II SA/Kr 1632/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi B. G. i E. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2017r. znak. [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia zatwierdzającego ugodę w sprawie zakłócenia stosunków wodnych p o s t a n a w i a I. zwolnić stronę od kosztów sądowych, II. ustanowić dla K. S. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K.. W dniu 21 maja 2018r. uczestnik postępowania – K. S. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi B. G. oraz E. C. na postanowienie SKO w K. z dnia 2 października 2017r. Strona domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika z uwagi na bardzo niskie dochody, a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia adwokata. Strona wskazuje, iż jest emerytem, osoba samotną, ze stwierdzonym znacznym stopniem niepełnosprawności. Zdaniem orzekającego, wniosek strony zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż K. S. prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Utrzymuje się z emerytury w kwocie [...]zł oraz emerytury zagranicznej w kwocie [...]zł. Łącznie zatem dochody jego miesięczne wynoszą [...] zł. Uczestnik postępowania przedstawia orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności- na stałe. Zaświadczenie to potwierdza, iż wnioskodawca jest osobą niezdolną do pracy, wymagającą zaopatrzenia w przyrządy ortopedyczne, konieczności stałej opieki osób trzecich, konieczności stałej rehabilitacji. Z akt sprawy wynika, iż strona posiada dom po rodzicach o pow. 86 m2, stary, do remontu. Nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Jako miesięczne wydatki wskazuje zakup leków, wyżywienia, rehabilitacji, koszty utrzymania mieszkania, prąd, gaz, woda, śmieci, a także koszty utrzymania samochodu dla osoby niepełnosprawnej. Łączne wydatki wraz z ubezpieczeniem, zakupem środków higieny oraz ubrania wynoszą około [...] zł i przekraczają miesięczny budżet wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, strona wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość stałych miesięcznych dochodów w kwocie [...]zł, samotność, podeszły wiek, liczne schorzenia, niepełnosprawność w stopniu znacznym uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia, wymagającą stałej rehabilitacji i pomocy osób trzecich, zwyczajowe i wykazane koszty utrzymania, brak oszczędności i innego majątku, który nie służyłby zaspokojeniu podstawowych potrzeb mieszkaniowych wnioskodawcy - nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W związku z powyższym, zwolnienie strony od konieczności uiszczenia ew. kosztów sądowych uznano za uzasadnione. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata uznano, iż strona wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie, w aktualnej sytuacji materialno – rodzinnej ponieść również kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępstwa procesowego, szczególnie w sytuacji, iż jego udział na obecnym etapie postępowania jest obligatoryjny. Wnioskodawca posiada bowiem bardzo niski dochód z tytułu emerytury, jest osobą w znacznym stopniu niepełnosprawną, nie ma oszczędności ani nieruchomości, które mogłyby mu przynosić pożytek, i w kontekście wydatków na utrzymanie, które swą wysokością wyczerpują całe dochody wnioskodawcy - zdaniem orzekającego, nie jest aktualnie w stanie poczynić oszczędności w celu wygenerowania stosownej kwoty koniecznej dla opłacenia ew. pełnomocnika z wyboru. Dochody osiągane przez wnioskodawcę z tytułu emerytury są na tyle niskie, iż przy równoczesnym uiszczeniu kosztów utrzymania, nie jest w stanie poczynić oszczędności. W obecnej sytuacji nie jest on zatem w stanie, zdaniem orzekającego, pokryć także kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, również biorąc pod uwagę rynkowe ceny takich usług. Orzekający natomiast, przy uznaniu czy wnioskodawcy należy przyznać adwokata czy radcę prawnego z urzędu, czy też nie, bierze pod uwagę jedynie przesłanki ekonomiczne i sytuację materialną i bytową wnioskodawców, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które merytorycznie uzasadniałyby bądź nie przyznanie kwalifikowanego zastępstwa procesowego w sprawie. Regulacje cytowanej ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zakresie prawa pomocy nie uzależniają bowiem przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. W powyższej sprawie, zdaniem orzekającego, sytuacja rodzinno – bytowa strony uzasadnia przyznanie jej pomocy również w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Wnioskodawca do takich osób należy. Dlatego przyznanie mu prawa pomocy w zakresie pełnym obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie dla niego adwokata należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).