II SA/Kr 1645/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku I. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na postanowienie decyzję Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2017r. znak. [...] w przedmiocie nałożenia grzywny za odmówienie okazania przedmiotu oględzin p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W dniu 7 lutego 2018r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie swej skargi na postanowienie MWINB dnia 28 września 2017r. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z uwagi na trudną sytuację majątkową. W uzasadnieniu swego wniosku podaje merytoryczne argumenty odnoszące się do skargi i sytuacji faktycznej z tym związanej. Wskazuje, iż żyje ze skromnej emerytury z dnia na dzień. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z oświadczenia skarżącej zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż prowadzi ona gospodarstwo domowe z matką. Utrzymuje się z emerytury w kwocie [...]zł. Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w formularzu sprawy wynika, iż posiada ona dom o pow. 200 m2 i wartości ok. [...] zł oraz nieruchomość rolną o pow. 2,4 ha. Nie wykazuje cennych ruchomości ani oszczędności. Wylicza miesięczne zobowiązania jednakże bez podawania kwot. Skarżąca wezwana została do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez oświadczenie, jakie dochody, z jakiego tytułu otrzymuje matka skarżącej, wyjaśnienie czy skarżąca osiąga dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego wraz z dopłatami z UE i ARiMR, wyjaśnienie czy posiada samochód, określenie miesięcznych wydatków na utrzymanie oraz przedstawienie rachunków bankowych własnych oraz matki. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca poinformowała, iż jej matka jest osobą pełnoletnią i nie musi się tłumaczyć jakie ma dochody. Sama skarżąca posiada dwa samochody marki S. F. oraz ciągnik rolniczy. Dodatkowo oświadcza, iż żadnych rachunków nie zbiera, a "żyć trzeba". Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżąca nie wykazała w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych ( [...] zł ) oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Dane zwarte w złożonym przez nią oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącą w wybiórczym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącej o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno faktycznej sytuacji bytowej strony, poprzez nieznajomość dochodów i majątku matki skarżącej, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo, nie dysponował wiedzą na temat wysokości ponoszonych kosztów utrzymania, posiadania ew. rachunków bankowych, oszczędności, majątku, dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego. Okoliczności tych skarżąca nie wyjaśniła jednak w sposób precyzyjny i oczywisty. Nieudzielanie przez skarżącą informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej. Skarżąca oświadczyła, iż matka nie musi się tłumaczyć ze swych dochodów – nie podała zatem ani źródeł ani wysokości dochodów swej mamy, jej majątku i oszczędności. Oświadczyła jedynie, iż sama ma dwa samochody i ciągnik. Nie określiła wysokości wydatków miesięcznych na utrzymanie, stwierdzając, iż rachunków nie zbiera. Nie przedstawiła rachunków bankowych swoich ani matki. Wreszcie w żaden sposób nie odniosła się do wezwania o określenie charakteru działalności prowadzonej na posiadanych gruntach, dochodów z tegoż gospodarstwa rolnego oraz dopłat agencyjnych czy unijnych. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do skorzystania z prawa pomocy. Na marginesie należy zaznaczyć, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych . Orzekający ma bowiem wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego i rodzinnego skarżącej, co ma zasadnicze znaczenie przy ocenie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).