II SA/Kr 1665/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: WSA Mirosław Bator WSA Waldemar Michaldo (spr.) Protokolant: Anna Balicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 19 września 2014 r. nr [....] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich skargę oddala. Decyzją z dnia 13 czerwca 2013 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. odmówił A. B. przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2014, poz. 1206). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że A. B. zwróciła się o przyznanie uprawnień kombatanckich. Do wniosku o przyznanie przedmiotowych uprawnień dołączyła m. in. swój odpis zupełny aktu urodzenia, życiorys oraz negatywną rekomendację Związku [...]. Organ stwierdził, że przedstawione dokumenty nie potwierdzają, iż okoliczność podana przez wnioskodawczynię tj. deportacja do ZSRR spełnia przesłankę opisaną w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ww. ustawy. Organ wyjaśnił, że A. B. urodziła się [...] 1944 r. w Z., na terenach przyłączonych w 1939 r. do Związku Radzieckiego. W wyniku układów z Jałty z 1945 r. tereny te znalazły się pod rządami Związku Radzieckiego. A. B. w swoim wniosku opisała problemy z repatriacją do Polski w 1946 r. Organ podkreślił, że kłopoty te nie są okolicznością opisywaną w powołanej ustawie, bowiem zainteresowana wracała z miejsca gdzie mieszkali rodzice, a ona sama się urodziła. W związku z powyższym Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że nie ma podstaw do przyznania A. B. uprawnień kombatanckich. A. B. wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła, że jej matka, która urodziła się w N., nie znalazła się w 1939 r. na terenach byłego Związku Radzieckiego z własnej woli, a małżeństwo z obywatelem Ukrainy być może chroniło ją przed wywózką na Syberię. Zainteresowana zwróciła się jednocześnie o zawieszenie postępowania do czasu uzyskania dodatkowych dowodów. Organ postanowieniem z dnia 23 lipca 2013 r. nr [...] zawiesił postępowanie w sprawie. Zainteresowana przesłała dwa oświadczenia świadków i złożyła wniosek o podjęcie postępowania. Wobec powyższego organ postanowieniem z dnia 20 lutego 2014 r. nr [...] podjął zawieszone postępowanie. Decyzją z dnia 19 września 2014 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 13 czerwca 2013 r. Nr [...]. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267) oraz art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. O kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2012, poz. 400). W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji własnej. Organ zaznaczył, że nie był w stanie przeprowadzić dowodu z przesłuchania wskazanych przez wnioskodawczynię świadków z powodu ich niestawiennictwa na wezwanie (korespondencja dwukrotnie awizowana, nie została odebrana). W ocenie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwolił na stwierdzenie, że wnioskodawczyni oraz jej matka byli deportowani lub zesłani przez władze radzieckie. Ze sporządzonego przez wnioskodawczynię wspomnienia o jej matce wynika, że w 1939 r. uciekła ona z terenów Polski na Wschód, wzięła ślub z żołnierzem [...] i zamieszkała w rejonie K.. Po zakończeniu wojny z dużymi trudnościami uzyskała zgodę na powrót do Polski wraz z córką (która urodziła się [...] 1944 r.). Organ nie zanegował dotkliwości zdarzeń, które dotknęły A. B. i jej matkę. Jednakże stwierdził, iż zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a więc wszelkie podejmowane decyzje muszą znaleźć oparcie w treści przepisów bezwzględnie obowiązujących - w niniejszej sprawie są to przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W ocenie organu w odniesieniu do zainteresowanej nie może mieć zastosowania art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ww. ustawy, który stanowi, że represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych. Opisywane przez wnioskodawczynię wydarzenia, jakkolwiek dotkliwe dla niej i jej matki, nie stanowią zdaniem organu przesłanki przyznania uprawnień z tego tytułu. Z tych względów Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. uznał, że wniosek A. B. nie zasługuje na uwzględnienie. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A. B. zwróciła się o wznowienie postępowania. Obecny na rozprawie pełnomocnik skarżącej sprecyzował, że wniesiona osobiście przez skarżącą skarga dotyczy uchylenia obu decyzji. Podkreślił, że matka skarżącej była przymusowo deportowana do byłego ZSRR, a organ pominął przesłuchania świadków, którzy mogliby nie tylko potwierdzić, ale nawet uzupełnić okoliczności przymusowego zesłania na Syberię, a następnie przebywania w okolicach K.. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2002.153.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące przy tym są przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) - tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga A. B. jest bezzasadna i jako taka nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, reguluje uprawnienia kombatantów - osób które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 1 ustawy) oraz uprawnienia niektórych osób będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W rozpoznawanej sprawie skarżąca A. B. wystąpiła do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. o przyznanie uprawnień kombatanckich określonych w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ww. ustawy. Stosownie do treści tego przepisu przepisy ww. ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. W ocenie Sądu brak jest podstaw faktycznych i prawnych do uznania, że skarżąca jest osobą, która podlegała represjom określonym w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kombatantach, a więc, że z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych przebywała na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. Przede wszystkim stwierdzić należy, że sama skarżąca wskazuje na okoliczności, które wykluczają przyznanie jej statusu kombatanta. W załączonych do wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich wspomnieniach spisanych przez skarżącą, a dotyczących jej matki A. M. wynika, że matka skarżącej w 1939 r. znalazła się w pociągu jadącym na S.. W pociągu tym poznała żołnierza armii ZSRR (ojca skarżącej), z którym w 1940 r. w T. zawarła związek małżeński. Po ślubie rodzice skarżącej zamieszkali w rodzinnej miejscowości męża Z. w powiecie [...], województwo [...]. Ponieważ od 1943 r. matka skarżącej nie miała żadnych wiadomości od walczącego na froncie męża, podjęła decyzję o powrocie do Polski. Po zakończeniu wojny, w 1946 r. uzyskała zgodę na powrót wraz z córką do kraju. Opierając się na powyższej relacji skarżącej nie można przyjąć, by skarżąca, czy też jej matka przebywały na przymusowym zesłaniu i deportacji w ZSRR. Skarżąca nadmieniła co prawda, że jej matka znalazła się w pociągu jadącym na S., jednakże przytoczony przez skarżącą tok wydarzeń wskazuje, że już w 1940 r. jej matka dobrowolnie znalazła się w T., gdzie wyszła za mąż za żołnierza [...]. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że ustawodawca nie sprecyzował bliżej użytych w ustawie o kombatantach pojęć: "okresy przebywania" i "przymusowego zesłania czy deportacji". Dla odkodowania tych pojęć zasadnym wydaje się posłużenie się ich potocznym znaczeniem. I tak, przez przebywanie w jakimś miejscu należy rozumieć spędzanie gdzieś określonego czasu, mieszkanie gdzieś przez pewien czas, z kolei, przymus określonego zachowania należy kojarzyć ze zmuszeniem (przymuszeniem), m.in. w znaczeniu prawnym, do zachowania się w sposób, który nie wynika z woli osoby poddanej przymusowi (patrz: Uniwersalny Słownik Języka Polskiego pod red. S. Dubisza - tom 3, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003, str. 621 i 799). Pojęcie "przebywanie" podobnie tłumaczono również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przyjmując, iż chodzi w nim o pobyt osoby w określonym miejscu przez pewien czas (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 1993 r. sygn. akt V SA 1155/93, OSP 1994/6/106). Niewątpliwie tak pojmowane "przebywanie" należy łączyć z kolejnym pojęciem, którym posłużył się ustawodawca, a mianowicie z "przymusowością" pobytu na zesłaniu czy deportacji, rozumianą jako konieczność dostosowania się do jakieś sytuacji. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów wskazujących na przymusowość pobytu matki na ternach ZSRR, czy też wskazujących, że była ona objęta nakazem deportacji, lub też potwierdzających, że w ogóle znalazła się na S.. Z opisanej przez skarżącą relacji wynika, że jej rodzice w 1940 r. podjęli dobrowolną decyzję o zamieszkaniu w rejonie K., w miejscowości Z., będącej rodzinną miejscowością ojca skarżącej. Jak wynika z informacji podanych przez skarżącą, jej matka mieszkała tam wraz z teściami oraz dwoma pasierbami. W 1944 r. w miejscowości tej przyszła na świat skarżąca (która w wieku 2 lat wróciła z matką do Polski). Wskazane okoliczności wykluczają więc przyjęcie, by skarżąca, czy też jej matka przebywały na przymusowym zesłaniu i podlegały represjom określonym w przepisie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kombatantach. Nie ulega wątpliwości, że zamieszkanie przez rodziców skarżącej pod K. nie miało charakteru przymusowego zesłania, bądź deportacji lecz było wynikiem autonomicznej i dobrowolnej decyzji podjętej przez rodziców skarżącej. W tym stanie rzeczy nie można zakwalifikować powyższej okoliczności jako represji. Podkreślić przy tym należy, że skarżąca i jej matka przebywały na terenach, które zostały wcielone do ZSRR po wojnie. Nadto stwierdzić należy, że ewentualna próba deportacji matki skarżącej na S. w 1939 r. mogłaby mieć wpływ na ustalenie uprawnień kombatanckich w stosunku do niej, a nie do skarżącej, która urodziła się niespełna 5 lat później w miejscu i w okolicznościach świadczących, iż jej matka w tym czasie wraz z nowo założoną rodziną dobrowolnie, gdyż z własnego wyboru zamieszkiwała i prowadziła gospodarstwo domowe w miejscowości [...] z zamiarem stałego tam pobytu. W świetle powyższych ustaleń bez znaczenia dla rozstrzygnięcia spawy pozostaje brak przesłuchania przez organ I. O. i A. O., co do których z resztą organ podjął nieskuteczna próbę ich przesłuchania . Z oświadczeń złożonych przez ww. osoby na piśmie wynika, że skarżąca w 1939 r. została wywieziona w głąb Związku Radzieckiego gdzie przebywała do 1946 r. Pismami z dnia 28 maja 2014 r. organ wezwał I. O. i A. O. w celu złożenia wyjaśnień w charakterze świadka. Osoby te nie stawił się jednak na wezwanie. Niemniej jednak jak wskazano powyżej, ustalenie, że pobyt skarżącej i jej matki na ternie ZSRR nie był wynikiem przymusowej deportacji lecz samodzielnie podjętej decyzji wynika wprost z wiarygodnych twierdzeń samej skarżącej. W tym stanie rzeczy Sąd podzielił stanowisko organu, iż brak jest przesłanek do przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich. Niewątpliwie sporządzone przez skarżącą wspomnienie o jej matce wskazuje, na trudne warunki z jakimi przyszło zmagać się A. M. oraz jej córce pod koniec trwania II wojny świtowej oraz bezpośrednio po jej zakończeniu. Powyższy stan rzeczy z uwagi na brzmienie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie może jednak skutkować przyznaniem skarżącej uprawnień kombatanckich. Jak słusznie wskazał Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jako organ administracji publicznej działa on na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). Mając to kryterium na uwadze nie mógł więc uznać za represje uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich okoliczności, które nie mogły zostać zakwalifikowane jako represje według ustawy kombatanckiej. Z kolei Sąd, kontrolując działalność organów administracji publicznej wyłącznie pod względem legalności (zgodności z prawem), stwierdzając że organ w rozpoznawanej sporawie prawidłowo zastosował przepisy wydając zaskarżoną decyzję - nie mógł jej wyeliminować z obrotu prawnego. W konsekwencji działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł o oddaleniu skargi. Wniosek w przedmiocie zasądzenia na rzecz pełnomocnika z urzędu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego zarządzeniem sędziego z dnia 12 stycznia 2015r. przekazano do rozpoznania referendarzowi sądowemu tut. Sadu.