II SA/Kr 167/08

Dnia 24 czerwca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. S. i J. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 marca 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 167/08 oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: I. oddalić wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu II. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych W dniu [...] lutego 2008 r. S. S. i J. S. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., znak [...] utrzymującą w mocy wcześniejszą decyzję tego organu z dnia [...] r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] r. ustalającej warunki zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji polegającej na budowie motelu wraz z restauracją oraz infrastrukturą techniczną i parkingami wewnętrznymi na działkach nr [...] i [...] w miejscowości G. Po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, skarżący S. i J. S. złożyli w dniu 18 marca 2008 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Jako uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata skarżący podnieśli, że sprawa, w której wnieśli skargę jest ważna i skomplikowana. Decyzja Wójta Gminy K. z dnia [...] r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego i jest ona sprzeczna z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Stan rodzinny skarżących składa się z 4 osób (S. S. (lat 52), J. S. (lat 53), A. S. (lat 21) i M. S. (lat 11)). Dochody netto wynoszą 2100 zł, a w skład majątku wchodzi również dom o powierzchni 100 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 2 ha i ciągnik [...]. Do wniosku dołączono zaświadczenie o pozostawaniu bez pracy i bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych A. S. (akta sprawy, karta nr 22), zaświadczenie o wysokości dochodu netto S. S. w kwocie 993,44 zł (akta sprawy, karta nr 23), zaświadczenie o miesięcznych dochodzie brutto J. S. w wysokości 1720, 54 zł (akta sprawy, karta nr 24) oraz zaświadczenie stwierdzające, że J. S. jest płatnikiem podatku rolnego z gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,72 ha przeliczeniowego. Dnia 19 marca potwierdzono przelew kwoty 200 zł tytułem uiszczenia wpisu sądowego (akta sprawy, karta nr 46). Na tej podstawie referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie postanowieniem z dnia 20 marca 2008 r., sygn. akt II Sygn. akt II SA/Kr 167/08 SA/Kr 167/08 oddalił wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata (akta sprawy, karta nr 27). Postanowienie to doręczono S. i J. S. w dniu 1 kwietnia 2008 r. (akta sprawy, karty nr 38-39) i dnia 7 kwietnia skarżący ci wnieśli sprzeciw, domagając się ustanowienia dla nich adwokata z urzędu. Skarżący podnieśli, że sam wpis sądowy został przez nich już uiszczony, a ich celem było uzyskanie pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżący wskazali, że ich dochody wynoszą 2100 zł miesięcznie, ale dodatkowo ponoszą nieobliczalne straty finansowe na skutek błędnych decyzji wydawanych przez organy administracji publicznej. Skarżący wskazali, że wnieśli 11 skarg do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i 2 skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podnieśli również, że kwota 2100 zł nie jest duża zwłaszcza, że mają na utrzymaniu dwoje dzieci. Decyzje organów administracji celowo są wydawane na ich niekorzyść, a dodatkowo skierowano przeciwko im kilkanaście postępowań karnych. Do sprzeciwu dołączono postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie z dnia 14 marca 2008 r. przyznające skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Pismem z dnia [...] kwietnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał skarżących o uzupełnienie swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udokumentowanie miesięcznych zarobków brutto za okres luty-kwiecień 2008 r. S. S. i J. S., kopii rocznych zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r., podania informacji dotyczących ewentualnie uzyskiwania innych jeszcze dochodów, w tym dochodu z tytułu dopłat do rolnictwa ze środków pomocowych Unii Europejskiej, informacji o wysokości wydatków za okres marca lub kwietnia 2008 r. w zakresie korzystania z energii elektrycznej, gazu, wody lub innych mediów. W wykonaniu tego wezwania, skarżący w dniu [...] maja 2008 r. przekazali zaświadczenie o wysokości przychodu J. S. za okres od [...].02.2008 r. do [...].04.2008 r. w wysokości 1768,12 zł brutto (1292,27 zł netto), zaświadczenie o pozostawaniu bez pracy A. S. i rozpoczęciu odbywania przez nią stażu od 15.04.2008 r.; zaświadczenie o posiadanym gospodarstwie rolnym przez skarżącego J. S. o powierzchni 2,7135 ha przeliczeniowego oraz zaświadczenie o wynagrodzeniu miesięcznym S. S. wynoszącym w marcu 2008 r. 1284,61 zł brutto. Ponadto skarżący do sygn. akt II SA/Kr 76/08 dołączyli dokumenty, Sygn. akt II SA/Kr 167/08 z których wynika, że A. S. w okresie od [...].04.2008 r. do [...].05.2005 r. otrzymała dochód w wysokości 1024,87 zł. Wydatki z tytułu korzystania z telefonu za okres kwiecień-maj 2008 r. wynosiły 33,01 zł; za gaz za okres od [...] marca 2008 r. do [...] maja 2008 r. wyniosły 127,77 zł; miesięczna wysokość wydatków z tytułu zakupu energii elektrycznej wyniesie na dzień 14 lipca 2008 r. kwotę ok. 103, 50 zł a dodatkowo w dniu 18 czerwca 2008 r skarżący zakupili węgiel na kwotę 2017,80 zł. Skarżący nie korzystają z pomocy społecznej, nie mają innego źródła dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W tej sprawie skarżący złożyli wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu będącego adwokatem. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 20 marca 2008 r. oddalił wniosek skarżących o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jak i ustanowienia adwokata z urzędu. Na to postanowienie skarżący w ustawowym terminie 7 dni wnieśli sprzeciw. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli nie podlega on odrzuceniu - zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek skarżących w sprawie przyznania im pomocy prawnej zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata. Należy przy tym zauważyć, że w istocie wniosek skarżących o przyznanie im prawa pomocy dotyczył ustanowienia im adwokata z urzędu. Tak wyraźnie bowiem skarżący wskazali w swoim sprzeciwie i już dnia 17 marca 2008 r., a więc na dzień przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy (18 marca 2008 r.) złożyli dyspozycję do banku co do przelania kwoty 200 zł na rachunek Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie tytułem uiszczenia wpisu sądowego w tej sprawie. Potwierdzenie transakcji miało miejsce 19 marca 2008 r. Sygn. akt IIS A/Kr 167/08 Przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu stanowi odstępstwo od powszechnie obowiązującej zasady ponoszenia takich wydatków przez samą stronę. Dlatego też może ono być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W art. 246 P.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na osobie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle tego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wtedy jest uzasadnione, jeżeli osoba ubiegająca się o taką pomoc wykaże, że w ogóle nie jest w stanie ponieść nie tylko części kosztów postępowania, ale żadnych (jakichkolwiek) kosztów postępowania. Analogicznie przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ma miejsce wtedy, gdy dana osoba wykaże (czyli przedstawi, uzasadni), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a wiec nie jakiegokolwiek uszczerbku dla utrzymania rodziny, ale koniecznego uszczerbku. W takiej sytuacji to na osobie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wskazania istotnych okoliczności dotyczących jej stanu majątkowego, wydatków i dochodów, które pozwalają na ocenę stopnia ewentualnego uszczerbku majątkowego w zakresie pozwalającym na dalsze zaspokojenie koniecznych potrzeb rodziny, lub też pozwalają na wykazanie, że dana osoba nie jest w stanie ponieść części kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ww. przypadkach to strona winna wskazać na okoliczności pozwalające na ocenę stanu majątkowego danej osoby. Sąd bowiem powinien mieć możliwość orzekania w zakresie przyznania prawa pomocy na podstawie materiału Sygn. akt IIS A/Kr 167/08 dowodowego odzwierciedlającego rzeczywisty stan materialny danej osoby (danej rodziny). W tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wzywał skarżących o złożenie wyjaśnień mających na celu ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego zwłaszcza, że sami skarżący nie podali np. wysokości dochodu uzyskiwanego z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, ani nie wskazali na żadne wydatki, jakie ewentualnie ponoszą w związku z koniecznością utrzymywania siebie i swojej rodziny. Na wezwanie Sądu skarżący w tej sprawie w istocie nie przedłożyli żadnych dowodów stwierdzających nowe okoliczności. Wszystkie te oświadczenia, które dołączyli skarżący po wezwaniu Sądu z dnia [...] kwietnia 2008 r., już wcześniej znajdowały się w aktach sprawy (karty nr 22-25). Jedyną zmianą było to, że w wyniku wykonania wezwania Sądu wysokość wynagrodzenia skarżących podano za okres luty-kwiecień 2008 r., podczas gdy w poprzednio złożonych oświadczeniach kwota ta była podawana za okres czerwiec-sierpień 2007 r., aczkolwiek kwoty te są w zbliżonej wysokości. Skarżący do innej sprawy o sygnaturze akt II SA/Kr 76/08 przedłożyli niektóre dokumenty określające ich sytuację materialną. Sąd w tej sprawie uwzględnił te dokumenty, pozwalają one bowiem na dokonanie właściwszej oceny sytuacji materialnej skarżących. Skarżący jednak nie przedstawili Sadowi kopii rocznych zeznań podatkowych za 2007 r., ani nie poinformowali o wysokości dopłat do rolnictwa z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nie przedstawili zaświadczenia o wysokości dochodu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wskazali za to, że nie uzyskują innych dochodów. To oświadczenie skarżących budzi wątpliwości, ponieważ posiadają oni gospodarstwo rolne, które nie tylko powinno przynosić określony dochód w ciągu roku związany z jego prawidłowym prowadzeniem (skarżący podali, że mają ciągnik rolniczy, co znacznie ułatwia prowadzenie gospodarstwa rolnego), ale również dochód wynikający z uzyskiwania dopłat z funduszy pomocowych Unii Europejskiej kierowanych dla rolników. Niewskazanie posiadania innych źródeł dochodu (z gospodarstwa rolnego) stanowi jedną z przesłanek oddalenia wniosku skarżących o przyznanie im prawa pomocy, świadczy bowiem o zaniżaniu wysokości uzyskiwanych rzeczywistych dochodów. Z przedstawionych do innej sprawy rachunków obrazujących ponoszone przez skarżących wydatki wynika, że w zakresie korzystania z tzw. mediów, wynoszą one Sygn. akt IISA/Kr 167/08 przeciętnie ok. 200 zł miesięcznie (33 zł - telefon, 64 zł - gaz, 100 zł - energia elektryczna). Dodatkowo w miesiącu czerwcu 2008 r skarżący zakupili węgiel na kwotę 2017,80 zł, co odpowiada miesięcznemu wydatkowi na ten cel w wysokości ok. 170 zł. Można więc przyjąć, że miesięczne wydatki skarżących wynoszą ok. 370 zł. Dochód rodziny skarżących za okres kwietnia 2008 r., wyniósł zaś kwotę ok. 3427,73 zł brutto. W maju 2008 r. dochód ten był jeszcze większy i wynosił ok. 3700 zł. Po odliczeni wydatków wynoszących ok. 370 zł, na jedną osobę w 4-osobowej rodzinie skarżących przypada ponad 750 zł miesięcznie brutto. Nie jest to kwota duża, ale Sąd nie może stwierdzić, jaka jeszcze kwota dochodu powinna być wliczona chociażby z powodu prowadzenia gospodarstwa rolnego i dlaczego skarżący takich okoliczności nie ujawniają Sądowi. Sama zaś kwota 750 zł miesięcznie na jedną osobę w 4-osobowym gospodarstwie domowym jest kwotą, która pozwala, przy oszczędnym gospodarowaniu na pokrycie wydatków związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Brak przedstawienia Sądowi dowodów stwierdzających ewentualne dodatkowe dochody (nie podane dotychczas przez skarżących) prowadzi do wniosku, iż sami skarżący nie chcą wykazania spełnienia przez ich samych podstaw do udzielenia im prawa pomocy. Identyczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/2006 i to stanowisko w tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podtrzymuje. W ocenie Sądu w tej sprawie nieujawnienie przez skarżących swojej sytuacji majątkowej w pełnym zakresie jest traktowane jako działanie zmierzające do świadomego wprowadzenia Sądu w błąd. Taka zaś sytuacja może stanowić podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt l OZ 1045/05, za "Prawo pomocy w orzecznictwie NSA styczeń 2005-maj 2006", s. 78). Sąd w tej sprawie nie kierował się natomiast ilością spraw wszczynanych przed sądami administracyjnymi przez skarżących, ani ilością innych postępowań, których stronami są skarżący oraz oceną skuteczności bądź zasadności wszczynania postępowań karnych i administracyjnych przez skarżących lub wobec skarżących - są to bowiem kwestie nie podlegające ocenie w postępowaniu o udzielenie prawa pomocy. Sygn. akt II SA/Kr 167/08 Sąd nie kierował się również treścią postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 marca 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 2149/07, którym to postanowieniem przyznano skarżącym prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata. W tamtej bowiem sprawie skarżący podali swój dochód na kwotę 2100 zł, a w tej sprawie (rozpoznawanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie) dochód brutto skarżących jest większy i wynosi ponad 3050 zł i to już po odliczeniu wydatków. Ponadto formularz urzędowego wniosku o przyznanie prawa pomocy wymaga, aby wnioskodawcy podawali dochód miesięczny brutto, a nie netto. Ponadto skarżący, co już podniesiono w uzasadnieniu, nie przedstawili szeregu dokumentów pozwalających na ocenę ich rzeczywistych dochodów. Uzasadniając oddalenie wniosku skarżących o zwolnienie ich od kosztów sądowych należy stwierdzić, iż w tym zakresie wniosek ten stał się nieuzasadniony. Skarżący bowiem dobrowolnie w dniu 17 marca 2008 r. (na dzień przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy) złożyli dyspozycje do banku co do przelania kwoty 200 zł tytułem wpisu w tej sprawie i potwierdzenie dokonania tej transakcji nastąpiło 19 marca 2008 r., czyli jeszcze przed dniem wydania postanowienia przez referendarza sądowego. Tym samym w związku z uiszczeniem wpisu sądowego przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest zasadne, bowiem skarżący nie czekając na wydanie postanowienia przez referendarza sądowego sami dobrowolnie wpis ten uiścili. Wpis sądowy stanowi element opłat sądowych, a same opłaty wraz ze zwrotem wydatków stanowią koszty sądowe (art. 211 w związku z art. 212 P.p.s.a.). W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym przeważająca część kosztów sądowych obejmuje właśnie wpis sądowy, co wskazuje, ze są oni w stanie zgromadzić środki pozwalające im na uiszczenie ewentualnie pozostałych kosztów sądowych. Należy również wyjaśnić, że oddalenie wniosku skarżących o przyznanie im prawa pomocy nie stanowi żadnej przeszkody przed złożeniem przez nich kolejnego wniosku o przyznanie takiego prawa (prawa pomocy), przy czym sami skarżący powinni wziąć pod uwagę i tą okoliczność, że ewentualny brak ich współpracy z Sądem w zakresie ustalenia ich rzeczywistego stanu majątkowego może stanowić jedną z podstaw do negatywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sygn. akt IISA/Kr 167/08 Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1 i § 2, art. 245, art. 246 § 1, art. 255, oraz art. 260 P.p.s.a. orzekł jak na wstępie.