowania z odpadami, które zapewnią podjęcie lub zaniechanie działań, umożliwiających zachowanie lub przywracanie równowagi przyrodniczej, a w szczególności racjonalne kształtowanie środowiska i gospodarowanie zasobami środowiska zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, przeciwdziałanie zanieczyszczeniom, przywracanie elementów przyrodniczych do stanu właściwego.
Zgodnie z treścią art.3 ust.1 ustawy o odpadach, odpady oznaczają każdą substancję lub przedmiot należący do jednej z kategorii, określonych w załączniku nr 1 do ustawy, których posiadacz pozbywa się, zamierza pozbyć się lub do ich pozbycia się jest obowiązany. Podkreślenia wymaga, ze powyższa definicja ustawowa nie odwołuje się do cech substancji lub przedmiotów jako kryterium wyróżniającego je jako odpady, lecz do wzorca wskazanego w załączniku oraz do faktycznego, zamierzonego lub nakazanego postępowania (W. R.. Ustawa o odpadach. Komentarz, ABC, 2008, wyd. II).
Załącznik Nr 1 do ustawy wymienia 16 kategorii odpadów (od Q 1 do Q 16). Do kategorii Q 16 zaliczone zostały wszelkie substancje lub przedmioty, które nie zostały uwzględnione w kategoriach Q 1 do Q 15 (np. z działalności usługowej, remontowej). Powyższe oznacza, że wyliczenie kategorii odpadów z załączniku Nr 1 do ustawy ma charakter otwarty. O tym, czy dana substancja lub przedmiot jest odpadem decyduje zatem działanie jego posiadacza: faktyczne, zamierzone lub nakazane pozbycie się odpadu.
Stosownie do delegacji ustawowej zawartej w art.4 ust.1 pkt 1 ustawy Minister Środowiska, kierując się kategoriami oraz rodzajami odpadów wymienionymi w załącznikach nr 1 i 2, składnikami odpadów wymienionymi w załączniku nr 3 oraz właściwościami odpadów wymienionymi w załączniku nr 4, określił w drodze rozporządzenia katalog odpadów z podziałem na grupy, podgrupy i rodzaje, uwzględniający źródła powstawania odpadów, wraz z listą odpadów niebezpiecznych oraz ze sposobem klasyfikowania odpadów (rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r w sprawie katalogu odpadów - Dz.U.01.112.1206). Zgodnie z § 2 tego rozporządzenia katalog odpadów dzieli odpady w zależności od źródła ich powstawania na 20 grup. W grupie 17 wymieniono odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej (włączając glebę i ziemię z terenów zanieczyszczonych). Zgodnie z § 3 rozporządzenia katalog odpadów określający grupy, podgrupy i rodzaje odpadów oraz ich kody zawiera załącznik do rozporządzenia. W załączniku tym pod pozycją 17 05 04 wymieniono jako odpad glebę i ziemię, w tym kamienie, inne niż wymienione w pozycji 17 05 03 (czyli nie zawierające substancji niebezpiecznych).
Powyższe powoduje, że przedmiotowe masy ziemne są w rozumieniu ustawy odpadem.
Dlatego też zarzut skarżącej, że dokonanie przez organy ustalenia, że ziemia pochodząca z wykopu dokonywanego w ramach remontu kanalizacji przy ul. [...] i przetransportowanie jej na ul. [...] nie stanowi odpadu w rozumieniu ustawy, nie jest zasadny.
Zgodnie z art.13 ust.1 ustawy o odpadach zabrania się odzysku lub unieszkodliwiania odpadów poza instalacjami lub urządzeniami spełniającymi określone wymagania.
Przepis ustępu 2 art.13 określa wyjątek od tej zasady. Zakaz określony w ustępie 1 nie dotyczy bowiem posiadaczy odpadów prowadzących odzysk za pomocą działań określonych jako R10 w załączniku nr 5 do ustawy o odpadach oraz osób fizycznych prowadzących kompostowanie na potrzeby własne. Zgodnie z treścią załącznika Nr 5 do ustawy o odpadach proces odzysku oznaczony symbolem R10 to proces polegający na rozprowadzaniu odpadów na powierzchni ziemi w celu nawożenia lub ulepszenia gleby. W załączniku tym symbolem R14 oznaczono proces odzysku - inne działania polegające na wykorzystaniu w odpadów w całości lub w części, a symbolem R15 - proces odzysku odpadów polegający na przetwarzaniu odpadów w celu ich przygotowania do odzysku, w tym do recyklingu.
W niniejszej sprawie wyjątek określony w art.13 ust.2 ustawy o odpadach nie ma zastosowania, gdyż nawiezienie mas ziemnych na działki skarżącej nie było dokonane w celu nawożenia lub ulepszenia gleby. Działanie skarżącej nie stanowiło również kompostowania.
Na podstawie delegacji, określonej w art.13 ust. 2 a ustawy, Minister Środowiska rozporządzeniem z dnia 21 marca 2006 r. w sprawie odzysku lub unieszkodliwiania odpadów poza instalacjami i urządzeniami ( Dz.U. z 2006 r Nr 49 póz.356) określił rodzaje odpadów oraz warunki ich odzysku w procesach odzysku R14 i R15, wymienionych w załączniku nr 5 do ustawy, poza instalacjami i urządzeniami. Przepis § 2 tego rozporządzenia stanowi, że rodzaje odpadów oraz warunki ich odzysku w procesie odzysku "R14 Inne działania polegające na wykorzystaniu odpadów w całości lub części" są określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia.
W załączniku tym, w pozycji 1, jako rodzaj odpadu wymieniony został (zgodnie z klasyfikacją odpadów zawartą w rozporządzeniu z dnia 27 września 2001 r w sprawie katalogu odpadów) kod odpadu 17 05 04 - gleba i ziemia, w tym kamienie, inne niż wymienione w 17 05 03. Odpady te mogą służyć do wypełnienia terenów niekorzystnie przekształconych przy spełnieniu następujących warunków:
1) planowane działania są lub będą określone w trybie przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w trybie przepisów prawa budowlanego, albo w drodze decyzji określającej zakres, sposób i termin zakończenia rekultywacji zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627, z późn. zm.) lub ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1266, z późn. zm.),
2) wypełnianie odpadami prowadzi się do rzędnych przyległych terenów z zastrzeżeniem, że warstwę powierzchniową o grubości od 1 do 1,5 m należy formować w sposób zapewniający jej funkcję glebotwórczą lub w sposób odpowiadający docelowemu przeznaczeniu terenu.
W niniejszej sprawie warunki te nie zostały spełnione. Zasypanie parowu nie nastąpiło w trybie przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym albo przepisów prawa budowlanego.
Stosownie do treści art.33 ust.1 ustawy posiadacz odpadów może przekazać określone rodzaje odpadów w celu ich wykorzystania osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej, niebędącym przedsiębiorcami, na ich własne potrzeby.
Zgodnie z art. 33 ust. 3 ustawy Minister właściwy do spraw środowiska miał określić, w drodze rozporządzenia, listę rodzajów odpadów, które posiadacz odpadów może przekazywać osobom fizycznym lub jednostkom organizacyjnym niebędącym przedsiębiorcami, oraz dopuszczalne metody ich odzysku, kierując się właściwościami odpadów oraz możliwościami bezpiecznego ich wykorzystania. Na tej podstawie wydane zostało przez Ministra Środowiska w dniu 21 kwietnia 2006 r. rozporządzenie w sprawie listy rodzajów odpadów, które posiadacz odpadów może przekazywać osobom fizycznym lub jednostkom organizacyjnym niebędącym przedsiębiorcami, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku (Dz.U. Nr 75 poz.527 z późn.zm.).
W załączniku do tego rozporządzenia pod poz.52 dla kodu odpadu 17 05 04 przewidziano, że gleba i ziemia, w tym kamienie mogą być przekazane osobie fizycznej przez posiadacza odpadów do utwardzenia powierzchni po rozkruszeniu, jeśli jest to konieczne do wykorzystania odpadów, oraz z zachowaniem przepisów odrębnych w szczególności przepisów prawa wodnego i prawa budowlanego. Warunki te nie zostały spełnione.
Nadto zauważyć należy, że stosownie do art.3 ust.3 pkt 13 ustawy przez posiadacza odpadów rozumie się każdego, kto faktycznie włada odpadami (wytwórcę odpadów, inną osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną), z wyłączeniem prowadzącego działalność w zakresie transportu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości.
Zgodnie zaś z treścią art.34 ust.1 ustawy o odpadach, będącego podstawą prawną zaskarżonej decyzji, organ w drodze decyzji, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsc nieprzeznaczonych do ich składowania lub magazynowania, wskazując sposób wykonania tej decyzji.
Dlatego też nie jest zasadny zarzut skargi, że organy nie wykazały kto jest właścicielem nieruchomości składającej się z działek "1" i "2" (brak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po M. L.). Stanowisko organu przedstawione w zaskarżonej decyzji jest w tym zakresie prawidłowe.
Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut niewyjaśnienia przez organy, czy przedmiotowe masy ziemskie były przemieszczane w związku z realizacją inwestycji przy ul. [...]. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego przedstawione w odpowiedzi na skargę, że budowa kanalizacji jest inwestycją w rozumieniu art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o odpadach. Ponieważ ustawa nie zawiera legalnej definicji tego pojęcia, należy przypisać mu znaczenie, jakie ma w języku potocznym.
Sąd nie podziela również zarzutu skarżącej o naruszeniu przez organy przepisów postępowania - art. 10 w zw. z art. 79 kpa - poprzez brak powiadomienia skarżącej w zawiadomieniach z dnia 15 kwietnia 2009 r., 4 maja 2009 r. i 22 maja 2009 r. o osobie mającej być przesłuchiwanej w charakterze świadka. Obowiązek taki nie wynika z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.
Nie jest również zasadny zarzut naruszenia przepisów postępowania - art. 89 § 2 w zw. 72 i z art. 67 § 2 pkt 2 kpa - poprzez zaniechanie przesłuchania świadków w osobie R. M., J. W., R. M., M. Z., J. K., J. P. i R. B. - strażników Miejskich Miasta K. i zastąpienie ich przesłuchania notatkami służbowymi. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji stan faktyczny został ustalony "na podstawie informacji zebranych podczas rozprawy administracyjnej przeprowadzonej na terenie przedmiotowych działek, wizji lokalnej, dokumentacji fotograficznej oraz zeznań świadków". Tak więc kwestionowane notatki służbowe nie były podstawą ustalenia stanu faktycznego. Jak podano w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], postępowanie w sprawie zostało wszczęte z urzędu w oparciu o pismo Straży Miejskiej Miasta K. z dnia 20.02.2009 r. Strony nie wnioskowały o przeprowadzenie dowodu z zeznań w charakterze świadków osób sporządzających te notatki. Na organie nie ciążył obowiązek przeprowadzenia dowodu z zeznań tych świadków z urzędu (art.78 kpa). Zarzut bezpodstawnego pominięcia przez organy treści notatki z dnia 19 lutego 2009 r., w której podano, że "stwierdzono 5 pryzm świeżej ziemi, która nie zawierała żadnych zanieczyszczeń" również jest nieskuteczny. Sąd podziela w tym względzie stanowisko organu odwoławczego, że rozstrzygnięcie podjęto na podstawie stanu faktycznego ustalonego na podstawie później zgromadzonych dowodów, aktualnych na dzień orzekania.
Sąd nie stwierdził również naruszenia przez organy przepisów postępowania przez zaniechanie powołania biegłego dla ustalenia, czy masy ziemne znajdujące się na nieruchomości skarżącej zawierają kawałki gruzu budowlanego oraz nawierzchni drogowej. Ustalenie takiej okoliczności nie wymaga bowiem wiadomości specjalnych (art.84 kpa).
Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut, że zawiadomienie o składowaniu odpadów przez skarżącą ma charakter sporu sąsiedzkiego, który winien być załatwiony w oparciu o art. 222 kc w postępowaniu cywilnym. Ustawa o odpadach zawiera w tym zakresie odrębne regulacje. Z treści art. 34 ustawy o odpadach wynika obowiązek działania organu w określonych w przepisie przypadkach.
Sąd nie podziela również zarzutu skarżącej, że zaskarżona decyzja jest niewykonalna. Niewykonalność decyzji w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 kpa występuje bowiem wtedy, gdy w momencie wydania decyzji istnieje przeszkoda o charakterze faktycznym, obiektywnie wykluczająca określone działanie (m.in. ze względu na poziom wiedzy technicznej, rozwój technologii) albo, gdy istnieją prawne zakazy lub nakazy, które stanowią nieusuwalną przeszkodę w wykonaniu praw lub obowiązków ustanowionych w decyzji. Nie stanowią natomiast powodu niewykonalności decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 5 kpa ani przeszkody ekonomiczne, ani finansowe, ani też trudności techniczne.
Z urzędu natomiast stwierdzić należy, że orzeczony w decyzji nakaz "usunięcia odpadów w postaci mas ziemnych wraz z kawałkami gruzu budowlanego i nawierzchni drogowej z terenu działek nr "1" i "2", jest mało precyzyjny, a przez to wadliwy. Rozstrzygnięcie zawarte w decyzji administracyjnej powinno być bowiem sformułowane w taki sposób, aby było zrozumiałe dla strony. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "Rozstrzygnięcie zawarte w sentencji decyzji jest jednym z elementów najistotniejszych każdej decyzji administracyjnej. Musi więc ono być tak sformułowane, aby wynikało z niego w sposób jednoznaczny, jaki obowiązek zostaje nałożony na stronę. Obowiązek ten powinien być wyrażony precyzyjnie, bez niedomówień i możliwości różnej interpretacji. Jest to niezbędne ze względu na ewentualną potrzebę poddania takiej decyzji wykonaniu, (por. wyrok NSA z dnia 26.09.2007 r. II OSK 1253/06 LEX nr 383777, wyrok NSA z dnia 22.01.2009 r. II OSK 1923/07 LEX nr 478303 ). Decyzja powinna być zatem sformułowana w taki sposób, aby jej adresat wiedział, jakie czynności powinien wykonać, żeby wywiązać się z nałożonego w niej obowiązku, bez konieczności występowania do organu o wyjaśnienie wątpliwości co do treści wiążącej go decyzji w trybie art. 113 § 2 kpa.
Jeżeli zatem w rozpatrywanej sprawie organ ustalił, że masy ziemne zostały przywiezione w celu zasypania dołu, znajdującego się na przedmiotowych działkach oraz wyrównania ich powierzchni, oraz że ich część została rozplantowana, to wydanie jedynie ogólnikowego nakazu usunięcia mas ziemnych z terenu nieruchomości, bez określenia sposobu wykonania nałożonego obowiązku, w szczególności bez wskazania ilości mas ziemnych, które mają być usunięte i z której części działek, uniemożliwia adresatowi decyzji prawidłowe jej wykonanie.
Przesądza to o naruszeniu przez organy przepisu art. 107 § 1 kpa.
Na rozprawie w dniu 1 lutego 2010 r pełnomocnik skarżącej podał, że zaskarżona decyzja została wykonana, przedstawiając na tę okoliczność fakturę za wywóz 2 wywrotek ziemi. Tymczasem w notatce służbowej z dnia 17.02.2009 r. (k.9 akt administracyjnych) mowa jest o nawiezieniu na działki skarżącej 20 wywrotek ziemi.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy rzeczą organu będzie zatem, po ewentualnym uzupełnieniu postępowania wyjaśniającego, precyzyjne określenie, jakich konkretnie czynności skarżąca winna dopełnić, by zadośćuczynić obowiązkowi wynikającemu z przepisu art.34 ustawy o odpadach.
Wreszcie, podkreślenia wymaga, że nawet gdyby przyjąć, że masy ziemne pochodzące z wykopów prowadzonych w związku z budową kanalizacji, nie są odpadem w rozumieniu ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r., to i tak, zgodnie z art.2 ustawy o odpadach przepisy ustawy stosuje się także do postępowania z masami ziemnymi lub skalnymi, jeżeli są usuwane albo przemieszczane w związku z realizacją inwestycji lub prowadzeniem eksploatacji kopalin.
Stosownie do przepisu ust.2 tego przepisu przepisów ustawy nie stosuje się do mas ziemnych lub skalnych usuwanych albo przemieszczanych w związku z realizacją inwestycji, jeżeli miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, decyzja o pozwoleniu na budowę lub zgłoszenie robót budowlanych określają warunki i sposób ich zagospodarowania, a ich zastosowanie nie spowoduje przekroczeń wymaganych standardów jakości gleby i ziemi, o których mowa w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska.
Oznacza to, że masy ziemne lub skalne usuwane lub przemieszczane w związku z realizacją inwestycji nie podlegają ustawie o odpadach, jeżeli zostaną spełnione jednocześnie dwie przesłanki:
1) przesłanka formalna w postaci określenia warunków i sposobu ich zagospodarowania w jednym z czterech dokumentów:
a) miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego; chodzi, co zrozumiałe, o uchwalony i obowiązujący miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego,
b) decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, która w obowiązującym stanie prawnym obejmuje decyzję o lokalizacji inwestycji celu publicznego lub decyzję o warunkach zabudowy dla innej inwestycji, a jest wydawana tylko wtedy, gdy dany teren nie jest objęty miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego,
c) decyzji o pozwoleniu na budowę wymaganą co do zasady przez art. 28 ust. 1 Prawa budowlanego,
d) zgłoszeniu robót budowlanych wymaganego przez art. 30 Prawa budowlanego w odniesieniu do większości budów i robót budowlanych, które nie wymagają pozwolenia na budowę,
2) przesłanka materialna w postaci nieprzekraczania - w następstwie zastosowania owych mas ziemnych lub skalnych - wymaganych standardów jakości gleby i ziemi, określonych w wydanym na podstawie art. 105 ust. 1 Prawa ochrony środowiska, rozporządzeniu MŚ z 9 września 2002 r. w sprawie standardów jakości gleby oraz standardów jakości ziemi (Dz. U. Nr 165, poz. 1359).
Jeżeli któraś z tych przesłanek nie jest spełniona, to masy ziemne lub skalne traktowane są tak jak odpady i stosuje się do nich ustawę o odpadach.
Nie ulega wątpliwości, że budowa kanalizacji jest realizacją inwestycji. Ponieważ skarżąca nie legitymuje się żadnych z wyżej wymienionych dokumentów, w sprawie i tak miałyby zastosowanie przepisy ustawy o odpadach.
Wreszcie, ustosunkowując się do wniosku skarżącej o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem o zgodność art. 2 ust. 1 ustawy Prawo o odpadach z art. 21 Konstytucji RP, podnieść należy, że Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę nie podzielił wątpliwości skarżącej co do zgodności z Konstytucją wskazanego przepisu ustawy.
Wobec powyższego, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w związku z art. 135 ppsa uchylono w całości decyzję organu II instancji i poprzedzającą ją decyzję organu l instancji.
Na podstawie art. 152 ppsa orzeczono jak w punkcie II wyroku.
O kosztach orzeczono na podstawie art. art. 200 ppsa
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło